فریزیا رفرکتا

دانستنیهای علمی

فریزیا رفرکتا گونه ای از جنس Freesia در خانواده Iridaceae (زنبق) بومی آفریقای جنوبی می باشد و ارتفاعی حدود 15 الی 30 سانتی متر دارد.

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

فریزیا رفرکتا با نام علمی Freesia refracta در خانوادهٔ زنبقیانِ سرده‌دار Iridaceae (زنبق‌سانان) قرار می‌گیرد؛ خانواده‌ای تک‌لپه‌ای که با گل‌های قیفی یا لوله‌ای و اندام‌های زیرزمینی ذخیره‌ای شناخته می‌شود. این گونه در جنس Freesia جای می‌گیرد که به‌واسطهٔ گل‌های معطر و آرایش گل‌آذین خمیده در مطالعات گیاه‌شناسی و باغبانی اهمیت دارد.

منطقهٔ بومی و زیستگاه

خاستگاه طبیعی Freesia refracta جنوب آفریقا است و پراکنش آن به‌ویژه با نواحی دارای اقلیم مدیترانه‌ای در بخش‌هایی از آفریقای جنوبی پیوند دارد. زیستگاه معمول آن شامل دامنه‌ها و دشت‌های باز با خاک‌های سبک و زهکش‌دار است؛ جایی که گیاه می‌تواند چرخهٔ فصلی رشد و رکود را هماهنگ با بارش‌های زمستانه و خشکی تابستانه طی کند.

ویژگی‌های بوم‌شناختی و سازگاری‌ها

این گونه از طریق اندام زیرزمینی ذخیره‌ای (کورم) بقا می‌یابد و این ویژگی یک سازگاری کلیدی برای تحمل دوره‌های نامساعد محیطی است. چرخهٔ رشد فصلی و ذخیرهٔ مواد غذایی در کورم، امکان باززایی سریع پس از بارش‌های مناسب را فراهم می‌کند. گل‌ها معمولاً در راستای جاذبه و با خمیدگی مشخص محور گل‌آذین ظاهر می‌شوند که در نام‌گذاری گونه‌ای آن نیز بازتاب یافته است.

تاریخچهٔ شناخت و اهمیت علمی

فریزیاها از گیاهان شاخص فلور آفریقای جنوبی‌اند و در سده‌های اخیر با گسترش اکتشافات گیاه‌شناسی به اروپا معرفی شدند. Freesia refracta به‌عنوان یکی از گونه‌های کلیدی در شکل‌گیری کشت‌های زینتی و برنامه‌های دورگ‌گیری نقش داشته و مطالعهٔ آن برای درک تکامل صفات عطری، سازگاری‌های اقلیمی و زیست‌شناسی اندام‌های ذخیره‌ای ارزشمند است.

خصوصیات - معرفی

گل های آن به رنگ قرمز ، طلایی و سفید هستند. گیاهی برگریز است. برگ های آن به رنگ سبزآبی هستند. گل ها بسیار معطر هستند و حشرات و زنبورهای عسل را به خود جذب می کنند.

برگ های این گیاه افراشته و شمشیری هستند. گل ها قیفی شکل هستند و بر روی خوشه ایجاد می شوند.

زمان گلدهی فریزیا رفرکتا اواخر زمستان تا اواخر بهار

این گیاهی علفی وپیازی که گل بریده اش بسیار زیبا و پر طرفدار است دارای برگ های راست شمشیری و پیاز تو پر است. ساقۀ گلدهندۀ بلندی به طول 30-15 سانتی متر دارد و گلهای معطر سفید و زرد و قرمزش ، در راس این ساقه ها بصورت مجتمع ظاهر می شوند.

آغاز گلدهی فریزیا اغلب زمستان یا اوایل بهار است اما با ارقام مختلف و روشهای کشت دیر رس ، زود رس ، تابستانه و . . . می توان تمام سال از آن گل گرفت .

این گیاه پیازدار استو گل های آن بر روی خوشه بوجود می آیند و ترتیب باز شدن گل ها از قسمت بنیان خوشه به سمت نوک خوشه است. گل ها بین 2 تا 3 سانتی متر طول دارند. انشعاب ساقه زیاد نیست و حدود 10 تا 40 سانتی متر ارتفاع می یابد. گل ها محلی برای تغذیه ی لارو برخی از پولک بالان هستند.

شرایط نگهداری فریزیا رفرکتا

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 28 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مخلوط خاک باغچه به همراه تورب و زهکشی مناسب

معمولا در محیط ها نیمه آفتابی با سایه ی ملایم رشد خوبی دارد.

خاک مناسب این گیاه مخلوط خاک باغچه به همراه تورب و زهکشی مناسب. همچنین نیازمند خاک مرطوب است.

نکات پرورشی : گل های عطرآگین بخش زینتی گیاه را تشکیل میدهند ؛ بهتر است از کود استفاده نشود ؛ به سرما حساس میباشد ؛ برگها مستقیماً از خاک بیرون می آیند ؛ دارای رشد متوسطی میباشند ؛ بعد از گلدهی برگ ها به تدریج خشک شده و از بین میروند .

مکانی آفتاب تا نیم سایه و خاکی متشکل از نسبتهای مناسب خاک برگ ، تورب ، کود پوسیده ، ماسه و دارای زهکش خوب می خواهد . در مدت زمان فصل گلدهی، گیاه باید به صورت مرتب آبیاری شود و پس از خشک شدن شاخ و برگ ، باید آبیاری را قطع کرد .

مقابله به آفات فریزیا رفرکتا

آفات مهم فریزیا رفرکتا

شته‌ها، تریپس و کنه‌های ریز از مهم‌ترین آفات فریزیا رفرکتا هستند. شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و انتقال ویروس می‌شوند. تریپس لکه‌های نقره‌ای و خطوط قهوه‌ای روی گلبرگ‌ها ایجاد می‌کند و ارزش زینتی گل را کاهش می‌دهد. کنه‌های تارعنکبوتی در هوای خشک، زردی برگ‌ها و ایجاد تار نازک در پشت برگ را سبب می‌شوند.

روش‌های مقابله با آفات

تهویه مناسب، آبیاری منظم و پرهیز از ازدحام گلدان‌ها بهترین پیشگیری از طغیان آفات است. برای شته و تریپس می‌توان از محلول آب و صابون ملایم یا روغن‌های گیاهی مانند روغن ولک استفاده کرد. در صورت آلودگی شدید، مصرف حشره‌کش‌های سیستمیک مخصوص گیاهان زینتی با رعایت دز و فاصله مصرف توصیه می‌شود.

بیماری‌ها و کنترل آن‌ها

فریزیا مستعد پوسیدگی پیاز و طوقه ناشی از قارچ‌هایی مانند فیتیوم و فوزاریوم است. آبیاری زیاد و زهکشی ضعیف مهم‌ترین عامل بروز این بیماری‌هاست. ضدعفونی پیازها پیش از کشت، استفاده از بستر سبک و ضدعفونی‌شده، و پرهیز از خیس ماندن طولانی خاک ضروری است. در موارد ابتلا، خارج کردن گیاهان بیمار و استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر فریزیا رفرکتا

برای تکثیر آن بایستی از روش تقسیم ریزوم و غده استفاده نمود.

بذرهای فریزیا را که دارای پوسته ای سخت هستند ابتدا 24 ساعت در آب ممی خیسانند و سپس در گلخانه بصورت ردیفی و در عمق 5 میلی متری خاک می کارند . فاصلۀ بذرها باید 2.5 و فاصلۀ ردیفهای کشت باید 15-12 سانتی متر باشد . سپس روی بذر ها را با تورب الک شده می پوشانند . در این مدت دمای گلخانه باید 20-10 درجه باشد که با 6-5 سانتی متری شدن گیاهان جوان می توان دما را کاهش داد . لازم به ذکر است که در تمامی این مراحل ، تهویۀ هوای گلخانه امری ضروری می باشد .

فریزیا را توسط پیاز هم می توان تکثیر نمود . در اطراف پیاز های این گیاه ، پیازچه هایی بوجود می آیند که آنها را جدا کرده و چون به سرما مقا ومت ندارند در محیطی گرم و خشک انبار می کنند . سپس در پاییز پیازچه ها را در گلخانۀ سرد ، در عمق 5 سانتی متری خاک کشت می کنند که در این صورت در اسفند ماه گلها روی گیاه ظاهر خواهند شد .

هشدار - عوارض جانبی

تمام بخش های این گیاه اگر بلعیده شوند سمی هستند.

گلایول ایتالیایی زنبق توری نوعی زنبق زعفران پاییزه