دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Ulmus minor با نام رایج «نارون» در خانواده Ulmaceae (نارونیان) و در جنس Ulmus قرار میگیرد. این گونه از نظر ریختشناسی و ژنتیکی در مجموعه نارونهای اروپایی جای میگیرد و به دلیل تنوع زیاد در شکل برگ و عادت رشد، در برخی نواحی با جمعیتهای دورگه و تیپهای محلی مشاهده میشود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه طبیعی Ulmus minor عمدتاً در جنوب و مرکز اروپا، بخشهایی از غرب آسیا و نواحی مدیترانهای گزارش میشود. این گونه در طول تاریخ بهواسطه کشت و جابهجایی انسانی به مناطق دیگر نیز راه یافته و در بسیاری از چشماندازهای شهری و روستایی به صورت کاشتهشده یا نیمهخودرو دیده میشود.
زیستگاه و بومشناسی
نارون معمولاً در زیستگاههای جلگهای تا میانبندی رشد میکند و در حاشیه رودخانهها، دشتهای آبرفتی، پرچینها و جنگلهای باز حضور دارد. ترجیح آن خاکهای نسبتاً عمیق و حاصلخیز است و در شرایط متنوع رطوبتی دوام میآورد، هرچند در دسترسی بهتر به آب رشد مطلوبتری نشان میدهد. نقش آن در اکوسیستمها شامل ایجاد سایه، تثبیت خاکهای آبرفتی و فراهمکردن زیستگاه برای بیمهرگان و پرندگان است.
تاریخچه و اهمیت علمی
Ulmus minor از دیرباز در اروپا و غرب آسیا بهعنوان درختی ارزشمند برای چوب و سایهافکنی کاشته میشد. در پژوهشهای معاصر، این گونه بهویژه به دلیل حساسیت برخی جمعیتها به بیماری هلندی نارون و تلاشهای اصلاحی برای شناسایی و تکثیر ژنوتیپهای مقاوم، اهمیت علمی ویژهای یافته است.
![نارون]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
21-24 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
مکان های حاصلخیز
|
اوجا از خانواده نارون است که در زبان گیلکی آن را لی و مازندرانی ها آن را اوجا می نامند. نارون درختی است که پوست آن در وهله اول صاف است و س از مدتی پوست درخت رگه رگه می شود. رگه طولی شاخه های آن پوشیده از برگ های متناوب بیضی و دارای دمبرگ است. پهنک برگ آن قرینه نیست و دندانه های زیادی دارد. میوه آن پس از خشک شدن به سرعت از غلاف خود بیرون نمی آید. این گیاه در حاشیه بیشه زارها و جنگل های مخلوط و مرطوب در ارتفاعات پایین می روید. نارون را اغلب در پارک ها و باغ ها می کارند. پوست این گیاه از نظر پزشکی دارای ارزش است. نخست، شاخه های جوان را برش طولی داده، سپس آن ها را با دست جدا می کنند (قطر شاخه حدود 1 سانتیمتر). دسته های گل آن قبل از روییدن برگ ها، روی شاخه های کوتاه می شکفد. عمل گرده افشانی این گیاه به کمک باد انجام می شود. نارونیان از مهمترین گیاهانی هستند که از نظر سازگاری در زیست بوم های گوناگون، توانسته اند انتشار همه جایی داشته باشند. درخت اوجا و ملج از گونه های مهم نارون به شمار می آیند که مهمترین آفت این درختان سوسک scolytus است.
![]()
مقابله به آفات نارون کوچک
آفات مهم نارون Ulmus minor
مهمترین آفت نارون، سوسک نارون (Scolytus spp.) است که با تغذیه از آوندهای چوبی، در انتقال شیره خام اختلال ایجاد میکند. علائم شامل زردی تدریجی برگها، خشکیدگی سرشاخهها و ایجاد تونلهای متعدد زیر پوست تنه است. شپشکها و شتهها نیز با مکیدن شیره، ضعف عمومی درخت و تولید عسلک و رشد دودهای را سبب میشوند.
بیماریهای شایع نارون
بیماری هلندی نارون (Dutch elm disease) خطرناکترین بیماری قارچی این گیاه است که موجب پژمردگی ناگهانی و مرگ تدریجی درخت میشود. قارچ با انسداد آوندها، کمآبی شدید ایجاد میکند. پوسیدگیهای طوقه و ریشه ناشی از قارچهای خاکزی نیز باعث زوال تدریجی، کوتولگی و ریزبرگی در نارون میشود.
روشهای مقابله و مدیریت تلفیقی
پیشگیری از استقرار آفات و بیماریها کلید موفقیت است. حذف و سوزاندن شاخهها و درختان آلوده، کاهش جمعیت سوسک ناقل و منبع قارچ را محدود میکند. استفاده از نهالهای سالم و ارقام مقاوم، اجتناب از آبیاری غرقابی و بهبود زهکش، خطر پوسیدگیهای ریشه را کم میکند. در طغیان سوسک و بیماری هلندی، کاربرد هدفمند حشرهکش و قارچکش سیستمیک توسط کارشناسان، همراه با پایش منظم تنه و تاج، برای حفظ درختان ارزشمند توصیه میشود.
نحوه تکثیر نارون کوچک
تولیدمثل نارون در طبیعت
نارون معمولی (Ulmus minor) در طبیعت عمدتاً از طریق گردهافشانی بادی تکثیر میشود. گلها کوچک و کمجلبتوجهاند و معمولاً پیش از برگدهی ظاهر میشوند تا جریان هوا گرده را آسانتر منتقل کند. پس از لقاح، میوههای بالدار (سامارا) تشکیل میشوند که با باد پراکنده شده و روی خاکهای نسبتاً مرطوب و دارای نور کافی جوانه میزنند.
علاوه بر بذر، این گونه میتواند با پاجوشدهی و رویش مجدد از ریشه و طوقه نیز جمعیت خود را حفظ کند، بهویژه پس از آسیبهای مکانیکی یا هرس طبیعی. این توانایی باعث میشود در حاشیه رودخانهها و زمینهای دستخورده سریعتر استقرار یابد.
روشهای تکثیر در خانه
برای تکثیر خانگی، بذرها باید تازه و سریع کشت شوند چون قوه نامیه آنها کاهش مییابد. ساماراها را در بستر سبک و مرطوب (مانند ترکیب پیت/کوکوپیت با پرلیت) سطحی بکارید و رطوبت یکنواخت و نور غیرمستقیم فراهم کنید.
روش مطمئنتر، قلمهگیری نیمهخشبی در اواخر بهار تا تابستان است. قلمه ۱۰–۱۵ سانتیمتری را با حذف برگهای پایینی در محیط مرطوب و گرم ریشهدار کنید و در صورت امکان از هورمون ریشهزایی استفاده کنید. خوابانیدن شاخههای انعطافپذیر نیز میتواند ریشهدهی موفقی بدهد.
سایر اطلاعات
با توجه به رو به انقراض بودن پایه های نارون در جنگل های شمال ایران، به دلیل آلوده شدن به بیماری موسوم به مرگ نارون و این احتمال که بعضی از پایه های باقیمانده از نظز ژنتیکی مقاوم به بیماری شده باشند، تکثیر غیرجنسی پایه های مسن از طریق کشت بافت می تواند به تکثیر و حفاظت پایه های مقاوم به بماری کمک کند. از طرف دیگر، با استفاده از کشت بافت جوانه از پایه های نخبه، جهت حصول به درختان برتر و جلوگیری از تفرق صفات استفاده می گردد.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس نارون و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره آلماسه و جنس های آن