شاخ بزی

دانستنیهای علمی

شاخ بزی (Aloe Arborescens) گونه ای از جنس Aloe در خانواده Xanthorrhoeaceae بومی افریقای جنوبی میباشد. به طور کلی جنس آلوئه، بومی جنوب و شرق آفریقا و جزایر دور از ساحل مانند ماداگاسکار و جزایر Mascarene و جنوب غربی شبه جزیره عربستان است.

خصوصیات - معرفی

ارتفاع این درخت به 2 تا 3 متر می رسد با برگ های سبز خاکستری که در روزت های جذاب مرتب شده اند.خوشه های بزرگ رنگارنگ گل در ماه های سرد سال دارند نارنجی تیره از رنگ های معمول است اما زرد و قرمز تیره نیز وجود دارد. گل های آن برای جذب پرندگان شهد خوار تولید شهد می کنند

شرایط نگهداری شاخ بزی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 28 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز شن و ماسه به خوبی زهکشی شده

دمــا و رطوبــت مناسب برای شاخ بزی

گیاه Aloe arborescens در دمای ۱۸ تا ۲۸ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. تحمل سرما تا حدود ۵ درجه را دارد اما یخبندان به برگ‌ها و ریشه‌ها آسیب جدی می‌زند. رطوبت نسبی متوسط (۳۰–۵۰٪) کافی است و محیط‌های بسیار مرطوب، خطر پوسیدگی را افزایش می‌دهد. گردش هوای ملایم برای جلوگیری از قارچ‌ها ضروری است.

نــور و محل قرارگیـری گلدان

شاخ بزی به نور زیاد و غیرمستقیم نیاز دارد و در بالکن‌های آفتاب‌گیر، حیاط روشن یا پشت پنجره جنوبی و غربی خوب رشد می‌کند. در مناطق خنک، چند ساعت آفتاب مستقیم صبح مفید است، اما در تابستان‌های گرم ایران باید از آفتاب تند ظهر محافظت شود تا برگ‌ها نسوزند.

خــاک، آبیــاری و زهکــشی

بهترین بستر، خاک سبک و کاملاً زهکش‌دار است؛ مانند مخلوط خاک باغچه الک‌شده، پرلیت و ماسه شسته. آبیاری باید عمیق ولی با فواصل باشد، به‌طوری‌که سطح خاک کاملاً خشک شود و سپس آبیاری بعدی انجام گیرد. ماندگاری آب در گلدان، مهم‌ترین عامل پوسیدگی ریشه و از بین رفتن گیاه است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

شاخ بزی همانند آلوئه ورا در درمان زخم های ناشی از سوختگی موثر است و در کاهش رشد میکروب و باکتری موثراست. برای درمان سرطان طبق پروتکل خاصی مورد استفاده است. برای درمان طیف گسترده ای از قارچ ها و ویروس ها و نیز بخصوص قارچ های که به غشای مخاطی حمله می کنند مفید است. برای تقویت سیستم ایمنی بدن و بازسازی سلول ها نیز استفاده می شود .

مقابله به آفات شاخ بزی

آفات رایج

شپشک آردآلود، سپردارها، شته و کنهٔ تارعنکبوتی از آفات مهم Aloe arborescens هستند. نشانه‌ها شامل توده‌های پنبه‌ای، چسبندگی عسلک، زردی و لکه‌گذاری نقطه‌ای با تارهای نازک است. حذف دستی با گوش‌پاک‌کن آغشته به الکل، صابون حشره‌کش یا روغن نیم هر ۷–۱۰ روز تکرار شود. ایزوله‌کردن گیاه آلوده و تقویت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها به مهار جمعیت کمک می‌کند.

بیماری‌ها

پوسیدگی ریشه ناشی از آبیاری بیش‌ازحد و زهکشی ضعیف شایع‌ترین عارضه است؛ برگ‌های پایینی نرم و ریشه‌ها قهوه‌ای و بدبو می‌شوند. لکه برگی قارچی/باکتریایی به صورت نقاط آبسوخته و قهوه‌ای دیده می‌شود و کپک دوده‌ای بر عسلک آفات می‌نشیند. برداشت بافت‌های بیمار، ضدعفونی ابزار و تعویض بستر زهکش‌دار ضروری است. در موارد شدید می‌توان از قارچ‌کش‌های مسی طبق دستور برچسب استفاده کرد.

پیشگیری و مدیریت

پیشگیری مؤثرترین راهکار است. از بستر بسیار زهکش‌دار (پرلیت/پوکه/ماسه ≥۷۰٪) و گلدان سوراخ‌دار استفاده کنید؛ فقط پس از خشک‌شدن کامل بستر آبیاری کنید و در فصل سرد دفعات را کاهش دهید. نور کافی و گردش هوا فراهم کنید، از خیس‌کردن برگ‌ها بپرهیزید، گیاهان جدید را ۲–۳ هفته قرنطینه کنید و هر ماه زیر برگ‌ها را برای آفات پایش و غبار را با دستمال مرطوب پاک کنید.

نحوه تکثیر شاخ بزی

این گیاه از طریق قلمه ساقه به راحتی تکثیر می شود ولی در ابتدا به راحتی ریشه نمی زند، آب دادن بیش از حد به قلمه ها باعث فاسد شدنشان می شود.
همچنین از طریق دانه نیز تکثیر می شود باید بذر ها 3-4 هفته بعد از جوانه زنی کاشته شوند و نهال ها در برابر سرما محافظت شوند

هشدار - عوارض جانبی

عوارض و خطرات گزارش‌شده

لاتکس (شیره زرد) Aloe arborescens در صورت مصرف خوراکی می‌تواند اثر مُلین قوی ایجاد کند و با اسهال، دل‌پیچه و کم‌آبی همراه شود. مصرف طولانی‌مدتِ فرآورده‌های حاوی آنتراکینون‌ها با اختلال الکترولیتی (به‌ویژه کاهش پتاسیم) و تشدید عوارض داروهای مُدر یا قلبی گزارش شده است. در برخی افراد، تماس پوستی با ژل/لاتکس می‌تواند باعث تحریک یا درماتیت تماسی شود. در حیوانات خانگی (به‌خصوص سگ و گربه)، جویدن برگ‌ها ممکن است موجب استفراغ، اسهال، بی‌حالی و تحریک گوارشی شود؛ بنابراین دور از دسترس نگهداری شود.

آلوئه جوونا آلوئه واریگاتا آلوئه مارلوتی آلوئه پِری

سوسن برگ پیازی آلوئه سوکوترینا سریش طناز آلوئه جوونا