معرفی و راهنمای پرورش درختان زینتی - توت آمریکایی

نویسنده: محبوبه آشناور

تاریخ انتشار: 1393/06/26

توت آمریکایی (*Maclura pomifera*) درختی خزان‌دار از تیرهٔ توت‌سانان (Moraceae) است که در اقلیم‌های معتدل تا نیمه‌گرمسیری عملکرد بهتری دارد. از نظر **دما** نسبتاً مقاوم است و گرما و تا حدی سرما را تحمل می‌کند؛ در دورهٔ رشد، دماهای معتدل تا گرم مناسب‌ترند. از نظر **رطوبت** نیاز بالایی ندارد و پس از استقرار، **نسبتاً متحمل به خشکی** است، هرچند آبیاری منظم در سال‌های نخست رشد را بهتر می‌کند. از نظر **نور** در **آفتاب کامل** بهترین رشد، تراکم تاج و میوه‌دهی را نشان می‌دهد و در سایه رشد ضعیف‌تری دارد.

این گونه **بومی بخش‌های مرکزی و جنوبی ایالات متحده** (ناحیهٔ دشت‌ها و جنگل‌ـ‌دشت‌ها) است و به‌عنوان گیاه زینتی/بادشکن و برای حصار در بسیاری از مناطق جهان کاشته شده است. **زیستگاه طبیعی** آن شامل حاشیهٔ رودخانه‌ها، اراضی باز، خاک‌های عمیق و نسبتاً حاصلخیز تا نیمه‌خشک است و به‌طور کلی **به دامنه‌ای از خاک‌ها** (حتی نسبتاً فقیر) سازگاری نشان می‌دهد، ولی زهکشی مناسب را ترجیح می‌دهد.

از نظر **خصوصیات ظاهری**، درختی با تاج متراکم و شاخه‌های قوی است که اغلب **خارهای تیز** روی شاخه‌ها دیده می‌شود. **برگ‌ها** ساده، متناوب، بی‌دندانه تا کمی موج‌دار، بیضی و براق‌اند و در پاییز زرد می‌شوند. **گل‌ها** کوچک و جداجنس (نر و ماده روی پایه‌های جدا یا گاه روی یک پایه) هستند. **میوه** مرکب و درشت، کروی تا کمی بیضوی با سطح چین‌خورده و رنگ سبز تا زرد-سبز است (معروف به “میوهٔ شبیه پرتقال”) و معمولاً خوراکیِ رایج برای انسان محسوب نمی‌شود.

**نام‌های رایج**: در ایران بیشتر با عنوان‌های «توت آمریکایی» و گاهی «اوساژ» شناخته می‌شود. در جهان نام‌های رایج آن شامل **Osage orange**، **Horse apple** و **Hedge apple** است.

این گیاه به‌طور خاص به **چوب بسیار سخت و مقاوم** شهرت دارد و در برخی کشورها برای **مصارف صنعتی/کارگاهی** (مانند ابزار و کاربردهای نیازمند چوب بادوام) مورد توجه بوده است.

توت آمریکایی

نام علمي

Maclura pomifera

نام لاتين

Osage-orange / hedge-apple

خانواده (تيره)

Moraceae

دانستنیهای علمی

توت آمریکایی درختی خزان کننده کوچک یا درختچه هایی بزرگ با ارتفاع 15-8 متر و دارای شاخه های خاردار می باشد. این گیاه از رده دولپه ای ها است.

این گیاه دارای گل های نر و ماده بصورت مجزا بر روی درختانی مجزا می باشد. میوه توت آمریکایی کروی شکل و از نظر گیاهشناسی جزو میوه های مجتمع و هر میوه دارای برجستگی هایی به اندازه 7.6-15.2 سانتی متر است. میوه ها دارای یک شیرابه ی سفیدرنگ و چسبناک می باشد. در فصل پاییز رنگ میوه ها به سبز-زرد روشن تغییر می کند. فلاونوئیدهای اوسیژن و پومیفرین جزو فلاونوئیدهای میوه و چوب این گیاه است که حدود 10 درصد وزن خشک آن را تشکیل می دهد.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

کمی خشک

دماي مورد نياز

سرما و گرمای زیاد را تحمل می کند

خاک مورد نياز

خاک عمیق و معمولی

قطر تاج پوششی این درخت 6 تا 8 متر است. درختی است متراکم با شاخه های نامنظم، افراشته و خاردار که از قسمت پائین تنه رشد می کند. پوست تنه به رنگ قهوه ای روشن و خشن است. برگ : برگ ها ساده، متناوب و صاف است به طول ۵ تا ۱۲٫۵ سانتیمتر وعرض ۴ تا ۵ سانتیمتر. رنگ آنها سبز درخشان است که در پائیز قبل از خزان کردن زرد می شوند. گل : فاقد ارزش زینتی است. میوه : در شهریور یا مهر، میوه های کروی و سفت به قطر ۱۲٫۵ تا ۱۵ سانتیمتر که در ابتدا سبز است و بعد از رسیدن کامل به رنگ نارنجی درخشان در می آید ظاهر می شوند. میوه ها شبیه پرتقال هستند ولی برجستگی های پوست آنها بیشتر است. سیستم ریشه: طویل ، گسترده و تهاجمی است. این گیاه دارای سرعت رشد زیادی است.

شرایط محیط رشد

آب وهوا: سرما و گرمای زیاد را تحمل می کند. خاک : در خاک های فقیر، قلیائی و خشک نیز رشد می کند. نور مستقیم خورشید و باد را تحمل می کند. هرس : در تمام فصول هرس سنگین را تحمل می کند ولی در زمستان مناسب تر است. تغذیه: تغذیه خاصی نیاز ندارد. آبیاری: نیاز آبی خاصی ندارد.

مقابله به آفات توت آمریکایی

نسبتاً عاری از آفات و بیماری ها است.

آفات رایج توت آمریکایی (Maclura pomifera)

توت آمریکایی معمولاً مقاوم است، اما در برخی مناطق می‌تواند درگیر شته‌ها، شپشک‌ها و کنه‌های تارتن شود. شته و شپشک با مکیدن شیره، سبب ضعف رشد و ترشح عسلک و افزایش کپک دوده‌ای می‌شوند. کنه‌ها اغلب در هوای گرم و خشک موجب ریزنقطه‌های زرد و کاهش طراوت برگ‌ها می‌گردند. پایش منظم پشت برگ‌ها و سرشاخه‌ها، کلید تشخیص زودهنگام آلودگی است.

روش‌های کنترل آفات

برای کنترل اولیه، شست‌وشوی شاخساره با آب پرفشار ملایم و هرس شاخه‌های شدیداً آلوده مؤثر است. در صورت تداوم، استفاده از صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی در زمان‌های خنک روز توصیه می‌شود. از مصرف بی‌رویه سموم وسیع‌الطیف پرهیز کنید تا دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها حفظ شوند.

بیماری‌های مهم و نشانه‌ها

در شرایط رطوبت بالا، لکه‌برگی‌های قارچی و گاهی سفیدک سطحی می‌تواند رخ دهد که با لکه‌های قهوه‌ای/سیاه، زردی و ریزش برگ همراه است. پوسیدگی ریشه نیز در خاک‌های سنگین و غرقابی باعث کاهش رشد، زردی عمومی و پژمردگی می‌شود. زهکشی نامناسب مهم‌ترین عامل تشدید بیماری‌های ریشه است.

پیشگیری و مدیریت بیماری‌ها

کاهش رطوبت شاخساره با فاصله کاشت مناسب، هرس برای جریان هوا و آبیاری در پای بوته (نه روی برگ) مؤثر است. جمع‌آوری برگ‌های آلوده و بهبود زهکشی با افزودن مواد آلی و پرهیز از آبیاری بیش از حد توصیه می‌شود. در آلودگی شدید قارچی، کاربرد قارچ‌کش‌های مناسب با نظر کارشناس و در زمان‌بندی صحیح انجام شود.

نحوه تکثیر توت آمریکایی

تکثیر این درخت از طریق کاشت بذر می باشد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

توت آمریکایی علاوه بر میوه های زیبا، به عنوان سایبان، بادشکن، پرچین، کنترل فرسایش و آمایش خاک در نواحی نامساعد نیز کاربرد دارد. ارزش این گیاه در طراحی فضای سبز، در توان قابل توجه آن برای تحمل خاک های فقیر و آب و هوای بسیار سرد و بسیار گرم و وزش باد های تند است. اگرچه ویژگی خاصی که آن را در شمار گیاهان زینتی قراردهد ندارد، ولی درخت سودمندی برای احیاء اراضی و کنترل فرسایش و آمایش خاک بوده و در نواحی گرم و خشک که سایر گیاهان به سختی زنده می مانند، رشد خوب کرده و سایبان دلپذیری ایجاد می کند. تنها اشکال درخت توت آمریکائی ریشه های تهاجمی آن است که به تأسیسات شهری، لوله آب و فاضلاب ،آسیب وارد می آورد. باید از کشت آن در اطراف تأسیسات ممانعت شود.

تعدادی از محققین بر این باورند که این گیاه یک دفع کننده حشرات نیز می باشد. تحقیقات نشان داده که ترکیبات استخراج شده از میوه این گیاه پس از تغلیظ می توانند دافع حشرات باشند.

عیوب: ۱- ریزش میوه ها محیط را کثیف می کند. ۲- ریشه های تهاجمی آن لوله های آب و فاضلاب و زهکش ها و سایر تأسیسات شهری آسیب وارد می آورد. ۳- شاخه های آن خاردار هستند.