جورینلا موکوس

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

گونه Jurinella moschus با نام فارسی «جورینلا موکوس» از تیره کاسنیان (Asteraceae) است؛ تیره‌ای بزرگ که با کپه‌های گل‌آذین (capitulum) و نقش مهم در بوم‌سازگان‌های خشک و نیمه‌خشک شناخته می‌شود. این گیاه در جنس Jurinella قرار می‌گیرد؛ جنسی نزدیک به برخی گروه‌های خارمانند در زیرتیره Carduoideae که بسیاری از اعضایش با پراکنش اوراسیایی و سازگاری با تنش خشکی همراه‌اند.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

این گونه در چارچوب فلور ایران-تورانی مطرح می‌شود و به‌طور کلی با نواحی کوهستانی و فلات‌های خشک غرب و مرکز آسیا پیوند دارد. پراکنش دقیق در مقیاس کشورها و استان‌ها می‌تواند به زیرگونه‌ها و تفسیرهای مختلف تاکسونومیک وابسته باشد و معمولاً در منابع فلوری منطقه‌ای گزارش می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه شاخص Jurinella moschus دامنه‌ها و ارتفاعات با خاک‌های سنگلاخی یا آهکی و زهکشی بالا است؛ جایی که تابش زیاد، نوسان دمایی و کمبود رطوبت عوامل انتخابی اصلی‌اند. این گیاه اغلب در پوشش‌های استپی-کوهستانی و اجتماعات گیاهی خشک‌پسند دیده می‌شود و به دلیل ساختار گل‌آذین در کاسنیان، در شبکه گرده‌افشان‌ها (به‌ویژه حشرات) نقش دارد.

تاریخچه نام‌گذاری و منابع علمی

نام جنس Jurinella در ادبیات گیاه‌شناسی بر پایه سنت نام‌گذاری سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی شکل گرفته و در فلورهای منطقه‌ای اوراسیا تثبیت شده است. تشخیص گونه‌ها در این جنس معمولاً بر پایه ویژگی‌های ریخت‌شناسی کپه، براکته‌ها و کرک‌پوشی اندام‌ها انجام می‌شود و به همین دلیل بازنگری‌های رده‌بندی در منابع تخصصی دور از انتظار نیست.

خصوصیات - معرفی

این گیاه دارای برگ های تقریبا گرد با بریدگی های زیاد در کناره های برگ می باشد. رنگ برگ تیره است و ریشه این گیاه باریک می باشد. ارتفاع این گیاه به 20 سانتیمتر می رسد و این گیاه تقریبا روزت می باشد. گلدهی آن از اوایل بهار شروع می شود و تا اواسط پاییز ادامه دارد.

شرایط نگهداری جورینلا موکوس

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و کوهپایه ها

این گیاه به خاکی تقریبا مرطوب و غنی با قدرت زهکشی بالا نیاز دارد. این گیاه نبایستی در معرض بادهای سرد و خشک قرار گیرد. 

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی سنتی جورینلا موکوس

در طب سنتی هیمالیا از ریشه و برگ‌های Jurinella moschus برای درمان مشکلات گوارشی و تب استفاده می‌شود. دم‌کرده ریشه به‌عنوان مقوی معده، ضدنفخ و کاهش‌دهنده دل‌درد به‌کار می‌رود. ضماد تهیه‌شده از پودر ریشه خشک روی مفاصل دردناک مالیده می‌شود و نقش تسکین‌دهنده در روماتیسم و دردهای عضلانی دارد. در برخی نواحی، جوشانده بخش‌های هوایی گیاه برای کاهش سرفه و سرماخوردگی خفیف مصرف می‌شود.

ترکیبات معطر و کاربردهای آرایشی

بخش‌های زیرزمینی گیاه دارای بوی مُشک‌مانند است و به‌عنوان منبع طبیعی عطر در فرمولاسیون روغن‌های ماساژ و کرم‌های گیاهی استفاده می‌شود. عصاره هیدروالکلی ریزوم در برخی فرآورده‌های آرایشی محلی به‌عنوان خوش‌بوکننده و تا حدی ضدعفونی‌کننده پوست حضور دارد. افزودن مقدار اندک پودر ریزوم به صابون‌های گیاهی باعث افزایش پایداری بو و جلب مشتری در محصولات دست‌ساز می‌شود.

پتانسیل صنعتی و پژوهشی

مطالعات فیتوشیمی اولیه وجود ترکیبات فنولی و ترپنوییدی را در جورینلا موکوس نشان داده است و این موضوع، گیاه را به نامزد بالقوه برای استخراج آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی و مواد نگه‌دارنده در صنایع غذایی و دارویی تبدیل کرده است. علاوه بر این، عطر ویژه ریزوم می‌تواند در صنعت عطرسازی گیاهی و تولید بوهای طبیعی جایگزین مُشک حیوانی مورد توجه قرار گیرد. با این حال، بهره‌برداری صنعتی نیازمند کشت کنترل‌شده و ارزیابی ایمنی و اثربخشی دقیق است.

سایر اطلاعات

گلدهی در اوایل بهار انجام می شود و مناسب ترین روش برای تکثیر این گیاه بذر می باشد. این گیاه برای رشد نیازمند قرار گرفتن در معرض نور خورشید هستند. 

بابونه گاوی آبشار طلایی (علفی) خار مقدس گل آفتاب گردان