۱۴۰۴ ششم دی

سرخدار آلوئی ژاپنی (سفالوتاکسوس)

این گیاه با نام علمی Cephalotaxus harringtonia و نام مرسوم (Japanese Plum Yew) که به فارسي سرخدار آلوئی ژاپنی (سفالوتاکسوس) ناميده ميشود، گياهي از خانواده taxaceae بومي بومی شرق آسیا؛ به‌ویژه ژاپن، کره و بخش‌هایی از چین، و به‌طور طبیعی در جنگل‌های معتدل، سایه‌دار و دامنه‌های کوهستانی رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های مختلف؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5.5 تا 7

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاهشناسی

Cephalotaxus harringtonia از تیره Cephalotaxaceae است که در گذشته در کنار خانواده سرخدار (Taxaceae) قرار می‌گرفت، اما بر پایه داده‌های ریخت‌شناسی و مولکولی به‌عنوان تیره‌ای مستقل شناخته می‌شود. این گونه در شاخه گیاهان بازدانه (Gymnosperms) و راسته Pinales جای می‌گیرد و یکی از معدود مخروطیان همیشه‌سبز پهن‌برگ‌نما با سوزن‌های پهن و نرم محسوب می‌شود. نام جنس Cephalotaxus به معنی «سر-مخروط» است و به تجمع بذرها به‌صورت خوشه‌مانند اشاره دارد.

جنس و ویژگی‌های مورفولوژیک

Cephalotaxus جنس کوچکی از مخروطیان آسیایی است که با رشد کند، تاج متراکم و برگ‌های خطی-نواری مشخص می‌شود. بذرها بزرگ، گوشت‌دار و شبیه میوه آلویی هستند و همین شکل ظاهری سبب شده در فارسی «سرخدار آلوئی ژاپنی» نامیده شود. این گیاه اغلب دوپایه است؛ یعنی گل‌های نر و ماده روی پایه‌های جداگانه قرار می‌گیرند و گرده‌افشانی عمدتاً توسط باد انجام می‌شود.

منطقه بومی و زیستگاه طبیعی

سرخدار آلوئی ژاپنی بومی ژاپن، کره و بخش‌هایی از شرق چین است. زیستگاه طبیعی آن جنگل‌های کوهستانی مرطوب، دامنه‌های سایه‌گیر و دره‌های خنک با خاک‌های عمیق و نسبتاً اسیدی است. این گونه در لایه زیرین جنگل‌های مختلط سوزنی‌برگ–پهن‌برگ رشد می‌کند و به دلیل تحمل سایه زیاد، جزو عناصر مهم فلور زیرآشکوب در جنگل‌های کوهستانی شرق آسیا به شمار می‌رود.

تاریخچه کشف و مطالعات علمی

Cephalotaxus harringtonia در سده نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی در ژاپن توصیف و به افتخار خانواده هَرینگتون نام‌گذاری شد. در قرن بیستم، این جنس به‌دلیل وجود آلکالوئیدهای دی‌ترپنوئیدی (Cephalotaxine و مشتقات آن) مورد توجه پژوهشگران داروشناسی قرار گرفت و برخی ترکیبات آن به‌عنوان پیش‌ماده داروهای ضدسرطان بررسی شدند. همچنین، داده‌های ژنتیکی این گونه نقش مهمی در درک تکامل مخروطیان آسیایی و روابط آن‌ها با سرخدارهای حقیقی داشته است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و فرم کلی گیاه

Cephalotaxus harringtonia یک درختچه همیشه‌سبز با رشد کند است که معمولاً ۱ تا ۳ متر ارتفاع می‌گیرد و به‌تدریج می‌تواند تا حدود ۵ متر نیز برسد. فرم کلی بوته گسترده، پرشاخه و نسبتاً فشرده است و شاخه‌ها اغلب به‌صورت افقی یا کمی خمیده گسترش می‌یابند. پوست ساقه در جوانی سبز مایل به قهوه‌ای و صاف است و با افزایش سن به رنگ قهوه‌ای تا خاکستری تیره درآمده و کمی ترک‌خورده می‌شود. شاخه‌های فرعی نازک، خمیده و متراکم‌اند و ظاهری ظریف و شبیه سرخدار ایجاد می‌کنند.

برگ‌ها: شکل، اندازه و رنگ

برگ‌ها سوزنی‌شکل اما پهن و نواری هستند؛ طول آن‌ها معمولاً ۳ تا ۷ سانتی‌متر و عرض ۳ تا ۵ میلی‌متر است. برگ‌ها به‌صورت دوتایی و شانه‌ای در دو ردیف تقریباً افقی روی شاخه‌ها قرار می‌گیرند و نمایی پرپشت و بادبزنی شکل می‌سازند. سطح رویی برگ سبز تیره، براق و صاف است، در حالی‌که سطح زیرین روشن‌تر و اغلب دارای دو نوار روزنه‌ای کم‌رنگ است. نوک برگ‌ها کند تا کمی تیز و حاشیه آن‌ها صاف و بدون دندانه است. برگ‌ها ضخیم و چرمی بوده و به حفظ آب و تحمل سایه کمک می‌کنند.

اندام‌های زایشی و دانه

Cephalotaxus harringtonia گیاهی دوپایه است؛ گل‌های نر و ماده روی بوته‌های جداگانه قرار دارند. گل‌ها فاقد گلبرگ‌های نمایان بوده و به صورت ساختارهای مخروطی کوچک دیده می‌شوند. مخروط‌های نر دارای کیسه‌های گرده زرد‌رنگ ریز و آویزان در کنار برگ‌ها هستند. مخروط‌های ماده پس از گرده‌افشانی به دانه‌هایی شبیه آلو کوچک تبدیل می‌شوند که به همین دلیل به آن «سرخدار آلوئی» گفته می‌شود. این دانه‌ها بیضوی، گوشتی، به طول حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر و در هنگام رسیدن به رنگ سبز مایل به قهوه‌ای تا ارغوانی تیره در می‌آیند.

شرایط نگهداری سرخدار آلوئی ژاپنی (سفالوتاکسوس)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های مختلف؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5.5 تا 7

محدوده دمایی و مقاومت به سرما

Cephalotaxus harringtonia گیاهی همیشه‌سبز و نسبتاً مقاوم به سرما است. محدوده دمایی ایده‌آل آن بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است، اما در صورت استقرار کامل، دماهای زیر صفر تا حدود منفی ۱۵ درجه را نیز تحمل می‌کند. در مناطق بسیار گرم، لازم است در تابستان از گرمای شدید بعدازظهر و بادهای داغ محافظت شود، زیرا دمای بالای ۳۵ درجه همراه با خشکی هوا موجب سوختگی برگ‌ها می‌شود.

نور مناسب و محل کاشت

این گونه سایه‌پسند تا نیمه‌آفتاب‌دوست است. بهترین رشد در نور فیلترشده یا سایه‌روشن زیر درختان بلند رخ می‌دهد. در مناطق خنک‌تر می‌تواند آفتاب صبحگاهی و سایه بعدازظهر را تحمل کند، اما در اقلیم‌های گرم، کاشت در سایه‌روشن ضروری است. نور بسیار کم باعث رشد کشیده و کم‌پشت، و نور مستقیم و شدید باعث زردی و سوختگی سوزن‌ها می‌شود.

رطوبت هوا و آبیاری

Cephalotaxus harringtonia رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا را ترجیح می‌دهد. خاک باید همواره کمی مرطوب نگه داشته شود، اما آب‌ماندگی و غرقابی برای ریشه‌ها بسیار مضر است. در فضای باز، آبیاری منظم در سال‌های اول استقرار ضروری است. در محیط‌های خشک یا آپارتمانی، استفاده از سنگ‌ریزه مرطوب زیر گلدان یا مه‌پاشی ملایم برای افزایش رطوبت مفید است.

خاک، زهکشی و تغذیه

این گیاه خاکی با زهکشی خوب، عمیق و غنی از مواد آلی را می‌پسندد. ترکیب ایده‌آل شامل خاک باغچه سبک، کمپوست برگ و کمی ماسه شسته است. واکنش خاک از کمی اسیدی تا خنثی (pH حدود ۵٫۵ تا ۷) مناسب است. خاک‌های سنگین و رسی باید با مواد آلی و ماسه اصلاح شوند تا تهویه ریشه بهبود یابد. تغذیه سبک سالانه با کود آلی پوسیده یا کود کامل دانه‌缓ره در اوایل بهار برای حفظ رشد متعادل توصیه می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

سرخدار چینی سرخدار فلوریدا سرخدار غربی سرخدار

  محسن شهاب الدین