وانیل

دانستنیهای علمی

دانستنیهای علمی : وانیل منبع اصلی طعم وانیلی بوده و حاوی محتوای زیادی وانیلین می باشد. اين گياه ابتدا در مکزيک و گواتمالا پرورش پيدا کرده و در هيچ جاي ديگر دنيا نبوده است. وانیل به بزرگترین و قدیمی ترین گروه گیاهان گلدهنده (خانواده ارکیده یا ثعلب) تعلق دارد.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات ظاهری : وانیل همچون سایر گیاهان جنس وانیل رونده بوده و دارای ریشه هایی است مه گیاه را در استحکام و ایستا بودن حمایت می کنند و با آنها به تنه درختان مجاور می چسبد و بالا می رود. نیام آن معطر بوده و دانه وانیل حاوی 1.5 تا ۳ درصد وانیلین است. درخت وانیل دارای ساقه سبز دراز، برگهای متناوب، پهن، نرم، ضخیم، بیضی شكل و نوك تیز سبز می باشند. ساقه های پیچیده آن تا ارتفاع حتی 100 متر نیز ممكن است برسند. گلهای آن رنگ سبز متمایل به زرد داشته و قطری حدود 5 سانتی متر دارد. دانه این گیاه جزو کوچک‌ترین دانه گیاهان در جهان است. ماده معطر وانیل از میوه این گیاه گرفته می شود. میوه آن به شكل غلاف لوبیا است و قبل از اینكه كاملا برسد آن را می چینند و خشك می كنند.گلهای آن به شكل خوشه و تعداد 20-15 گل در هر گروه. وانیل اصل به شکل یک چوبه یا غلاف باریک سیاه رنگ است که باید آن را به وسیله یک چاقوی تیز شکافت و با پشت چاقو خمیر درون آن را درآورد . ریشه ی آن ها مواد غذایی درون هوای مرطوب را جذب میکند.

شرایط نگهداری وانیل

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز مناطق استوایی خاک مورد نياز دارای مواد آلی فراوان و زهکش دار

شرایط محیط رشد: گیاه وانیل ویژه مناطق استوایی است و در آب و هوای مرطوب، گرم و در ۹۰۰ متری بالای سطح دریا به خوبی رشد می کند. از جمله نیازمندی های وانیل گستره دمایی ۱۰-۳۰ درجه سانتی گراد و ریزش سالانه ۱۵۰-۲۵۰سانتی متر باران است. وانیل در خاک های گل ماسه ای که به خوبی زهکشی شده باشد و نیز خاک های آبرفتی و خاک سرخ که دارای مواد آلی فراوانی است به خوبی رشد می کند. تکثیر گیاه وانیل معمولاً از طریق قلمه ساقه صورت می گیرد. ضروری است که وانیل به طور مصنوعی تلقیح شود. گرده افشانی وانیل معمولاً با دست انجام می شود. گیاه وانیل معمولاً سه سال پس از کاشته شدن میوه می دهد و پس از آن ۴۰ سال متوالی میوه دادن را ادامه می دهد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: ثعلب در ایران در تولید شیرینی و بستنی استفاده می‌شود. اسانس وانیل در نوشابه های بدون گاز و تعداد زیادی از دسرها و پودینگ‌ها مخصوصا در شکلات استفاده می شود. یکی از اجزای مهم صنایع عطرسازی وانیلین بود و هنوز هم از مواد سازنده عطر سازی است. وانیل دارای خاصيت محرک و ضد تشنج می باشد. وانيل باعث کاهش ترس و واهمه شده ، افسردگی را نيز کاهش می دهد. همچنين در مواردی مانند اختلالات قاعدگی و تقويت نيروی جنسی و بد بويی دهان نيز مورد استفاده قرار می گیرد. در علم آروماتراپی و برای درمان تب و از آنجایی که دارای خواص آنتی‌اکسیدانی است، با رادیکال‌های آزاد بدن مبارزه می‌کند. وانیل در تمام دنیا در درمان‌های پیری پوست کاربرد دارد. از ترکیب وانیل با روغن کنجد یا آفتابگردان خمیری بدست می‌آید که از خشکی پوست جلوگیری کرده و باعث نرمی و لطافت آن می‌شود.

مقابله به آفات وانیل

آفات مهم وانیل Vanilla planifolia

کنه‌های ریز (به‌ویژه کنه قرمز) و شپشک‌های آردآلود از مهم‌ترین آفات وانیل در کشت گلخانه‌ای و سایه‌بان‌دار هستند. این آفات با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی برگ، کندی رشد و کاهش تشکیل غلاف‌ها می‌شوند. حمله تریپس‌ها نیز موجب لکه‌های نقره‌ای و بدشکلی برگ و غلاف می‌گردد. حلزون‌ها در محیط‌های مرطوب، به‌ویژه شب‌ها، امکان آسیب به ریشه‌های هوایی و جوانه‌های انتهایی را دارند.

مقابله شامل پایش منظم، حذف دستی آفات قابل مشاهده و استفاده از تله‌های چسبنده زرد برای تریپس‌ها است. شست‌وشوی برگ‌ها با آب و صابون حشره‌کش ملایم و مصرف به‌موقع روغن‌های معدنی یا روغن نیم (Neem) در تراکم پایین، جمعیت کنه و شپشک را کاهش می‌دهد. کنترل رطوبت بستر و جمع‌آوری بقایای گیاهی، فشار آفت را کم می‌کند.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی وانیل

پوسیدگی ریشه و طوقه ناشی از قارچ‌هایی مانند Fusarium و Phytophthora شایع‌ترین بیماری وانیل است. این بیماری با زردی تدریجی، پژمردگی و قهوه‌ای شدن ریشه‌ها شناخته می‌شود. لکه برگی‌های قارچی در رطوبت بالا و تهویه ضعیف گسترش می‌یابند.

استفاده از بستر کاشت سبک و ضدعفونی‌شده، زهکش مناسب و خودداری از آبیاری بیش از حد اساس پیشگیری است. حذف و سوزاندن اندام‌های آلوده، ضدعفونی ابزار هرس و کاربرد قارچ‌کش‌های سیستمیک مجاز در مراحل اولیه آلودگی توصیه می‌شود. تأمین گردش هوا و پرهیز از تراکم بیش از حد بوته‌ها برای کاهش رطوبت سطح برگ‌ها ضروری است.

نحوه تکثیر وانیل

نحوه تکثیر گیاه: تکثیر و زراعت گیاه وانیل به سختی صورت می گیرد و بنابراین وانیل طبیعی گران می باشد. تکثیر گیاه وانیل معمولاً از طریق قلمه ساقه صورت می گیرد. در دانه های سبز و بی طعم کشت شده وانیل وجود ندارد. این دانه ها باید جهت تولید وانیل به 3 تا 6 ماه فرآوری نیاز دارد. بهترین وانیل از غلافهایی به دست می آید كه طول آنها ۲۵ تا ۱۵ سانتی متر و قطر آنها ۱۲ تا ۱۰ میلی متر است. در موقع برداشت محصول سبز رنگ است ولی بعدا تیره رنگ می شود.

هشدار - عوارض جانبی

هشدار: افرادی که دچار زخم معده سوزاک و ناراحتی اعصاب می باشند، بايد در مصرف وانیل احتياط نمايند. زياده روی در مصرف وانیل موجب مسموميت - سردرد و تشنج می گردد. دیگر اینکه در شرایطی که از وانیل به مقدار زیاد استفاده می‌شود امکان پیش آمدن حالت هیپنوز و بی حسی کامل وجود دارد.

ارکیده کفش بانو ارکیده دندروبیوم کاتلیا پرسیوال / ارکیده کریسمس ارکیده سیمبیدیوم