دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
گونه Sambucus ebulus با نام رایج «آقطی اروپایی/آقطی علفی» یک گیاه علفی چندساله از جنس Sambucus است. این جنس در ردهبندی نوین عمدتاً در خانواده Adoxaceae (آدوکساسه) قرار میگیرد؛ هرچند در منابع قدیمیتر گاهی در خانواده Caprifoliaceae ذکر شده است. تمایز این گونه با آقطیهای درختچهای در علفی بودن، ساقههای غیرچوبی و رویش مجدد از ریزوم نمایان است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه طبیعی S. ebulus عمدتاً اروپا، قفقاز و بخشهایی از آسیای غربی تا نواحی پیرامون مدیترانه گزارش میشود. این گونه در بسیاری از مناطق معتدل بهصورت بومی یا طبیعیشده حضور دارد و پراکنش آن با اقلیمهای دارای زمستان سرد و تابستان نسبتاً ملایم سازگار است.
زیستگاه و بومشناسی
این گیاه معمولاً در حاشیه جنگلها، کنار جادهها، پرچینها، زمینهای بایر، دامنههای مرطوب و کناره آبراههها دیده میشود. خاکهای نسبتاً غنی از مواد آلی و دارای رطوبت متوسط تا بالا را ترجیح میدهد و اغلب در شرایط نور کامل تا نیمسایه رشد میکند. ساختار ریزومی آن سبب گسترش کلونیوار و پایداری در زیستگاههای آشفته میشود.
تاریخچه و اهمیت علمی
نامگذاری علمی این گونه در چارچوب نظامهای کلاسیک ردهبندی گیاهی تثبیت شده و بهعنوان یک تاکسون شاخص در مطالعات فلور اروپا بهکار میرود. اهمیت پژوهشی S. ebulus علاوه بر ارزش فلوریستیک، در بررسیهای فیلوژنتیک جنس Sambucus و نیز مطالعات بومشناسی گیاهان حاشیهای و نواحی دگرگونشده مطرح است.
![سامبوکوس ابولوس / آقطی اروپایی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
انواع مختلفی از خاک ها
|
گیاه "سامبوکوس ابولوس" یکی از گونه های آقطی و گیاهی علفی است. به این گیاه "آقطی اروپایی" نیز گفته می شود. این گیاه بومی جنوب و مرکز اروپا و جنوب غرب آسیا است. همچنین گزارش شده که این گونه در بخش هایی از شمال آمریکا (نیویورک، نیوجرسی) نیز می روید.
این گیاه تا ارتفاع یک تا دو متر و به صورت افراشته رشد می کنند. معمولاً ساقه ها بدون انشعاب در گروه های بزرگی از ساقه های زیرزمینی (ریزوم) رشد می یابند. برگ ها دارای آرایش متقابل، مرکب، به طول 15 تا 30 سانتیمتر، با 5 تا 9 برگچه و معطر می باشند. گل ها به صورت دیهیم در گل آذین هایی به قطر 10 تا 15 سانتیمتر، در انتهای شاخه ها، به رنگ سفید (تا کمی صورتی)، پهن و هرمافرودیت (دارای اندام های جنسی نر و ماده در یک گل) می باشند. میوه ها به صورت سته ای، کوچک، به رنگ سیاه براق و به قطر 5 تا 6 سانتیمتر هستند. میوه های رسیده دارای آب میوه ای به رنگ ارغوانی اند. شاخه های و برگ های این گیاه در فصل پاییز به رنگ قرمز در می آیند.
![dwarf elder]()
شرایط محیط رشد
این گیاه در اکثر خاک ها حتی خاک های گچی نیز رشد می کند. اما معمولاً خاک های لومی و مرطوب را برای رشد بهتر، ترجیح می دهد. رشد آن در خاک هایی با بافت رسی و سنگین نیز به خوبی صورت می گیرد.
نسبت به شرایط سایه متحمل است اما بهترین رشد را در آفتاب کامل خواهد داشت.
به آلودگی هوا و نواحی ساحلی نیز مقاوم است.
تمام قسمت های گیاه در صورت کوبیده شدن و له شدن، بوی نامطبوعی تولید می کند.
![Sambucus ebulus]()
نحوه تکثیر سامبوکوس ابولوس / آقطی اروپایی
بهترین رشد تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن می باشد. بذرها را باید به زودی و پس از رسیدن در فصل پاییز در شاسی سرد کشت کرد تا در اوایل بهار جوانه بزنند. بذرها را می توان انبار کرد و در بهار کشت نمود. اما اگر این بذرها به مدت دو ماه در هوای گرم و پس از آن به مدت دو ماه در هوای سرد قرار گیرند، قدرت و درصد جوانه زنی آنها افزایش خواهد یافت.
یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاه، تقسیم پاجوش ها در بهار یا پاییز است که این روش نیز روش بسیار آسانی برای تکثیر این گونه های گیاهی می باشد.
![dwarf elder]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
این گیاه در درمان رماتیسم و درد مفاصل مؤثر است.
ادرارآور است.
ملین و ضد یبوست می باشد و بهترین دارو برای رفع یبوست در افراد سالخورده و کسانی است که انقباضات روده بزرگ در آنها ضعیف شده است.
دم کرده برگ های خشک شده آن در رفع اسهال مؤثر است.
برای برطرف کردن درد و التیام بواسیر، برگ های تازه این گیاه را له کرده و یا اینکه از آن پماد تهیه کنید و روی بواسیر دردناک بگذارید.
برای از بین بردن خارش بدن، پوست ساقه آن را در روغن بجوشانید و سپس آن را صاف کرده و بگذارید سرد شود. این روغن را روی قسمت هایی که خارش دارد بزنید.
برای جوش خوردن استخوان و مداوای شکستگی استخوان، از دم کرده ریشه این درختچه استفاده می کنند.
دم کرده گل های خشک آن، درمان کننده سرماخوردگی، بیماری های تنفسی و نقرس است.
بیماریهای کلیه و مجاری ادرار را درمان می کند.
سنگ کلیه را خارج می سازد.
شیر مادران شیرده را زیاد می کند.
در درمان بیماری صرع مفید است.
جوشانده برک این درخت آفت درختان و سبزیجات را از بین می برد.
برای شادابی پوست صورت و از بین بردن لکه ها و کک و مک می توان از ماسک حاصل از این گیاه استفاده کرد. به این صورت که گل های خشک شده آن را دم کرده و مقداری پودر باقلای خشک را در ظرفی می ریزند، سپس دم کرده گل ها را روی آن ریخته و خمیری تهیه می کنند. این خمیر را به صورت ماسک روی صورت گذاشته و پس از یک ربع ساعت می شویند. استفاده روزانه از این ماسم سبب جوان و شاداب شدن پوست می گردد.
ترکیبات شیمیایی:
پوست این درختچه و برگ آن دارای موادی مانند سامبوسین (Sambucine )، سامبو نیگرین (Sambunigerine)، کولین، سیکوتین (Cicutine) و مقدار کمی نیترات پتاسیم می باشد. در گل های آن الدرین (Elderine) و مقدر کمی اسانس وجود دارد. میوه این گیاه نیز دارای کریزان تمین (Chrysanthemin)، مواد قندی، اسانس، صمغ، اسید والزیانیک و اسید استیک می باشد.
![معرفی گیاهان - سامبوکوس ابولوس / آقطی اروپایی]()
عوارض جانبی - هشدار
استفاده زیاد خوراکی از این گیاه ممکن است باعث تهوع و همچنین ورم روده ها شود. آقطی سرد است و بنابراین افراد سرد مزاج حتما باید آن را با عسل بخورند.
![danewort, dane weed, danesblood, European dwarf elder, walewort, dwarf elderberry, elderwort , blood]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس آقطی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره آدوکساسه و جنس های آن