شمعدانی عطری

دانستنیهای علمی

شمعدانی با نام علمی Pelargonium سرده‌ای از گیاهان گل‌دار است و حدود ۲۰۰ گونه می‌دارد. شمعدانی ها در واقع، گیاهانی هستند با خاستگاه آفریقایی و استرالیایی. بعضی گونه‌های آن در شمال آمریکا و استرالیا انتشار دارند و عده‌ای نیز به مناطق مدیترانه‌ای وارد شده‌اند. گونه‌های مختلفی نیز به صورت گیاهان زینتی در پارکها کاشته می‌شوند که باغبانان معمولا آن را، به جای پلارگونیوم و به غلط، ژرانیوم می‌نامند.

گلها در این جنس کاملا صفات ویژه خود را دارند و در بخشی از نهنج آنها که با سطح پشتی گل ارتباط دارد منفذ و دهانه‌ای یافت می‌شود که آغاز حفره‌ای ممتد و لوله‌ای شکل در داخل دمگل است و در واقع جانشین دیسک به شمار می‌رود.

گیاهانی علفی ، یکساله یا چندساله و پایا هستند. به ندریت برخی از آنها (به جز پلارگونیوم) به صورت بوته‌های پیچان با ساقه گوشتی وجود دارند. برگها منفرد یا متقابل ، غالبا گوشوارک‌دار ، پهنک برگهات همیشه منقسم ، دارای بریدگی‌های بسیار ، بطور کلی پنجه‌ای و پوشیده از کرکهای غده‌ای و اسانس‌دار هستند.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 27 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک برگ و خاک باغچه +شن و کود گاوی (زهکشی مناسب)

گلبرگهای جلویی معمولا از دیگر گلبرگها رشد بیشتری دارند و از 10 پرچم که در قاعده بهم پیوسته‌اند فقط 7 پرچم زایاست. کاسه شامل کاسبرگهایی است که در پایین بهم پیوسته‌اند و قطعه عقبی آن به صورت مهمیز با دمگل متحد می‌شود و حفره لوله مانند درون دمگل را بوجود می‌آورد. خامه گوشتی است و هنگام رسیدن میوه از بالا به پایین خم می‌شود.

میوه این گیاهان مشابه میوه جنس ارودیوم است. از دیرباز گونه‌ای از آن به نام شمعدانی (پلارگونیوم زوناله) با واریته‌های گوناگون و به رنگهای مختلف به عنوان گیاه زینتی در بیشتر نقاط ایران کاشته می‌شود.

انتخاب نام شمعدانی برای این گیاهان بیشتر مربوط به شکل میوه آنهاست که در داخل کاسبرگهای پایا و روی دمگلهای بلند و در انتهای دمگل مشترک به صورت شمعدان چند شاخه قرار می‌گیرند. به تازگی گونه‌ای از این جنس به نام پلارگونیوم کرسه تورم در دره قاسملوی ارومیه گزارش شده است

شرایط محیط رشد

دما

Pelargonium graveolens (شمعدانی عطری) در دمای معتدل بهترین رشد را دارد. بازه ایده‌آل دما حدود 18 تا 26 درجه سانتی‌گراد است و در گرمای شدید، رشد و کیفیت عطر برگ‌ها کاهش می‌یابد. این گیاه به سرما حساس است؛ دماهای زیر 10 درجه می‌تواند موجب ضعف، ریزش برگ و آسیب بافتی شود، بنابراین در مناطق سرد باید در فصل سرد به فضای محافظت‌شده منتقل گردد.

نور

نور زیاد و مستقیم ملایم (حداقل 4 تا 6 ساعت آفتاب) برای تولید اسانس و عطر مطلوب ضروری است. در اقلیم‌های بسیار گرم، دریافت آفتاب صبح و سایه روشن بعدازظهر مناسب‌تر است تا از سوختگی برگ جلوگیری شود. در نور کم، ساقه‌ها علفی و کشیده شده و عطر برگ‌ها کاهش می‌یابد.

رطوبت و تهویه

شمعدانی عطری رطوبت متوسط و جریان هوای مناسب را ترجیح می‌دهد. رطوبت بالا همراه با تهویه ضعیف، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد. بهتر است سطح برگ‌ها مدت طولانی خیس نماند و فاصله بوته‌ها برای گردش هوا رعایت شود.

خاک و بستر کشت

خاک سبک، حاصلخیز و با زهکشی عالی برای این گیاه حیاتی است. ترکیبی از خاک باغچه سبک به‌همراه پرلیت/ماسه و مقدار کافی مواد آلی (کمپوست) مناسب است. ماندن آب در گلدان یا خاک سنگین، سریعاً به پوسیدگی ریشه منجر می‌شود. pH نزدیک به خنثی تا کمی اسیدی (حدود 6 تا 7) ایده‌آل است.

آبیاری

آبیاری باید منظم ولی کنترل‌شده باشد؛ بین دو آبیاری اجازه دهید سطح خاک کمی خشک شود. در فصل رشد نیاز آبی بیشتر و در زمستان کمتر است. استفاده از گلدان دارای سوراخ زهکش و تخلیه آب زیرگلدانی برای حفظ سلامت ریشه ضروری است.

مقابله به آفات شمعدانی عطری

آفات رایج شمعدانی عطری (Pelargonium graveolens)

مهم‌ترین آفات شامل شته‌ها، سفیدبالک و کنه تارتن هستند که با زردی برگ، پیچیدگی سرشاخه‌ها و ایجاد لکه‌های ریز نقره‌ای/زرد دیده می‌شوند. برای کنترل، ابتدا گیاه را با آب ولرم شست‌وشو دهید و برگ‌های بسیار آلوده را حذف کنید. صابون حشره‌کش یا روغن چریش را هر ۷–۱۰ روز یک‌بار تا قطع علائم تکرار کنید. در فضای بسته، نصب کارت زرد چسبنده و بهبود گردش هوا به کاهش جمعیت سفیدبالک کمک می‌کند.

امراض و اختلالات شایع

شایع‌ترین مشکل، پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب در اثر آبیاری زیاد و زهکش ضعیف) است که با پژمردگی ناگهانی و سیاه شدن طوقه همراه می‌شود. آبیاری را کاهش دهید، خاک سبک با زهکش بالا استفاده کنید و گلدان را از آب زیرگلدانی خالی نگه دارید. لکه برگی قارچی/باکتریایی نیز با لکه‌های قهوه‌ای و هاله‌دار دیده می‌شود؛ برگ‌های آلوده را حذف کنید، از خیس کردن شاخ‌وبرگ هنگام آبیاری پرهیز کنید و تراکم بوته را کم کنید.

پیشگیری و مدیریت یکپارچه

نور کافی، تهویه مناسب، آبیاری پس از خشک شدن سطح خاک و قرنطینه گیاه جدید مؤثرترین راه‌های پیشگیری هستند. در آلودگی‌های شدید، استفاده هدفمند از سموم ثبت‌شده و مطابق برچسب (با رعایت ایمنی) توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر شمعدانی عطری

این گیاه با استفاده از ساقه و نوک قلمه و یا بذر تکثیر می شود .قلمه زمانی که به خوبی با هورمون ریشه زایی مناسب غوطه ور شده باشد و سپی در سینی های بزرگ پر از شن و ماسه قرار بگیرد ریشه می زند.زمان بهینه برای ریشه زدن پاییز و بهار است. بذر می تواند در فصول بهار تابستان یا پاییز کاشته شود.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

اسانسی که از گیاه به دست می آید بسیار معطر است و به عنوان طعم دهنده در مواد غذایی کاربرد دارد.گیاه خاصیت شل کننده و ضد افسردگی و دارای اثرات ضد عفونی کننده و باعث کاهش التهاب و کنترل کننده خونریزی است.

در درمان مشکلات پیش از قاعدگی و یائسگی و تهوع و التهاب لوزه و گردش خون ضعیف استفاده می شود. برای درمان آکنه و بواسیر و اگزما و کبودی ،عفونت قارچی نیز کاربرد دارد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس شمعدانی و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره شمعدانی و جنس های آن