نام علمي
Elettaria cardamomum
دانستنیهای علمی
ردهبندی گیاهشناسی
Elettaria cardamomum که در فارسی «هل سبز» نامیده میشود، گونهای علفی و چندساله از خانواده زنجبیلیان (Zingiberaceae) است. این گونه در جنس Elettaria قرار میگیرد و با زنجبیل و زردچوبه خویشاوندی نزدیک دارد. از دید ریختشناسی، اندام دارویی/ادویهای آن عمدتاً کپسولهای بذر (میوههای کپسولی) هستند که معطرترین بخش گیاه بهشمار میآیند.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
خاستگاه طبیعی هل سبز به جنوب هند (بهویژه رشتهکوههای گاتهای غربی) و همچنین بخشهایی از سریلانکا نسبت داده میشود. این گیاه بعدها به نواحی گرمسیری دیگر منتقل شد و امروزه در بسیاری از مناطق استوایی و نیمهاستوایی کشت میشود، اما منشأ ژنتیکی آن همچنان با زیستبومهای جنگلی جنوب آسیا پیوند دارد.
زیستگاه و بومشناسی
هل سبز در زیستگاههای طبیعی خود بیشتر در جنگلهای همیشهسبز مرطوب و حاشیههای سایهدار رشد میکند. شرایط مطلوب آن شامل رطوبت بالا، بارندگی قابلتوجه، خاکهای غنی از مواد آلی و زهکشی مناسب است. سایهدوستی نسبی این گونه سبب میشود در لایه زیرین یا میانلایه جنگلها عملکرد بهتری داشته باشد.
تاریخچه و اهمیت علمی-فرهنگی
هل سبز از دیرباز در سامانههای بازرگانی اقیانوس هند حضور داشته و در منابع تاریخی و پزشکی سنتی جنوب آسیا ذکر شده است. گسترش آن به غرب تا حد زیادی با مسیرهای ادویه و مبادلات دریایی پیوند دارد و همین پیشینه، هل را به یکی از نمونههای کلاسیک مطالعه در انتقال گیاهان اقتصادی و اهلیسازی در مناطق گرمسیری تبدیل کرده است.
![هل سبز]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
30 تا 35 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک هایی با مواد و عناصر غذایی زیاد
|
هل گیاهی علفی، چندساله و همیشه سبز است. این گیاه متعلق به تیره زنجبیل می باشد. منشأ این گیاه جنوب هند و سریلانکا گزارش شده است. ارتفاع آن متفاوت و بین 2 تا 2.5 متر می باشد. اگرچه در برخی مناطق ارتفاع آن به 4 متر نیز می رسد.
برگ های این گیاه طویل، نیزه ای شکل و به رنگ سبز تیره بوده و در ناحیه ی رگبرگ ها کم و بیش کرکدار است.
هل از سیستم ریشه ای نسبتاً قوی برخوردار است و دارای ریشه اصلی و ریزوم ها می باشد. از ریزوم ها، ساقه های متعدد رویشی و همچنین ساقه های گل دهنده به طول 60 تا 120 سانتیمتر منشعب می شوند. ساقه های گل دهنده دی ماه ظاهر شده و بطور مستقیم یا بعضاً بصورت خوابیده روی زمین قرار می گیرند.
گل ها در این گیاه کوچک، دوجنسی و به رنگ سفید یا سبز روشن است. این گل ها به تدریج از فروردین تا مرداد و حتی در برخی شرایط اقلیمی تا شهریور ماه ظاهر می شوند. طول گل ها 3 تا 4 و پهنای آن به 1.5 تا 1.7 سانتیمتر می رسد.
میوه هل کپسول سه خانه ای، بیضی شکل و به رنگ زرد یا سبز روشن است. طول میوه تازه متفاوت است و به رقم و شرایط اقلیمی محل رویش بستگی داشته و بین 1 تا 5 سانتیمتر است.
داخل هر میوه هل 12 تا 50 عدد دانه وجود دارد. رنگ دانه ها قهوه ای تیره و سطح آنها ناصاف، کم و بیش قلبی شکل و یا به شکل مثلث است. وزن هزاردانه 22 تا 23 گرم است.
![green cardamom]()
بيشتر مطالعه کنيد :
شرایط محیط رشد
منشأ هل، نواحی گرم و حاره ای گزارش شده است. ازاینرو این گیاه در طول رویش به نور کافی، آب فراوان و گرمای مناسب نیاز دارد.
هل در اقلیم هایی که بارندگی سالانه ان بین 1500 تا 7000 میلیمتر می باشد، می روید. بارندگی باید در طول رویش گیاه از پراکنش مناسبی برخوردار باشد.
این گیاه را می توان در ارتفاعات 760 تا 1500 متر از سطح دریا کشت کرد. کشت هل در ارتفاعات بالاتر (بیش از 1500 متر از سطح دریا) مناسب نبوده و سبب محدودیت در رشد گیاه می شود. اگرچه دمای مناسب برای رویش هل 10 تا 35 درجه سانتیگراد می باشد ولی در درجه حرارت های بین 30 تا 35 درجه سانتیگراد به خوبی می روید.
رویش هل در دمای پایین تر از 10 درجه سانتیگراد مناسب نبوده و گلدهی را با مشکل مواجه می کند و از عملکرد محصول نیز به شدت کاسته می شود.
هل در طول رویش به وزش باد بسیار حساس است و کشت آن در مناطق بادخیز سبب کاهش شدید عملکرد محصول می شود. از اینرو، کشت گیاه هل در نواحی بادخیز توصیه نمی شود. مگر آنکه کشت در پناه بادشکن های مناسب صورت گیرد. هل خاک های سنگین رسی و لوم رسی را ترجیح می دهد. این گیاه به آب ایستایی بسیار حساس بوده و این عمل سبب کاهش محصول و گسترش بیماری های قارچی می شود.
پی اچ مناسب خاک برای رشد و نمو گیاه هل بین 4.2 تا 6.8 می باشد.
با توجه به نیاز بالای این گیاه به مواد و عناصر غذایی، افزودن مقادیر مناسبی کودهای شیمیایی به همراه کودهای آلی نقش مهمی در افزایش عملکرد میوه هل و همچنین بهبود کیفیت آن دارد.
![Elettaria cardamomum]()
مقابله به آفات هل سبز
آفات مهم هل سبز
شتهها، تریپسها و زنجرکها از مهمترین آفات مکنده هل سبز هستند که با تغذیه از شیره گیاهی، زردی برگ و کاهش رشد بوته را ایجاد میکنند. کرمهای برگخوار و شپشکها نیز با تخریب برگ و ساقه، کاهش گلدهی و عملکرد غلافها را سبب میشوند. در شرایط گرم و مرطوب، کنههای ریز میتوانند لکههای نقرهای و پیچیدگی برگ ایجاد کنند.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
بیماری پژمردگی فوزاریومی و پوسیدگی ریشه از مهمترین بیماریهای قارچی هل سبز هستند که موجب زردی عمومی، ریزش برگ و خشکیدگی تدریجی بوته میشوند. لکه برگیهای قارچی (مانند کولتوتریچوم) به صورت لکههای قهوهای روی برگ و غلاف دیده میشوند. در رطوبت بالا، پوسیدگی طوقه و ریشه بهسرعت گسترش مییابد و بوته به آسانی از خاک جدا میشود.
روشهای پیشگیری و کنترل
برای کنترل آفات مکنده، استفاده از صابونهای حشرهکش، روغنهای گیاهی (نیم) و شکارگرهای طبیعی مانند کفشدوزک توصیه میشود. حذف بقایای آلوده، ضدعفونی بذر، زهکش مناسب و آبیاری منظم ولی بدون ماندآبی، خطر بیماریهای قارچی را کاهش میدهد. در صورت آلودگی شدید، مصرف محدود و هدفمند قارچکشهای سیستمیک و تماسی تحت نظر کارشناس گیاهپزشکی انجام شود. تناوب زراعی، تهویه مناسب بین ردیفها و استفاده از نهالهای سالم، پایههای اصلی مدیریت تلفیقی آفات و امراض هل سبز هستند.
![هل سبز]()
نحوه تکثیر هل سبز
گیاه هل را به دو روش جنسی (توسط بذر) و غیرجنسی (رویشی) می توان تکثیر نمود.
تکثیر جنسی: هل گیاهی دگرگرده افشان است. از این رو تکثیر آن به روش جنسی توصیه نمی شود زیرا تفرق صفات سبب کاهش شدید کیفیت هل می شود.
تکثیر رویشی: این روش با کشت قطعات ریشه در عمق مناسب خاک انجام می شود.
تکثیر گیاه هل از طریق کشت بافت و سلول نیز یکی از راه های تکثیر رویشی است که در حال حاضر در اکثر کشورهای تولیدکننده این گیاه مورد استفاده قرار می گیرد.
![green cardamom]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
هل از نظر طب قدیم ایران گرم و خشك است
1- چون هل بشكل قلب می باشد بنابراین تقویت كنده قلب است
2- بادشكن بوده و گاز معده و روده را خارج می سازد
3- تقویت كننده بدن است
4- ادرار آرو است
5- قاعده آور است
6- مقوی سیستم هضم است
7- باعث هضم غذا می شود
8- زخم های دهان را برطرف می كند بدین منظور دم كرده هل را در دهان مضمضه كنید .
9- خوشبو كننده دهان است
10- برای تسكین گوش درد ، گرد هل را در گوش بریزید
11- برای برطرف كردن دل بهم خوردگی و تهوع ،از دم كرده هل استفاده كنید
12- اشتها آور است
13- تب را پائین می آورد
14- معالج سرمخوردگی است
15- برای تسكین درد رماتیسم مفید است
16- ترشی معده را برطرف می كند
17- ضد مسمومیت است
18- برای رفع بیماریهای چشم مفید است.
ترکیبات شیمیایی:
میوه هل حاوی اسانس بوده و مقدار ان بین 4 تا 8 درصد متفاوت می باشد. اسانس هل شامل بیش از 20 ترکیب می باشد که مهمترین آنها را 1 و 8 سینئول (به مقدار 20 تا 60 درصد) و آلفاترپینل استات (20 تا 53 درصد) تشکیل می دهد. از دیگر ترکیبات مهم اسانس هل می توان به لینالول استات، بورنئول، آلفاترپینئول و کامفور اشاره نمود.
میوه هل همچنین حاوی روغن، نشاسته و ترکیب های هیدروکربنی می باشد.
![معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - هل سبز]()
عوارض جانبی - هشدار
مقدار مصرف زیاد هل برای روده ها مضر است . برای رفع این اشكال آنرا باید با كتیرا خورد .
![Malabar ، true cardamom]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس هل و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره زنجبیل و جنس های آن