یاس خوشه ای

دانستنیهای علمی

یاس خوشه ای(یاس بنفش) یک گونه از گیاهان گلدار از جنس Syringa در خانواده Oleaceae زیتون ، بومی شبه جزیره بالکان در جنوب شرقی اروپا است که بر روی تپه های صخره ای رشد می کند.

Syringa سرده اي با 30-25 گونه از آسيا و جنوب شرقي اروپاست و به دليل گلهاي زيبايش در بهار و اوائل تابستان كاشته ميشود. ياس بنفش يكي از گونه هاي اين سرده به شمار ميرود.

خصوصیات - معرفی

این درختچه میتواند 6 تا 7 متر ارتفاع بگیرد و قطر ساقه آن تا 20 سانتی متر از پایه یا ریشه است.

پوست آن به رنگ خاکستری مایل به آبی تا خاکستری قهوه ای ، صاف بر روی ساقه های جوان و به حالت پوسته پوسته بر روی ساقه های مسن تر دیده میشود.

برگهای آن ساده، 4 تا 12 سانتی متر طول و تا 8 سانتی متر عرض به رنگ سبز روشن و گاهی مایل به زرد ، بیضی و قلبی شکل ، با رگه هایی میباشد.

میوه آن کپسول مانند به رنگ قهوه ای ، به طول 1-2 سانتی متر است.

گل‌های معطر آن در خوشه‌های مخروطی به رنگ بنفش روشن در اواخر بهار و اوایل تابستان ظاهر می‌شوند.

گل های آن با پایه لوله ای و جام شکل 6 تا 10 میلی متر بلندی دارند و با چهار لوب باز در اوج 5 تا 8 میلی متر بزرگ میشوند و معمولا به رنگ بنفش و گاهی اوقات سفید هستند.

شرایط نگهداری یاس خوشه ای

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک غنی، سبک و اسیدی با زهکش خوب

یاس خوشه ای به مکان آفتابی و خاک غنی، ترجیحاً قلیائی با زهکش خوب نیاز دارد و حداقل دمای قابل تحمل آن 15- درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

موقع هرس یاس خوشه ای پس از اتمام دوره گل‌دهی می باشد

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

گلهاي ياس بنفش اسانسي با بوي بسيار مطبوع دارند و در عطر سازي از آن استفاده بعمل مي آيد.

طی تحقیقی گلهاي تازه یاس خوشه ای در اواخر فروردين از باغ گياهشناسي ملي ايران چيده شده و با روش خيسانيدن در حلال هگزان، عصاره گيري به عمل آمده است و نوزده تركيب شناسايي شد كه 86% كل عصاره را تشكيل ميدادند. بتا آزارون با بيش از 27% بيشترين، بعد از آن فيتول 5/9%، آلفا فارنسن 8/6%، كاروون 4/4%، پاراديمتوكسي بنزن 1/3% و نريل استات 9/2% حجم اسانس را تشكيل ميدادند.

کاربرد این گیاه در ایجاد فضای سبز شهری نیز زیاد میباشد و کاشت آن در پارکها ، بولوارها، سطوح شيب دار و ميادين مرسوم است

مقابله به آفات یاس خوشه ای

آفات رایج یاس خوشه‌ای (Syringa vulgaris)

شته‌ها با مکیدن شیره، باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک می‌شوند؛ شست‌وشوی شاخه‌ها با آب پرفشار و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن ولک در شروع آلودگی مؤثر است. زنجرک‌ها و تریپس‌ها لکه‌های روشن و ضعف عمومی ایجاد می‌کنند؛ نصب کارت‌های زرد و هرس شاخه‌های متراکم به کاهش جمعیت کمک می‌کند. کرم‌های برگ‌خوار و شب‌پره‌ها با خوردن برگ‌ها خسارت می‌زنند؛ جمع‌آوری دستی و در صورت شدت، استفاده هدفمند از Bt توصیه می‌شود.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

سفیدک پودری به صورت پوشش سفید روی برگ‌ها ظاهر می‌شود؛ بهبود گردش هوا، آبیاری از پای بوته و حذف برگ‌های آلوده پایه کنترل است و در صورت نیاز از قارچ‌کش‌های گوگردی استفاده می‌شود. لکه‌برگی‌ها و سوختگی باکتریایی موجب لکه‌های قهوه‌ای و خشکیدگی سرشاخه می‌شوند؛ هرس بخش‌های بیمار با ابزار ضدعفونی‌شده و پرهیز از خیس‌کردن شاخ‌وبرگ ضروری است. پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین تشدید می‌شود؛ اصلاح زهکشی و جلوگیری از آبیاری بیش از حد مهم‌ترین اقدام است.

راهبردهای پیشگیری و مدیریت تلفیقی

انتخاب محل آفتاب‌گیر، فاصله کاشت مناسب و هرس سالانه رطوبت و فشار بیماری را کاهش می‌دهد. بقایای آلوده را جمع‌آوری و خارج کنید و تغذیه نیتروژنی را متعادل نگه دارید تا رشد نرم و حساس ایجاد نشود. در مصرف سموم، فقط در زمان اوج آلودگی و با تناوب مواد، از آسیب به دشمنان طبیعی جلوگیری کنید.

نحوه تکثیر یاس خوشه ای

تکثیر یاس خوشه ای از طریق تهیه قلمه چوب نرم در تابستان امکان‌پذیر است.

تولیدمثل طبیعی در Syringa vulgaris

یاس خوشه‌ای در طبیعت عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی با بذر گسترش می‌یابد. گل‌های معطر آن با جذب حشرات گرده‌افشان، گرده‌افشانی را تسهیل می‌کنند و سپس کپسول‌های خشک تشکیل می‌شود که بذرها را آزاد می‌کند. جوانه‌زنی بذرها معمولاً پس از گذر از دوره سرمادهی (چینه‌سرما) بهتر انجام می‌شود و در خاک‌های زهکش‌دار و نور کافی موفق‌تر است. علاوه بر بذر، این گیاه می‌تواند با پاجوش‌ها و شاخه‌های جوانِ ریشه‌دارشونده نیز به‌صورت رویشی لکه‌های جدید بسازد.

روش‌های تکثیر در خانه

برای تکثیر خانگی، رایج‌ترین راه قلمه نیمه‌خشبی در اواخر بهار تا تابستان است: قلمه 10–15 سانتی‌متری از شاخه سالم برداشته، برگ‌های پایینی حذف و در بستر سبک (پیت/پرلیت) با رطوبت یکنواخت ریشه‌دار می‌شود. روش مؤثر دیگر خوابانیدن شاخه در بهار است؛ بخشی از شاخه را زیر خاک ثابت کنید تا ریشه بدهد و سپس جدا کنید. جداسازی پاجوش در اواخر زمستان یا اوایل بهار ساده و سریع است. تکثیر از بذر ممکن است، اما صفات رقم مادری همیشه حفظ نمی‌شود و زمان رسیدن به گل‌دهی طولانی‌تر است.

برگ نو (برگ ریز) گل یاس سفید فارستریا کرک‌دار پرايوت (ترون)