این گیاه با نام علمی Viburnum opulus و نام مرسوم (European Cranberrybush) که به فارسي ویبرنوم اوپولوس (زغالاختهٔ اروپایی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Adoxaceae بومي بومی اروپا، شمال آفریقا و بخشهایی از آسیا؛ بعدها به آمریکای شمالی معرفی شده است مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا رسی با زهکشی خوب تا متوسط، ترجیحاً مرطوب، سازگار با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6 تا 7.5)
دانستنیهای علمی
نام لاتين
European Cranberrybush
خانواده و جایگاه ردهبندی
Viburnum opulus که در فارسی با نام ویبرنوم اوپولوس یا زغالاختهٔ اروپایی شناخته میشود، به خانوادهٔ Adoxaceae تعلق دارد که پیشتر در خانوادهٔ Caprifoliaceae طبقهبندی میشد. این گیاه در جنس Viburnum قرار دارد که شامل بیش از ۱۵۰ گونهٔ درختچهای و درختچههای کوچک زینتی و وحشی است. از نظر ردهبندی، این گیاه در راستهٔ Dipsacales و تیرهٔ دولپهایها جای میگیرد.
منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی
ویبرنوم اوپولوس بومی اروپا، بخشهایی از شمال آفریقا و غرب تا مرکز آسیا است. در زیستگاه طبیعی، این گونه در حاشیهٔ جنگلهای معتدل، کرانهٔ رودخانهها، مناطق باتلاقی و در خاکهای مرطوب و غنی از مواد آلی رشد میکند. در آمریکای شمالی و دیگر مناطق معتدل جهان نیز بهعنوان گیاه زینتی یا گاه طبیعیشده یافت میشود.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
این درختچه معمولاً در نواحی نیمهسایه تا آفتابگیر رشد میکند و نسبت به سرما بسیار مقاوم است. حضور آن در حاشیهٔ تالابها و نهرها نشاندهندهٔ تحمل بالای آن نسبت به رطوبت بالای خاک است. میوههای قرمز و براق ویبرنوم اوپولوس برای پرندگان منبع غذایی زمستانه محسوب میشوند و در چرخهٔ بومشناختی نقش مهمی دارند.
تاریخچه و کاربردهای سنتی
ویبرنوم اوپولوس از سدههای میانه در اروپا کشت و بهعنوان گیاه زینتی در باغهای سلطنتی و روستایی استفاده شده است. در طب سنتی اروپای شرقی و اسکاندیناوی، از پوست ساقه و شاخهها برای تهیهٔ جوشاندههای تسکیندهندهٔ درد و اسپاسم استفاده میشده است. در فرهنگهای محلی اروپای شرقی، این گیاه نماد پاکی، عشق و پایداری بوده و در هنرهای بومی، ترانهها و آیینهای عروسی حضور پررنگی دارد.
خصوصیات - معرفی
مشخصات کلی گیاه Viburnum opulus
Viburnum opulus (ویبرنوم اوپولوس یا زغالاختهٔ اروپایی) درختچهای خزانکننده با قامت متوسط است که معمولاً بین ۲ تا ۴ متر ارتفاع میگیرد. شکل کلی تاج گیاه گرد تا تخممرغی و نسبتاً انبوه است. شاخهبندی متراکم و فرم بوتهای منظم، این گونه را به گیاهی زینتی و قابل شکلدهی در فضای سبز تبدیل میکند.
ساقه و پوستک
ساقهها چوبی، نسبتاً نازک و در جوانی سبز مایل به قهوهایاند که با افزایش سن قهوهای تیره تا خاکستری میشوند. پوستک صاف تا کمی شیاردار است و در شاخههای پیرتر ترکهای سطحی مشاهده میشود. جوانهها متقابل، نسبتاً برجسته و تخممرغیشکلاند. الگوی قرارگیری متقابل جوانهها و برگها از ویژگیهای تشخیصی این گونه در زمستان است.
برگها
برگها ساده، متقابل و دمبرگدار بوده و معمولاً دارای ۳ (گاهی ۵) لوب واضح هستند. شکل پهنک قلبی تا تخممرغی با حاشیه دندانهدار و نوک نسبتاً تیز است. طول برگها حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر و رنگ سطح فوقانی سبز تازه و براق است، در حالیکه سطح زیرین کمی روشنتر و گاهی کرکدار میباشد. در پاییز، برگها به رنگهای زرد، نارنجی و قرمز درخشان در میآیند و جلوهٔ زینتی مهمی ایجاد میکنند.
گلها
گلها در گلآذین دیهیم مسطح (کلاسستر) به قطر حدود ۸ تا ۱۲ سانتیمتر ظاهر میشوند. گلهای مرکزی کوچک، بارور و سفید مایل به کرماند و گلهای حاشیهای درشتتر، استریل و گلبرگهای پهن و نمایشی دارند. تفاوت اندازه بین گلهای مرکزی و حاشیهای، به گلآذین ظاهری شبیه «گوی برفی مسطح» میدهد.
میوه و بذر
میوهها شفت کروی کوچک به قطر حدود ۸ تا ۱۰ میلیمتر، به رنگ قرمز شفاف درخشان هستند که به صورت خوشهای آویزان میمانند. گوشت میوه ژلهای و نیمهشفاف است و یک بذر سخت و تخت در مرکز دارد. ماندگاری طولانی میوههای قرمز بر روی شاخهها، حتی پس از ریزش برگها، از نشانههای بارز ظاهری این گونه در زمستان است.
شرایط نگهداری ویبرنوم اوپولوس (زغالاختهٔ اروپایی)
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا رسی با زهکشی خوب تا متوسط، ترجیحاً مرطوب، سازگار با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6 تا 7.5)
|
معرفی کلی شرایط رشد ویبرنوم اوپولوس
ویبرنوم اوپولوس (زغالاختهٔ اروپایی) در اصل گیاهی مناطق معتدل و خنک است و در فضای سبز بهصورت درختچه زینتی کاشته میشود. این گیاه در صورت تأمین دمای معتدل، خاک مرطوب و نور مناسب، رشدی پرشاخوبرگ و گلدهی فراوان خواهد داشت.
دمــا و مقاومت به سرما
ویبرنوم اوپولوس هوای خنک تا نیمهسرد را ترجیح میدهد و در برابر سرمای زمستان نسبتاً مقاوم است. دمای ایدهآل رشد در فصل رشد حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است. گرمای شدید تابستان همراه با خشکی هوا میتواند باعث سوختگی حاشیه برگها و کاهش گلدهی شود.
رطوبت و نیاز آبی
این گیاه خاک یکنواخت مرطوب را دوست دارد، اما غرقاب طولانیمدت را تحمل نمیکند. آبیاری منظم، بهویژه در فصل رشد و در خاکهای سبک ضروری است. در مناطق گرمتر، افزایش رطوبت نسبی هوا و مالچپاشی اطراف ریشه به حفظ رطوبت کمک میکند.
نور و مکان کاشت
ویبرنوم اوپولوس در آفتاب کامل تا نیمسایه رشد میکند، اما برای گلدهی مطلوب، نور فراوان ضروری است. در مناطق گرم و خشک، کاشت در مکانی با آفتاب ملایم صبحگاهی و سایهٔ نسبی بعدازظهر توصیه میشود تا از تنش نوری و حرارتی جلوگیری شود.
خاک، pH و زهکشی
این گیاه خاکهای عمیق، حاصلخیز و دارای زهکشی خوب را میپسندد. بافت لومی یا لومیرسی غنی از مواد آلی برای آن مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) بهترین عملکرد را ایجاد میکند. افزودن کمپوست، بهبود ساختمان خاک و حفظ رطوبت پایدار ریشه، کلید موفقیت در کشت ویبرنوم اوپولوس است.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :