جنیپاپو

دانستنیهای علمی

گیاه جنیپاپو، گونه ای از جنس Genipa و بومی آمریکای جنوبی (جنوب تا پرو) می باشد. این گونه گیاهی، بیشتر در جنگل های بارانی رشد می کند.

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Genipa americana با نام رایج جنیپاپو (Jenipapo) گونه‌ای از تیرهٔ روناسیان (Rubiaceae) است؛ تیره‌ای که به‌واسطهٔ تنوع بالای درختان و درختچه‌های مناطق گرمسیری شناخته می‌شود. این گیاه در جنس Genipa قرار می‌گیرد و به‌صورت درختی همیشه‌سبز یا نیمه‌خزان‌کننده رشد می‌کند.

منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه طبیعی Genipa americana در نواحی گرمسیری قارهٔ آمریکا است و پراکنش آن از مکزیک و آمریکای مرکزی تا بخش‌های وسیعی از آمریکای جنوبی گسترش می‌یابد. در بسیاری از مناطق، به‌دلیل ارزش‌های غذایی و کاربردی، به‌طور گسترده کاشته شده و در نتیجه دامنهٔ حضور آن فراتر از محدودهٔ بومی نیز مشاهده می‌شود.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

این گونه عمدتاً در جنگل‌های مرطوب گرمسیری و حاشیهٔ رودخانه‌ها، دشت‌های سیلابی و زمین‌های با رطوبت بالا دیده می‌شود. تحمل نسبی به خاک‌های سنگین و دوره‌های غرقاب کوتاه‌مدت، آن را به گونه‌ای سازگار با زیستگاه‌های آبرفتی تبدیل کرده است. حضور آن در حاشیه‌های جنگلی و مناطق نیمه‌باز نیز گزارش شده و نشان‌دهندهٔ انعطاف اکولوژیک آن در شرایط نوری متغیر است.

تاریخچه و دانستنی‌های علمی-فرهنگی

از نظر قوم‌گیاه‌شناسی، جنیپاپو در میان جوامع بومی آمریکای گرمسیری شناخته شده است. میوهٔ نارس آن به‌سبب ترکیبات رنگ‌زا برای تولید رنگ طبیعی تیره در کاربردهای سنتی استفاده می‌شده و همین ویژگی توجه پژوهش‌های شیمی‌گیاهی را نیز برانگیخته است. نام‌گذاری علمی گونه توسط کارل لینه در چارچوب نظام رده‌بندی کلاسیک انجام شد و از آن زمان در منابع گیاه‌شناسی استوایی به‌عنوان گونه‌ای شاخص از Rubiaceae ثبت شده است.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات گیاهشناسی:

جینوپاپو، درختی در اندازه های کوچک تا متوسط است که تا حدود 15 متر ارتفاع رشد می کند. اما بعضی از گونه های آن تا 30 متر نیز می رسد. قطر تنه درخت حدود 30 تا 80 سانتیمتر است که پوستی نازک و صاف دارد. برگ ها متقابل، نیزه ای تا کشیده، به طول 20 تا 35 سانتیمتر و عرض 10 تا 19 سانتیمتر، دارای حاشیه ی یکپارچه و به رنگ سبز تیره و براق می باشد. گل ها سفید یا زرد یا قرمز، دارای کاسه ی گل پنج لُبی و به قطر 5 تا 6 سانتیمتر است. این میوه ها، خوراکی، سته، دارای پوستی نازک و به قطر 5 تا 8 سانتیمتر هستند.

شرایط نگهداری جنیپاپو

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری خاک مورد نياز خاک عمیق، غنی، لومی و مرطوب

شرایط محیط رشد:

این درخت مخصوص نواحی گرمسیری و محدود تا ارتفاع 100 متر بالاتر از سطح دریا در پِرو است که در اثر سرمای زیاد و کاهش دما در فلوریدا از بین می رود. بهترین عملکرد و تولید گل را نیز در آب و هوای مرطوب، خاک عمیق، غنی، لومی و مرطوب دارد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

اندام های مورد استفاده این درخت، میوه، پوست و ریشه ی آن است.

کولتیوارهای مختلف جنس جنیپا دارای میوه های خوراکی هستند که برای تهیه ی نوشیدنی، مربا، شربت و بستنی ها استفاده می شوند. همچنین گفته شده که از میوه های آن می توان به عنوان طعمه برای صید ماهی های کاندیرو (Candiru) استفاده کرد. هندی های ساکن آمریکای جنوبی، پاهای خود را در محلولی که از میوه های این گیاه تهیه شده است، می شویند. این محلول خواص قابض کنندگی نیز دارد. همچنین میوه آن را به عنوان چای، دم کرده و از این دمنوش جهت درمان برونشیت استفاده می کنند. در پوتوریکو، میوه تازه آن را در یک محفظه ی شیشه ای در یخچال نگهداری کرده و به عنوان یک غذای نیروبخش و مقوی مصرف می کنند.

میوه های گس و نارس آن برای تغذیه حیوانات اهلی و وحشی مورد استفاده قرار می گیرد. آب میوه نارس آن بی رنگ است ولی اگر در معرض هوا قرار گیرد و اکسید شود به تدریج به رنگ قهوه ای روشن، سپس آبی-مشکی و در نهایت به رنگ مشکی کهربایی تبدیل می شود. آب میوه برای درمان رماتیسم، آسم و بهبود سیستم تنفسی نیز کاربرد دارد. از پالپ میوه آن دارویی برای بی حس کردن دندان تهیه می شود. از میوه های سبز و به زمین ریخته آن علیه خارش نیز استفاده می گردد.

ترکیبات شیمیایی: میوه آن دارای حدود 0.51 درصد پروتئین، 11.21 درصد کربوهیدرات ها، 4.30 درصد قند، 0.63 درصد مالیک اسید است. 100 گرم از میوه دارای 40 میلیگرم کلسیم، 58 میلیگرم فسفر و 33 میلیگرم ویتامین C می باشد. بذور میوه ی جنیپاپو نیز دارای 22500 پی پی ام کافئین است. از ترکیبات شیمیایی دیگر این میوه می توان به کاتِرین، گاردنوزید، جنامسایدز A-D، جنیپیک اسید، جنیپین، جنیپین-جنتیوبیوساید، جنیپینیک اسید، جنیپوساید، جنیپوسیدیک اسید، گلیرسید، هیدانتوئین، مانیتول، متیل اتر، تانیک اسید و تانن اشاره کرد.

مقابله به آفات جنیپاپو

آفات و بیماری ها:

برگ های این گیاه منبع غذایی خوبی برای کرم های صدپا و پروانه های فادوس (Aellopos fadus) می باشند.

آفات رایج جنیپاپو (Genipa americana)

در کشت جنیپاپو، آفات مکنده مانند شته‌ها و شپشک‌های آردآلود می‌توانند با تغذیه از شیره گیاهی باعث ضعف عمومی، بدشکلی برگ‌ها و ترشح عسلک شوند که به رشد کپک دوده‌ای می‌انجامد. پایش منظم پشت برگ‌ها و شاخه‌های جوان برای تشخیص زودهنگام حیاتی است. کنترل پیشنهادی شامل هرس شاخه‌های شدیداً آلوده، شست‌وشوی تاج با آب پرفشار، و استفاده از صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی در نوبت‌های تکراری است. در طغیان شدید، استفاده هدفمند از حشره‌کش‌های سیستمیک با رعایت برچسب و دوره کارنس توصیه می‌شود.

همچنین لاروهای برگ‌خوار و میوه‌خوار می‌توانند موجب سوراخ‌خوردگی برگ و آسیب به میوه شوند. جمع‌آوری مکانیکی لاروها و حذف میوه‌های آلوده، فشار آفت را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد. در صورت نیاز، کاربرد فرآورده‌های میکروبی مانند Bt (باسیلوس تورینجنسیس) برای لاروهای جوان مؤثر است.

امراض مهم و مدیریت آنها

بیماری‌های قارچی مانند لکه‌برگی و پوسیدگی میوه معمولاً در رطوبت بالا تشدید می‌شوند و با لکه‌های قهوه‌ای، زردی برگ و ریزش زودرس همراهند. تهویه مناسب تاج، فاصله‌گذاری درست، و آبیاری قطره‌ای به‌جای بارانی از ارکان پیشگیری است. حذف بقایای آلوده، ضدعفونی ابزار هرس و استفاده پیشگیرانه/درمانی از قارچ‌کش‌های مسی یا ترکیبات حفاظتی (طبق دستورالعمل محلی) کمک‌کننده است.

در خاک‌های با زهکشی ضعیف، پوسیدگی ریشه (مانند فایتوفتورا) می‌تواند رخ دهد. بهبود زهکشی، پرهیز از آبیاری بیش از حد و استفاده از پایه/نهال سالم بهترین راهکارهای کنترل هستند.

نحوه تکثیر جنیپاپو

تکثیر:

تکثیر این گیاه با استفاده از کشت بذر صورت می گیرد. بذور در دمای 25 تا 30 درجه سانتیگراد جوانه می زنند. نهال ها 6 تا 12 ماه پس از کشت، زمانیکه ارتفاعشان به 20 سانتیمتر رسید به زمین اصلی منتقل می شوند.

در پورتوریکو، گل ها و میوه ها به طور متوالی از بهار تا پاییز تشکیل می شوند. در برزیل، گل ها در ماه نوامبر و میوه های آماده برای فروش، در فوریه و مارچ ظاهر می شوند.

جِنیپاپو بی کُرک

بونسای درخت هزار ستاره پیچک بدبو راندیا آکیولیتا قهوه