والک بلند

دانستنیهای علمی

والک بلند یکی از گونه‌های سردهٔ والک است. این گیاه از جنس Allium در خانواده لیلیاسه Liliaceae بومی آسیای مرکزی است.

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Allium giganteum (والک بلند) از تیرهٔ Amaryllidaceae و زیرتیرهٔ Allioideae است و در جنس Allium (سیرها و پیازها) قرار می‌گیرد. این جنس با داشتن پیاز حقیقی، برگ‌های نواری و ساقهٔ گل‌دهندهٔ بدون برگ (scape) شناخته می‌شود. گل‌آذین چتری کروی (umbel) و تولید بذرهای سیاه از ویژگی‌های رایج در این گروه است.

منطقهٔ بومی و پراکنش طبیعی

خاستگاه طبیعی Allium giganteum عمدتاً در آسیای مرکزی گزارش شده و بیشترین اشاره‌ها به دامنه‌ها و ارتفاعات ایران، افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان در منابع فلوریستیک برمی‌گردد. این گونه در کمربندهای کوهستانی و نواحی نیمه‌خشکِ قاره‌ای دیده می‌شود و با چرخهٔ فصلی مناطق سرد و خشک سازگار است.

زیستگاه و سازگاری‌های اکولوژیک

زیستگاه رایج آن دامنه‌های سنگلاخی، مراتع کوهستانی و شیب‌های با زهکشی بالا است. پیاز به‌عنوان اندام ذخیره‌ای، امکان بقا در تابستان‌های خشک و زمستان‌های سرد را فراهم می‌کند و رشد رویشی معمولاً در فصل‌های خنک‌تر فعال‌تر است. خشکی‌گریزی از طریق خواب پیاز یکی از راهبردهای کلیدی این گونه در اقلیم‌های قاره‌ای است.

تاریخچهٔ شناخت علمی و ورود به باغبانی

نام‌گذاری علمی این گیاه در چارچوب جنس Allium در سنت دیرینهٔ رده‌بندی گیاهان پیازی انجام شد و سپس به‌عنوان گونه‌ای زینتی به باغ‌های اروپا و دیگر مناطق معرفی گردید. گل‌آذین کروی بزرگ و ارتفاع زیاد ساقهٔ گل‌دهنده باعث شد Allium giganteum در باغبانی به‌عنوان نمونه‌ای شاخص از «پیازهای زینتی» گسترش یابد و در مطالعات فلورهای منطقه‌ای آسیای مرکزی به‌طور پیوسته ثبت شود.

خصوصیات - معرفی

ارتفاع گیاه به ۸۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر می‌رسد. Allium Giganteum بدون شک یکی از شکوهمندترین گونه‌های این جنس است. مجموعه گل‌های توپی آن که در رأس ساقه گل بلند ظاهر می گردد ممکن است ۱۲ تا ۱۵ سانتیمتر قطر داشته باشد. در حالیکه هر یک از گل‌های آن بیش از ۵ میلیمتر طول ندارند.

برگ‌های قاعده‌ای، بسیار پهن و به رنگ سبز متمایل به آبی است.

شرایط نگهداری والک بلند

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 11 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز کمپوست الی با کود سن

این گیاه در باغ‌های اروپا پرورش می‌یابد لکن برای رشد واقعی احتیاج به تابستان‌های گرمتر و زمستان های ملایم‌تر نسبت به آب و هوای کشورهای شمالی دارد. در ایران در منتهی علیه شمال شرق خراسان دیده می‌شود. زمان گلدهی والک بلند، در اردیبهشت ماه است.

والک بلند نسبت به سرما مقاوم است؛ پیازچه ها را زمانی برداشت نمایید که پوشش آنها سفت شده باشد.

هنگامی که گیاه به سرعت در حال رشد است بیش از حد آن ها را به هم نزدیک نکارید. در طول فصل رشد به خوبی آبیاری انجام دهید

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

والك نوعی سیر كوهی یا سیر جنگلی است و بوی سیر می دهد و معمولاً برگ های آن را می پزند و با برنج و سایر غذاها مصرف می كنند و یا در سالادها از آن استفاده می كنند. والك دارای اسانس است كه شامل تركیبات گوگردی است وخواص آن تا حدودی مانند سیر و پیاز است.

والك برای تصفیه خون، ناراحتی های هاضمه و كاهش فشار خون مفید است. برای تصلب شرائین، معالجه آنفلوآنزا، برونشیت، اسهال خونی، سیاه سرفه و باد سل مفید است.

مقابله به آفات والک بلند

آفات رایج والک بلند (Allium giganteum)

مهم‌ترین آفات شامل تریپس پیاز (ایجاد لکه‌های نقره‌ای و بدشکلی برگ)، شته‌ها (چسبندگی و انتقال ویروس‌ها) و مگس پیاز (پوسیدگی پیاز و ضعف بوته) هستند. برای کاهش خسارت، پایش هفتگی، حذف علف‌های هرز میزبان و جلوگیری از تراکم بیش از حد بوته‌ها ضروری است.

روش‌های کنترل: استفاده از تله‌های چسبنده آبی/زرد برای تریپس و شته، شست‌وشوی ملایم برگ‌ها، رهاسازی دشمنان طبیعی مانند بالتوری و کفشدوزک، و در آلودگی شدید به‌کارگیری حشره‌کش‌های کم‌خطر (مانند صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی) با رعایت برچسب توصیه می‌شود. برای مگس پیاز، تناوب زراعی ۳–۴ ساله و استفاده از توری محافظ روی بستر در اوایل فصل مؤثر است.

امراض و مشکلات قارچی/باکتریایی

بیماری‌های کلیدی شامل سفیدک دروغی (زردی و پوشش خاکستری-بنفش)، پوسیدگی قاعده و پیاز (فوزاریومی/باکتریایی) و بوتریتیس (لکه و سوختگی برگ) است. رطوبت بالا و آبیاری بارانی خطر را افزایش می‌دهد.

روش‌های مقابله: آبیاری قطره‌ای، بهبود زهکشی، فاصله‌گذاری مناسب، حذف و نابودی بقایای آلوده و ضدعفونی ابزارها. در صورت نیاز، استفاده هدفمند از قارچ‌کش‌های ثبت‌شده برای گیاهان پیازی (مانند ترکیبات مسی یا محصولات اختصاصی ضد سفیدک/بوتریتیس) با تناوب مواد مؤثره برای جلوگیری از مقاومت انجام شود.

نحوه تکثیر والک بلند

این گیاه با کاشت بذر و پیازچه ها تکثیر مییابد . بذرها را باید اواخر تابستان تا اوایل پاییز بکارید تا پس از یک ماه شاهد جوانه زنی آنها باشید.

پیاز خوراکی تره فرنگی پیازچه برگی دالک

مِری بِل لاله دو رنگ لاله واژگون زاگرسی لاله ریزه