شمعدانی

دانستنیهای علمی

نام علمي

Pelargonium hortom

نام لاتين

Geranium

خانواده (تيره)

Geraniaceae

اسم علمی این گیاه Pelargonium ، از خانواده Geraniaceae میباشد. گونه های این جنس همگی بومی آفریقا‌ی جنوبی مخصوصا ناحیه کاپ هستند.

هیبریدهایی از این جنس که به عنوان گیاه آپارتمانی استفاده می‌شوند.

خصوصیات - معرفی

معمولا چند ساله بوده و ارتفاع آن ها در طبیعت در حدود یک تا ۲ متر هم می رسد

شمعدانی برگهای بزرگ، کرکدار و کروی دارد گل ها بزرگ و به رنگ سفید، قرمز و بنفش و به شکل گل آذین چتر ساده روی ساقه ظاهر می شوند.

خانواده شمعدانی یک خانواده نسبتاً پر گیاه است. تعداد زیادی از آن‌ها بعنوان شمعدانی‌های بذری تحت، عنوان گیاهان یکساله در فضای آزاد کشت می‌شوند. حدود صد گونه از شمعدانی‌های یکساله بذری در کاتالوگ‌های بذر موجود است . شمعدانی‌های کشور ما از گروه پلارگونیوم‌ها و جنس پلارگونیوم هستند. این جنس برگ‌های سبز پنجه‌ای و گل‌های متراکم دارد که بعنوان گیاهان فضای سبزی و پات پلنت Pot plant معرفی شده‌اند

شمعدانی معمولی یا پلارگونیوم هورتوم علاوه بر اینکه در داخل ساختمان قابل نگهداری است بخش عمده مصرف آن در فضای آزاد می‌باشد. به دلیل تنوع رنگ (صورتی، سفید و قرمز) در طراحی‌های گوناگون در فضای آزاد استفاده می‌شود. حتی شمعدانی معمولی به عنوان کشت نواری Border plant هم مورد مصرف دارد و گاهی به عنوان کشت متراکم و کپه‌ای استفاده می‌شود

شمعدانی عطری گیاهی است که برگ‌های معطر و گل‌های صورتی رنگ کوچکی دارد. برگ‌های ظریف و کرک دار و سبز آن بخش زینتی گیاه است که به نور مستقیم آفتاب بسیار حساس است و باید گیاه را در سایه آفتاب درختان کاشت تا با سوختگی حاشیه برگ‌ها مواجه نشویم

پلارگونیوم دامست یکوم یکی از شمعدانی‌های نسبتاً قدیمی است که در ایران کشت و کار شده است. این گیاه کاملاً متفاوت با شمعدانی‌های دیگر است و یک هاله سیاه رنگ در وسط گلبرگ‌های صورتی آن دیده می‌شود، برگ‌هایی درشت‌تر از شمعدانی‌های دیگر دارد و نسبت به شرایط خشکی و خاک نامساعد مقاوم است. این گیاه به عنوان یک Pot plant استفاده می‌شود .

شرایط نگهداری شمعدانی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خیلی مرطوب دماي مورد نياز 20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک جنگلی ، تورب و ماسه

این گیاه به نور زیاد، گرمای معمولی، آبیاری فراوان، رطوبت کم تا متوسط خاک قلیایی احتیاج دارد.

کود مورد نیاز شمعدانی را باید به میزان ۵ گرم در لیتر، هر هفته یکبار، از اردیبهشت تا شهریور، مصرف کرد.

مخلوطی از خاک جنگلی ، تورب و ماسه، برای رشد و نمو گیاه شمعدانی مناسب می باشد. این خاک باید بدون ماده آهکی باشد

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

بخش‌های مورد استفاده

برگ و گل شمعدانی (Pelargonium hortorum) منبع روغن معطر حاوی ژرانیول و سیتронلول است؛ سرشاخه‌های هوایی برای عصاره‌های فنولی به‌کار می‌روند.

کاربردهای دارویی و داروسازی

روغن و عصاره برگ در فرمولاسیون‌های موضعی برای تسکین التهاب خفیف پوست، بوگیری و کمک به ترمیم سطحی به‌عنوان ماده کمکی استفاده می‌شود؛ خواص ضدمیکروبی ملایم دارد. شواهد بالینی محدود است و جایگزین درمان پزشکی نیست.

کاربردهای صنعتی

عطر شمعدانی در عطرسازی، صابون، شوینده، شمع و دافع حشرات گیاهی به‌کار می‌رود؛ زیست‌توده به‌عنوان منبع رایحه طبیعی در صنایع غذایی (طعم‌دهنده‌های محدود) نیز کاربرد دارد. بخش عمده مصرف صنعتی مربوط به عطرسازی است.

مقابله به آفات شمعدانی

آفات رایج

در شمعدانی Pelargonium hortorum، شته، شپشک آردآلود، مگس سفید و کنه دونقطه‌ای شیره‌خواری کرده و باعث پیچیدگی برگ و عسلک می‌شوند. کنترل زودهنگام از طغیان جلوگیری می‌کند.

بیماری‌ها

پوسیدگی ریشه (پیتیوم/فیتوفتورا)، کپک خاکستری و لکه‌برگی قارچی/باکتریایی با زردی، پژمردگی و لکه‌های آبسوخته ظاهر می‌شوند. آبیاری زیاد مهم‌ترین محرک بیماری‌هاست.

مدیریت و مقابله

بهداشت، تهویه و آبیاری هدفمند. حذف بخش‌های آلوده و قرنطینه قلمه. برای آفات: صابون حشره‌کش یا روغن نیم؛ کنترل زیستی با کفشدوزک و کنه شکارگر. برای بیماری‌ها: قارچ‌کش مسی یا بنومیل طبق برچسب. پیشگیری مؤثرتر از درمان است.

نحوه تکثیر شمعدانی

انواع شمعدانی را می توانید به آسانی از اوایل تا اواخر تابستان تکثیر نمائید. قلمه های انتهایی ساقه را با یک چاقوی تیز به طول ۱۰ سانتیمتر جدا کنید و سپس انتهای قلمه را پس از جدا کردن برگهای پایینی در پودر هورمون ریشه زایی فرو برده و در گلدانی با قطر دهانه ۹ سانتیمتر، حاوی کمپوست بذر و قلمه قرار دهید. لازم است فقط کمی، مرطوب نگهدارید. ریشه دهی قلمه شمعدانی یک ماه طول خواهد کشید. دمای محیط را در این مدت روی ۱۸ درجه سانتیگراد تنظیم کنید. زمانی که ریشه ها رشد کردند، گیاه را در گلدانی با قطر دهانه ۱۳سانتیمتر، حاوی کمپوست با پایه پیت، بکارید. به خاطر داشته باشید قبل از هر آبیاری خاک گلدان تقریبا خشک شده باشد.

هشدار - عوارض جانبی

خطرات برای انسان

تماس پوستی با شمعدانی می‌تواند در افراد حساس باعث درماتیت تماسی و تحریک پوست شود. اسانس و برگ‌ها حاوی ژرانیول و سیترونلول‌اند و ممکن است قرمزی، خارش یا سوزش ایجاد کنند. بلعیدن مقادیر زیاد می‌تواند ناراحتی گوارشی خفیف ایجاد کند.

خطرات برای حیوانات خانگی

برای سگ و گربه سمی است. ترکیبات ژرانیول و لینالول می‌توانند استفراغ، بی‌اشتهایی، افسردگی و درماتیت ایجاد کنند. از دسترس حیوانات دور نگه دارید و در صورت بلع، با دامپزشک تماس بگیرید.

گياهان ديگر از همين خانواده :

شمعدانی اژدری

شمعدانی عطری

شمعداني پيچ