معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - نارنج سه برگ

نویسنده: محبوبه آشناور

تاریخ انتشار: 1393/12/10

نارنج سه‌برگ (*Poncirus trifoliata*) درختچه/درخت کوچک خزان‌دار از تیرهٔ Rutaceae است. **شرایط رشد**: به نور زیاد و آفتاب کامل تا نیم‌سایه نیاز دارد؛ در خاک‌های با زهکش خوب (لوم شنی تا لومی) بهترین عملکرد را دارد. دمای معتدل تا سرد را بهتر از اغلب مرکبات تحمل می‌کند و **مقاومت سرما**ی بالایی دارد؛ رطوبت متوسط و آبیاری منظم بدون ماندابی‌شدن مناسب است. **بومی و زیستگاه**: بومی شرق آسیا (به‌ویژه چین و نواحی مجاور) و در حاشیه جنگل‌ها و دامنه‌ها کشت یا خودرو می‌شود. **ویژگی‌های ظاهری**: برگ‌ها مرکب و سه‌برگچه‌ای، شاخه‌ها بسیار خاردار، گل‌ها سفید و معطر در بهار، و میوه‌ها کوچک، کروی، زرد و معمولاً تلخ/ترش هستند. **نام‌های رایج**: در ایران «نارنج سه‌برگ»؛ در جهان «Trifoliate orange» یا «Hardy orange». این گونه به‌طور ویژه به‌عنوان **پایه (Rootstock) مقاوم** برای پیوند و بهبود تحمل سرما و برخی تنش‌ها در مرکبات شهرت دارد.

نارنج سه برگ

نام علمي

Poncirus trifoliata

نام لاتين

Trifoliate orange

خانواده (تيره)

Rutaceae

دانستنیهای علمی

دانستنیهای علمی :

نارنج سه برگ یا پونسیروس از خانواده روتاسه بوده و به مرکبات تعلق دارد.

این گونه گیاهی اغلب بعنوان پایه برای دیگر مرکبات استفاده می گردد.

نارنج سه برگ به شمال چین و کره تعلق داشته و به نارنج تلخ چینی نیز شناخته می شود.

درختان پیوندی روی پونسیروس تحت تاٌثیر بیماری های تریستزا قرار نمی گیرد.

این پایه به نماتد مرکبات مقاوم بوده و به میزان زیادی نسبت به پوسیدگی طوقه و سایر مشکلات مربوط به زهکش ضعیف خاک مقاوم هستند.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

مرطوب

دماي مورد نياز

شرایط نیمه گرمسیری

خاک مورد نياز

غنی و زهکش دار

خصوصیات ظاهری :

نارنج سه برگ با خارهای بزرگ 3 تا 5 سانتی متری روی شاخه های خود قابل شناسایی می باشد.

این درخت برگ ریز بوده و با فصل خزان برگ های خود را از دست می دهد.

ارتفاع این درخت حداکثر 5 متر و با برگ های سه برگچه ای و که گل های آن زودتر از سایر مرکبات و در اواخر اسفند شکوفا می شوند.

میوه ها کروی، کوچک و دارای سطحی پوشیده از موهای بسیار ریز و ظریف بوده و فاقد بخش خوراکی و آبدار هستند.

میوه ها در اواخر شهریور و پس از رسیده شدن از درخت ریزش می کنند و آماده برداشت و بذرگیری می شوند.

میوه ها مزه بسار گسی داشته و دارای تعداد زیادی بذر هستند.

ارقام پیوندی روی پونسیروس دارای میوه های زودرس، پرآب با پوستی صاف و نازک بوده و کیفیت خوراکی میوه نیز از نظر املاح جامد محلول و اسیدیته کل تقریباً مشابه پایه نارنج است.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد:

از آنجایی که این پایه کمی دیر به خواب می رود، بروز سرمای زودرس می تواند برای درختان پیوندی روی پونسیروس خطرناک باشد.

این پایه نسبت به خاکهای شور و آهکی تحملی ندارد. پونسیروس بهتر از سایر پایه ها به اراضی سنگین و با زهکش ضعیف سازگار شده است.

برگ های ارقام پیوندی روی این پایه در pH بالای خاک حالت کلروز را نشان داده و رشد و عملکرد درخت دچار کاهش می شود.

مرکبات پیوندی روی پونسیروس در خاک های غیر حاصلخیز و شنی رشد ضعیفی داشته و به خشکی نیز حساس خواهند بود اما اگر این خاک ها از حاصلخیزی خوبی برخوردار باشند رشد درخت بهبود می یابد.

پونسیروس به دلیل طبیعیت خزان کنندگی می تواند در هنگام استراحت تا 20-درجه سانتیگراد را تحمل نموده و این مقاومت را تا حدودی به رقم پیوندک نیز انتقال دهد.

مقابله به آفات نارنج سه برگ

آفات مهم نارنج سه‌برگ (Poncirus trifoliata)

مهم‌ترین آفات نارنج سه‌برگ شامل شپشک‌ها، مگس مینوز برگ، کنه‌های نباتی و شته‌ها هستند. شپشک‌های نرم و سپردار با مکیدن شیره گیاهی، زردی برگ و ضعف عمومی ایجاد می‌کنند. مگس مینوز با ایجاد دالان در برگ‌ها، سطح فتوسنتز را کاهش می‌دهد. کنه‌های قرمز و زرد سبب زبری، لکه‌ای شدن و ریزش برگ می‌شوند. شته‌ها نیز ناقل ویروس و عامل پیچیدگی برگ‌اند.

بیماری‌های مهم و روش‌های پیشگیری

بیماری‌های قارچی مانند پوسیدگی ریشه (Phytophthora)، لکه برگی و گموز طوقه، در خاک‌های سنگین و زهکشی‌نامناسب تشدید می‌شوند. استفاده از نهال سالم، ضدعفونی ابزار، پرهیز از آبیاری غرقابی و بهبود زهکشی، پایه کنترل این بیماری‌هاست. در صورت مشاهده علائم، مصرف قارچ‌کش‌های سیستمی مطابق توصیه کارشناس لازم است.

مدیریت تلفیقی آفات و امراض

بهترین راهکار، مدیریت تلفیقی (IPM) است. بازدید منظم، حذف شاخه و برگ آلوده، کنترل علف‌های هرز و تغذیه متعادل، مقاومت گیاه را افزایش می‌دهد. رهاسازی دشمنان طبیعی آفات (کفشدوزک‌ها، بالتوری‌ها) و استفاده هدفمند از حشره‌کش‌ها و کنه‌کش‌های کم‌خطر، همراه با رعایت زمان و دز مناسب، از بروز مقاومت و آلودگی زیست‌محیطی جلوگیری می‌کند.