Saponaria officinalis common soapwort که به فارسی صابونی نامیده میشود، گیاهی از خانواده میخک، بومی اروپا، آسیا می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: مرطوب دمای محیط: نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری خاک: خاک هایی با مواد غذایی متوسط و به خوبی آبیاری شده
دانستنیهای علمی
نام علمي
Saponaria officinalis
نام لاتين
common soapwort
ردهبندی گیاهشناسی
Saponaria officinalis با نام فارسی «صابونی» یک گونه علفی پایا از خانواده Caryophyllaceae (میخکیان) است. این گونه در جنس Saponaria قرار میگیرد؛ جنسی که بهواسطه وجود ساپونینها در بافتهای گیاه شناخته میشود. نام سرده از واژه لاتین sapo بهمعنای «صابون» گرفته شده است.
منطقه بومی و پراکنش
خاستگاه اصلی صابونی اروپا و بخشهایی از آسیای غربی است و در بسیاری از مناطق معتدل جهان نیز بهصورت معرفیشده یا طبیعیشده گسترش یافته است. توان سازگاری بالا سبب شده در برخی زیستبومها بهعنوان گونهای مهاجر پایدار ظاهر شود.
زیستگاه و بومشناسی
این گیاه معمولاً در حاشیه رودخانهها، کنار جادهها، پرچینها، علفزارهای مرطوب تا نیمهخشک و خاکهای دستخورده دیده میشود. صابونی خاکهای نسبتاً حاصلخیز و زهکشیشده را ترجیح میدهد و در نور کامل تا نیمسایه رشد میکند. تکثیر آن هم از طریق بذر و هم با گسترش اندامهای زیرزمینی انجام میشود که به پایداری جمعیتها کمک میکند.
دانستنیهای تاریخی و نامشناسی
کاربرد تاریخی این گونه بهعنوان گیاه شوینده به حضور ساپونینها در ریشه و اندامهای هوایی مربوط است؛ ترکیباتی که در تماس با آب ایجاد کف میکنند. در منابع اروپایی، از این گیاه برای شستوشوی پارچههای ظریف نام برده شده و همین ویژگی، پیوندی میان نام علمی و کاربرد سنتی آن ایجاد کرده است.
![صابونی]()
![صابونی]()
خصوصیات - معرفی
خصوصیات گیاهشناسی:
گیاهی با فرم رویشی علفی، پایا به ارتفاع 40 تا 60 سانتیمتر که ریشه هایش به قطر دو سانتیمتر با انشعابات فراوان می باشد. رنگ ریشه ها قهوه ای مایل به قرمز می باشد. برگ های آن بزرگ ساده نوک تیز و متقابل بیضی شکل می باشند. گل ها معطر بوده و به رنگ گلی، ولی به ندرت سفید به صورت مجتمع در قسمت انتهای ساقه مستقر می باشند. کاسه گل آن لوله ای شکل و غالباً دارای خطوط قرمز هستند. گلبرگ ها به تعداد 5 عدد می باشد.
![common soapwort]()
![common soapwort]()
شرایط نگهداری صابونی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک هایی با مواد غذایی متوسط و به خوبی آبیاری شده
|
پرورش این گیاه در خاک های متوسط از نظر نیاز غذایی و به خوبی آبیاری شده و مکان های آفتابی تا نیمه سایه موفقیت آمیز بوده است. همچنین خاک های خنثی تا قلیایی را از نظر اسیدیته را ترجیح می دهد. می تواند سرمای تا منفی 20 درجه سانتیگراد را تحمل کند.
![Saponaria officinalis]()
![Saponaria officinalis]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
ریشه و برگ های این گیاه کاربرد دارویی داشته و مورد استفاده قرار می گیرد. برگ های گیاه از سال دوم بعد از استقرار و قبل از ظاهر شدن گل ها جمع آوری و مورد استفاده قرار می گیرد. ریزوم و ریشه گیاه را معمولاً از سال چهارم یا پنجم جمع آوری و بعد از خشک شدن مورد مصرف قرار می دهند.
مصارف این گیاه اگر بطور مداوم صورت گیرد عوارضی خواهد داشت که این امر به علت داشتن ساپونین به وجود می آید.
اثر ساپونین بر قلب عکس دیجیتالین است ولی هیچکدام به عنوان پادزهر همدیگر عمل نمی کنند.
عوارض ناشی از کاربرد غیرتخصصی عبارت است از لرز، خشک شدن دهان، فلج ناقص حرکات زبان، باز شدن مردمک چشم.
ریشه خشکیده گیاه حاوی ساپونین، ساپوتارین، رزین، ساپوتارین، رزین، صمغ، هیدرات کربن و به مقدار جزئی دارای مواد چرب است.
تصفیه کننده خون است، برای این منظور ۴ گرم در ۳۰۰ سی سی آب جوش دمکرده و روزی ۳ فنجان بنوشند. برای درمان جذام ۴ گرم در ۳۰۰ سی سی آب جوش دمکرده روزی ۳ فنجان بنوشند. جهت درمان اگزما و خارش پوست با جوشانده این گیاه بشویند. جهت درمان کورک و جوش های صورت با جوشانده این گیاه بشویند. جهت بیماری سیفیلیس از دمکرده ریشه این گیاه استفاده می شود. جهت درمان برونشیت می توان از دمکرده ریشه این گیاه استفاده کرد.
مصرف طولانی این گیاه خطرناک می باشد زیرا ساپونین ها باعث تجزیه گلبول های قرمز می شود.
![صابونی - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
![صابونی - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
مقابله به آفات صابونی
آفات مهم Saponaria officinalis
مهمترین آفات صابونک شتهها، تریپس و حلزونها هستند. شتهها با مکیدن شیره گیاهی سبب پیچیدگی برگ، کاهش رشد و ترشح عسلک میشوند. تریپسها لکههای نقرهای روی برگ و گل ایجاد کرده و کیفیت زینتی گیاه را کاهش میدهند. حلزونها و رابها شبهنگام به برگهای جوان و ساقههای نرم حمله کرده و سوراخهای نامنظم باقی میگذارند.
برای کنترل شته و تریپس، استفاده از تلههای زرد چسبنده، شستوشوی گیاه با آب و صابون ملایم و رهاسازی شکارگرانی مانند کفشدوزکها مؤثر است. در صورت طغیان شدید، میتوان از حشرهکشهای کمخطر، مانند صابون حشرهکش یا روغن ولک، بهصورت موضعی استفاده کرد. علیه حلزونها، جمعآوری دستی، تلهگذاری با تختههای خیس و در صورت لزوم استفاده محدود از طعمههای ضدحلزون توصیه میشود.
بیماریها و روشهای پیشگیری
بیماریهای رایج صابونک شامل پوسیدگی ریشه (قارچهای خاکزاد) و لکه برگی قارچی است. آبیاری سنگین و زهکش نامناسب سبب زردی، پژمردگی و پوسیدگی ریشه میشود. در لکه برگی، نقاط قهوهای تا سیاه با هاله زرد روی برگها دیده شده و برگهای آلوده زودتر میریزند.
برای پیشگیری، کاشت در خاک سبک و خوبزهکش، پرهیز از آبیاری غرقابی، حذف بقایای گیاهی آلوده و تأمین گردش هوای مناسب ضروری است. در صورت مشاهده علائم شدید، استفاده از قارچکشهای سیستمیک یا تماسی ثبتشده برای گیاهان زینتی، مطابق دستور برچسب، توصیه میشود. همچنین تناوب کاشت و ضدعفونی محدود ابزار هرس به کاهش انتشار عوامل بیماریزا کمک میکند.
![صابونی]()
![صابونی]()
نحوه تکثیر صابونی
ازدیاد این گیاه توسط کشت بذرهای آن صورت می گیرد. استفاده از چینه سرمایی برای مدت کوتاه می تواند بر جوانه زنی این گیاه تأثیر مثبت داشته باشد. کشت بذرها در پاییز یا اواخر زمستان در شاسی سرد صورت می گیرد. بذرها معمولاً در طول چهار هفته جوانه خواهد زد.