دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Phlomis aucheri از تیرهٔ نعنائیان (Lamiaceae) و از جنس Phlomis است؛ جنسی که بهطور کلی با ساقههای چهارگوش، برگهای متقابل و گلآذینهای حلقهای (Verticillaster) شناخته میشود. این گونه در منابع فلوریستیک خاورمیانه بهعنوان یکی از اعضای شاخص «گوشبرهها» ثبت شده است.
منطقه بومی و زیستگاه طبیعی
گوشبره زرد بومی ناحیهٔ ایران–تورانی است و بیشترین گزارشهای رویش آن به فلات ایران و نواحی کوهستانی پیرامونی نسبت داده میشود. زیستگاه معمول آن دامنههای سنگلاخی، تپهماهوریها، درههای باز و رویشگاههای نیمهخشک تا خشک با خاکهای کمعمق و زهکشدار است؛ شرایطی که با سازگاریهای خشکیپسندانهٔ بسیاری از نعنائیان همخوانی دارد.
تاریخچه توصیف علمی و نامگذاری
نام گونهای aucheri بهطور معمول در گیاهشناسی به افتخار «پیر مارتن رِمی اوشه-الوی» (Pierre Martin Rémi Aucher-Éloy)، گیاهشناس و گردآورندهٔ فرانسوی سدهٔ نوزدهم، به کار رفته است؛ بسیاری از گیاهان خاورمیانه بر پایهٔ نمونههای جمعآوریشدهٔ او یا همدورههایش توصیف شدهاند. توصیف گونه بر اساس نمونههای هرباریومی و مقایسهٔ ریختشناسی (بهویژه ویژگیهای برگ و گل) انجام گرفته است.
نامهای رایج محلی و جهانی
در فارسی این گیاه با نام گوشبره زرد شناخته میشود که به رنگ گلها و بافت برگها اشاره دارد. در منابع انگلیسی برای گونههای جنس Phlomis معمولاً نامهای کلی Jerusalem sage یا Phlomis بهکار میرود، هرچند کاربرد دقیق نام رایج میتواند بسته به منطقه و گونه متفاوت باشد.
![گیاه گوش بره زرد]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
خشک
دماي مورد نياز
18-20 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
مکان های صخره ای و کوهستانی
|
گیاه گوش بره زرد از خانواده نعناییان، گیاه اندمیک ایران بوده که دارای پراکنش طبیعی وسیعی در کشور ایران می باشد. شرح مختصری از صفات ریخت شناسی این گونه بر اساس فلور ایرانیکا: ساقه به طول 30 تا 60 سانتی متر، ساده یا غلبا دارای شاخه های متعدد. دارای پوششی از کرک های نمدی-ستاره ای شکل. برگ های قاعده ای دمبرگ دار: تقریبا پهن، قاعده پهنک قلبی شکل یا تقریبا بریده شونده، پهنک تخم مرغی یا مستطیل، به ندرت خطی-نیزه ای، به طول 6-12 سانتی متر، به عرض 2 تا 3 سانتی متر، نوک تیز: برگ های ساقه ای دارای دمبرگ هایی کوتاهتر، قاعده پهنک بریده یا باریک شونده، نسبتا درازتر و تیزتر از برگ های قاعده ای، برگ های گل آذین دارای پهنکی با قاعده گرد، برگ های زیر چرخه های گل بزرگتر از برگ های بالای چرخه، دارای 3 تا 6 چرخه گل، چرخه ها بسیار تنک هستند.
![]()
شرایط محیط رشد
دما و تحمل سرمایی/گرمایی
Phlomis aucheri (گوشبره زرد) به اقلیمهای کوهستانی و نیمهخشک سازگار است و در فصل رشد، دماهای معتدل را ترجیح میدهد. بهترین عملکرد معمولاً در بازه حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد دیده میشود. گرمای شدیدِ همراه با خشکی طولانی میتواند موجب کاهش رشد و کوچک شدن برگها شود؛ در چنین شرایطی سایهروشنِ سبک مفید است. در زمستان، در صورت زهکشی خوب خاک، سرما را بهتر تحمل میکند.
نور
نور کامل خورشید تا نیمسایه روشن برای این گونه مناسب است. در مناطق خنکتر، آفتاب کامل باعث گلدهی بهتر و بوتهای متراکمتر میشود. در اقلیمهای بسیار گرم، نیمسایه در ساعات اوج گرما از سوختگی برگ و افت کیفیت گل جلوگیری میکند.
رطوبت و آبیاری
این گیاه به رطوبت بالای هوا نیاز ندارد و هوای خشک تا رطوبت متوسط را میپسندد. آبیاری باید منظم اما کمحجم باشد؛ پس از استقرار، نسبتاً مقاوم به خشکی است. آبماندگی و آبیاری سنگین، بهویژه در هوای سرد، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهد.
خاک، بافت و زهکشی
خاک سبک تا متوسط با زهکشی عالی (شنی-لومی یا لومی با افزودن شن/ریگ) بهترین گزینه است. خاکهای سنگین رسی تنها در صورت اصلاح با مواد دانهدرشت و ایجاد شیب یا بستر مرتفع توصیه میشوند. خاک خیلی غنی نیتروژنی ممکن است رشد رویشی زیاد و گلدهی کمتر ایجاد کند.
اسیدیته (pH) و تغذیه
pH نزدیک خنثی تا کمی قلیایی (حدود ۶٫۵ تا ۸) مناسب است، بهویژه در خاکهای آهکی. کوددهی سبک در ابتدای فصل رشد کافی است؛ مصرف زیاد کودهای ازته میتواند ساقهها را نرم و خوابیده کند.
![Phlomis aucheri]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
در اسانس این گیاه 47 ترکیب شناسایی شد که در مجموع 92/88 درصد از اسانس را تشکیل می دهند. از میان ترکیب های شناسایی شده، ترکیب غیر ترپنوئیدی E-anethole و همچنین سزکوئی ترپن هیدروکربنی germacrene D عمده بودند. سایر ترکیب ها عبارتند از سزکوئی ترپن های bicyclogermacrene، اسپاتولنول، بتا کاریوفیلن، germacrene B، مونوترپن neryl acetate. بنابراین بخش عمده روغن اسانسی این گیاه را سزکوئی ترپن ها با درصد (51/82%) تشکیل میدهند.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره نعناعیان و جنس های آن