نام علمي
Hibiscus sabdariffa
دانستنیهای علمی
چای ترش یکی از گونه های جنس Hibiscus است. موطن اصلی این گیاه غرب آفریقاست و امروزه در سطح وسیعی در غرب آفریقا، آسیا، استرالیا، هند، مالزی، اتریش، آمریکای مرکزی و بسیاری از کشورهای گرمسیر کشت می گردد. در ایران چای ترش در سیستان و بلوچستان در شهرهای ایرانشهر و نیکشهر به طور گسترده ای کاشت می شود.
![چای ترش]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های دارای مواد غذایی کافی
|
چای ترش گیاهی علفی و یکساله یا چندساله یا به صورت درختچه ای است که حدود 2 تا 2.5 متر ارتفاع رشد می کند.
برگ ها دارای سه تا پنج لوب، به طول 5 تا 13 سانتیمتر و با آرایش متناوب روی ساقه ها مشاهده می شوند.
گل ها به قطر 8 تا 10 سانتیمتر، به رنگ سفید تا زرد کمرنگ و با نقاطی به رنگ قرمز تیره روی هر گلبرگ هستند. همچنین دارای کاسه ی گل گوشتی که حدود یک تا دو سانتیمتر پهنا و 3 تا 3.5 سانتیمتر نیز طول دارد، می باشد. این کاسه ی گل گوشتی به رنگ سبز بوده که پس از رسیدن و بلوغ میوه ها به رنگ قرمز تبدیل می شود. و حدود شش ماه طول می کشد تا بالغ گردد.
شروع گلدهی این گیاه از شهریور تا مهرماه بوده و برداشت کاسبرگ ها در آبان و آذر ماه است. برداشت با دست انجام می گیرد و در طی مرحله برداشت باید برای جلوگیری از آلودگی با مواد خارجی و زائد، به هیچ وجه کاسبرگ با زمین یا سطوح آلوده تماس پیدا نکند و زمان بین برداشت و خشک کردن باید حداقل باشد.
معمولاً کاسبرگ ها 30- 20 روز پس از ریزش گلبرگ ها، به حداکثر اندازه خود می رسند و 20 – 10 روز پس از آن رسیدگی کامل حاصل می شود. بنابراین بهترین زمان برداشت 50- 40 روز پس از ریزش گلبرگ ها می باشد. کاسبرگ ها با دست از کپسول جدا می گردند که پس از آن باید خشک شوند.
![Roselle]()
شرایط محیط رشد
این گیاه به طور گسترده در مناطق حاره ای کشت می شود و رنگ قرمز کاسبرگ آن به عنوان نوشیدنی و رنگ خوراکی کاربرد دارد. بیش از 300 گونه از این گیاه در سراسر جهان در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر یافت می شود.
![Hibiscus sabdariffa]()
مقابله به آفات چای ترش
آفات رایج چای ترش (Hibiscus sabdariffa)
مهمترین آفات شامل شتهها، سفیدبالکها، تریپس و کنه تارتن دو نقطهای هستند که با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی برگ و کاهش رشد میشوند. کرمهای برگخوار و گاهی نماتدهای گرهریشه نیز میتوانند خسارتزا باشند. پایش هفتگی پشت برگها و سرشاخههای جوان، کلید کنترل زودهنگام آفات است.
برای مدیریت، ابتدا از روشهای غیرشیمیایی استفاده کنید: حذف علفهای هرز میزبان، شستوشوی گیاه با آب (برای شته و سفیدبالک)، نصب کارتهای زرد چسبنده، و تقویت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها. در صورت نیاز، محلولپاشی صابون حشرهکش یا روغن نیم/روغن باغبانی با پوشش کامل پشت برگها مؤثر است؛ سموم انتخابی تنها با رعایت برچسب و تناوب ماده مؤثره بهکار رود تا مقاومت ایجاد نشود.
بیماریهای مهم و راههای پیشگیری
بیماریهای قارچی مانند لکهبرگی (Cercospora/Alternaria)، سفیدک پودری و پوسیدگی ریشه/طوقه (Phytophthora/Pythium) از عوامل رایجاند. علائم شامل لکههای قهوهای روی برگ، پوشش سفید پودری، پژمردگی و سیاهشدن طوقه است. آبیاری سنگین و زهکشی ضعیف مهمترین عامل تشدید پوسیدگیهاست.
برای پیشگیری: آبیاری منظم اما با پرهیز از غرقابی، افزایش گردش هوا با فاصله کشت مناسب، حذف برگهای آلوده، و ضدعفونی ابزار توصیه میشود. در موارد شدید، استفاده هدفمند از قارچکشهای مسی برای لکهبرگی/سفیدک و قارچکشهای مخصوص پوسیدگی ریشه (طبق برچسب) همراه با بهبود زهکشی بهترین نتیجه را دارد.
![چای ترش]()
نحوه تکثیر چای ترش
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد.
ماهیت تولیدمثل در چای ترش (Hibiscus sabdariffa)
چای ترش یک گیاه علفی یکساله از تیره پنیرکیان است که در پایان فصل رشد وارد فاز زایشی شده و با تشکیل گلهای درشت، کپسولهای بذرزا تولید میکند. روش غالب و رایج تکثیر این گیاه در باغ و مزرعه، تکثیر جنسی از طریق بذر است و تکثیر رویشی در آن مرسوم و پایدار نیست.
تکثیر با بذر (روش اصلی خانگی و زراعی)
بذرها پس از رسیدن کپسول و خشک شدن آن جمعآوری میشوند؛ رسیدگی بذر با قهوهای شدن و شکنندگی کپسول مشخص میشود. برای کاشت، بذر تازه و سالم انتخاب شده و در بستر سبک و زهکشدار (ترکیب خاک باغچه الکشده با مواد آلی) قرار میگیرد. گرما، نور کافی و آبیاری یکنواخت بدون غرقابی شدن، کلید جوانهزنی و استقرار نشا است. کاشت معمولاً پس از رفع خطر سرما انجام میشود، زیرا گیاه به سرما حساس است.
گردهافشانی و تولید بذر
گلها معمولاً در روز باز میشوند و گردهافشانی میتواند بهوسیله حشرات یا خودگردهافشانی انجام گیرد. پس از لقاح، کپسولهای چندخانه تشکیل شده و بذرها درون آن بالغ میشوند. برای حفظ خلوص رقم، فاصلهگذاری بین گیاهان مختلف یا جمعآوری بذر از بوتههای منتخب توصیه میشود.
تکثیر رویشی؛ امکانپذیر ولی غیرمتداول
در برخی شرایط میتوان از قلمه ساقه نیمهخشبی استفاده کرد، اما ریشهزایی و یکنواختی گیاهان حاصل معمولاً کمتر از تکثیر بذری است و برای تولید محصول و نگهداری خانگی، روش استاندارد محسوب نمیشود.
![Roselle]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
در ميان گیاهانی كه نام چای را به خود گرفته اند، چای قرمز يا چای ترش كه به آن چای مكه هم می گويند، به علت رنگ، طعم و خاصيت ويژه ای كه دارد، جايگاه مهمی را به خود اختصاص داده است.
برای افراد مبتلا به بیماری های قلبی عروقی مفید است.
تقویت کننده سیستم ایمنی است؛ این چای غنی از ویتامین C می باشد که در برابر عفونت و سرماخوردگی مقاومت ایجاد می کند.
فشارخون را کاهش داده که این تأثیر ناشی از عملکرد آنتوسیانین ها، پلی فنول ها و اسید هیبیسکاس می باشد.
به دلیل غنی بودن از آنتی اکسیدان ها، با حذف رادیکال های آزاد به حفاظت از سلول های بدن کمک می کند.
بهبود پروفایل لیپیدی به علت داشتن موسیــلاژ، پکتین، آنتـــوسیانین، پلی فنــل ها، اسیــدهیبیسکاس و اسیدسیتریک (از اثرات آنتی اکسیدانی آنتوسیانین ها مهار اکسیداسیون LDL کلسترول می باشد که مانع تصلب شرایین می شود).
در افراد دیابتی اثر هیپوگلایسمیک دارد.
افرادی كه دارای قند، چربی و فشارخون بالا هستند، می توانند يك تا دو نوبت از چای روزانه خود را به چای قرمز اختصاص دهند و برای هر بار مصرف، 5 گرم از کاسبرگ های چای قرمز را داخل يك فنجان ريـخـته و سپس آب جوش بر روی آن بريزند و سرپوشی گذاشته، 10 دقيقه بماند تا دم بكشد، سپس صاف كرده و ميل كنند.
![معرفی و راهنمای پرورش سبزی جات برگی - چای ترش]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس ختمی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره پنیرک و جنس های آن