نام علمي
Ludisia discolor
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خویشاوندی گیاه
Ludisia discolor که در ایران با نام ارکیده جواهری شناخته میشود، عضوی از خانواده Orchidaceae و زیرخانواده Orchidoideae است. این گیاه در تیره ارکیدهها در جنسی تکگونهای به نام Ludisia قرار میگیرد، یعنی تنها گونه شناختهشده این جنس است. نام قدیمیتر آن Haemaria discolor بوده است که هنوز در برخی متون گیاهشناسی دیده میشود.
منطقه بومی و گستره پراکنش
زادگاه طبیعی Ludisia discolor در جنگلهای گرم و مرطوب جنوبشرقی آسیا است. خاستگاه اصلی آن شبهجزیره مالایا، اندونزی، ویتنام و بخشهایی از جنوب چین گزارش شده است. این ارکیده در طبیعت بیشتر در نواحی کمارتفاع تا میانکوهستانی یافت میشود که رطوبت هوا بالا و دما نسبتاً یکنواخت است.
زیستگاه و بومشناسی
Ludisia discolor برخلاف بسیاری از ارکیدهها که اپیفیت هستند، یک ارکیده عمدتاً زمینی است و در کف جنگل میروید. این گیاه در خاکهای غنی از مواد آلی، روی لایه برگهای پوسیده و خزهها رشد میکند. برگهای مخملی و تیره آن با رگبرگهای درخشان، سازگاری با نور کمِ زیر سایه درختان را نشان میدهد. حضور آن در زیستگاه، به غنای تنوع ارکیدههای جنگلهای بارانی کمک میکند.
تاریخچه کشف و استفادهها
این گونه در اوایل قرن نوزدهم توسط گیاهشناسان اروپایی در سفرهای اکتشافی آسیای جنوبشرقی معرفی شد. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، Ludisia discolor بهویژه بهدلیل برگهای جواهرمانندش در مجموعههای گیاهان زینتی اروپا محبوب شد. در برخی مناطق بومی، از این گیاه در طب سنتی استفادههای محدود گزارش شده است، با این حال بیشترین ارزش آن امروزه در باغبانی تزئینی و مطالعات تنوع ارکیدهها است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
22 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک و غنی از مواد آلی، مخلوطی از پیتماس، خاکبرگ و پرلیت با زهکشی عالی، کمی اسیدی (حدود pH 5.5 تا 6.5)
|
ریختشناسی کلی گیاه
لودیسا دیسکلور یک ارکیده زمینی کوچک با عادت بوتهای و خزنده است. اندازه بوته معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر ارتفاع و تا ۳۰ سانتیمتر گستردگی افقی دارد. ساختار کلی گیاه متراکم، نرم و مناسب کشت گلدانی در محیطهای کمنور است.
ساقه و ریزوم
ساقهها گوشتدار، شکننده و به صورت افقی یا کمی مایل روی بستر رشد میکنند و در گرهها ریشههای نابجای ظریف تولید میشود. رنگ ساقه سبز مایل به قهوهای است و با افزایش سن کمی چوبیتر و تیرهتر میشود. ریزمهای خزنده سبب ایجاد پاجوشهای متعدد و انبوه شدن بوته میشوند.
برگها
برگها تخممرغی تا بیضوی کشیده، با طول تقریبی ۴ تا ۷ سانتیمتر و عرض ۲ تا ۳ سانتیمتر هستند. سطح برگ مخملی و براق به رنگ سبز تیره تا سبز مایل به قهوهای است. مشخصه بارز گیاه، رگبرگهای درخشان نقرهای تا طلایی متمایل به صورتی است که مانند خطوط فلزی روی برگ دیده میشوند. پشت برگ غالباً به رنگ ارغوانی تا بنفش تیره است.
گلها و گلآذین
گلآذین به صورت خوشهای انتهایی و ایستاده است که از نوک ساقههای بالغ خارج میشود و طول آن حدود ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر میرسد. گلها کوچک، تقریباً ۱ سانتیمتر، با کاسبرگها و گلبرگهای سفید تا شیریرنگ هستند. لبه (لبه گل) اغلب زرد متمایل به نارنجی با لکههای ارغوانی است و تضاد رنگی چشمگیری با اندامهای سفید گل ایجاد میکند.
ریشهها و سایر ویژگیها
ریشهها نازک، سفید تا کرم و سطح آنها اندکی مخملی است و در بسترهای مرطوب اما هواخور رشد مطلوب دارند. گیاه معمولاً فاقد پیازک یا کدام ساقه متورم مشخص است و ذخیرهسازی در ریزوم و ساقههای گوشتدار انجام میشود. فرم جمعوجور، برگهای مخملی و رگبرگهای جواهری، این گونه را به یک ارکیده زینتی برگی متمایز تبدیل کرده است.
شرایط محیط رشد
دمای مناسب برای رشد لودیسیا دیسکالر
لودیسیا دیسکالر گیاهی گرمدوست است و دمای ایدهآل برای آن بین ۱۸ تا ۲۶ درجه سانتیگراد است. از افت دما زیر ۱۵ درجه و همچنین نوسانات شدید دمایی باید جلوگیری شود. جریان هوای معتدل و بدون باد سرد برای سلامت برگهای مخملی این ارکیده ضروری است.
رطوبت و آبیاری
رطوبت نسبی ۵۰ تا ۷۰ درصد برای این گیاه مناسب است. میتوان با قرار دادن گلدان روی سینی سنگریزه و آب (بدون تماس مستقیم کف گلدان با آب) رطوبت را افزایش داد. خاک باید همیشه کمی مرطوب بماند اما خیس و غرقابی نشود؛ بین دو آبیاری اجازه دهید لایه سطحی خاک کمی خشک شود. استفاده از آب بدون املاح سنگین (آب جوشیده سرد شده یا تصفیهشده) ترجیح دارد.
نور
لودیسیا به نور فیلترشده و ملایم نیاز دارد. بهترین مکان، پشت پنجرههای شرقی یا شمالی با نور غیرمستقیم است. نور مستقیم و شدید بهویژه در ظهر، باعث سوختگی برگها و کمرنگ شدن رگههای طلایی آن میشود. در فضای کمنور نیز رشد گیاه کند شده و فاصله میان گرههای ساقه زیاد میشود.
خاک و بستر کاشت
این ارکیده به خاکی سبک، پرمنفذ و غنی از مواد آلی نیاز دارد. ترکیبی از پیتماس یا کوکوپیت، پرلیت و کمی پوکه یا خردهپوست درختان برای تهویه ریشهها بسیار مناسب است. بستر باید زهکش عالی داشته باشد تا آب اضافی بهسرعت خارج شود؛ در غیر این صورت ریشهها مستعد پوسیدگی خواهند بود.
گلدان و نکات تکمیلی محیطی
گلدانهای پلاستیکی یا سفالی با سوراخهای کافی در کف توصیه میشود. از قرار دادن گیاه در مجاورت وسایل گرمایشی، کولر مستقیم یا دربهای پرتردد خودداری کنید تا از شوک دمایی و کاهش رطوبت ناگهانی پیشگیری شود. حفظ ثبات شرایط محیطی، کلید شادابماندن این ارکیده جواهری است.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره ثعلبیان و جنس های آن