قمیش - معرفی علف های هرز

نویسنده: محبوبه آشناور
تاریخ انتشار: 1396/04/18
قمیش - معرفی علف های هرز
قمیش (Arundo donax) گیاهی علفیِ چندساله و ریزوم‌دار از تیره گندمیان است که در شرایط **نور کامل تا نیم‌سایه** بهترین رشد را دارد. از نظر **دما** به اقلیم‌های گرم و معتدل سازگار است؛ گرما را خوب تحمل می‌کند و در سرمای شدید آسیب می‌بیند (اندام‌های هوایی ممکن است در یخبندان از بین بروند ولی از ریزوم دوباره سبز می‌شود). از نظر **رطوبت** به خاک‌های مرطوب و حتی غرقابی علاقه‌مند است، اما پس از استقرار تا حدی خشکی را نیز تحمل می‌کند.

این گونه **بومی ناحیه مدیترانه و بخش‌هایی از غرب و جنوب آسیا** دانسته می‌شود و امروزه در بسیاری از نقاط جهان گسترده و گاه مهاجم است. **زیستگاه** معمول آن حاشیه رودخانه‌ها، نهرها، تالاب‌ها، زهکش‌ها و اراضی مرطوب با خاک‌های نسبتاً حاصلخیز (اغلب آبرفتی) است.

از نظر **خصوصیات ظاهری**، ساقه‌ها بلند، راست و نی‌مانند بوده و معمولاً به صورت توده‌های متراکم رشد می‌کند؛ ساقه‌ها بندبند و توخالی‌اند. برگ‌ها باریک تا نیزه‌ای، دراز، با رگبرگ‌های موازی و غلاف‌دار هستند و در قسمت‌های بالایی ساقه قرار می‌گیرند. گل‌آذین آن خوشهٔ پانیکولیِ بزرگ و پرمانند (پرچمی/پری) در انتهای ساقه است که هنگام رسیدگی رنگی کرم تا ارغوانیِ روشن می‌گیرد.

**نام‌های رایج**: در ایران بیشتر با نام‌های **قمیش** و در برخی مناطق **نیِ غول‌پیکر/نیِ بزرگ** شناخته می‌شود. در جهان با نام‌های **Giant reed** (انگلیسی)، **Canne de Provence** (فرانسوی) و **Caña común** (اسپانیایی) رایج است.
از کاربردهای شناخته‌شدهٔ آن، **استفاده صنعتی به‌عنوان منبع زیست‌توده برای تولید انرژی و الیاف** در برخی کشورهاست.

Nargil_Arundo donax
نام علمي
Arundo donax
نام لاتين
giant cane
خانواده (تيره)

دانستنیهای علمی


رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

گیاه Arundo donax با نام فارسی «قمیش»، از تیره گندمیان (Poaceae) و زیرتیره Arundinoideae است. جنس آن Arundo بوده و به‌صورت یک گرامینه چندساله با ساقه‌های بلند و چوبی‌شونده شناخته می‌شود.


منطقه بومی و زیستگاه

خاستگاه دقیق قمیش در منابع مختلف به‌طور کامل قطعی نیست، اما به‌طور گسترده به‌عنوان گیاهی بومی حوضه مدیترانه و بخش‌هایی از جنوب‌غرب و جنوب آسیا (از جمله نواحی پیرامون بین‌النهرین تا ایران و هند) گزارش می‌شود. زیستگاه شاخص آن کناره رودخانه‌ها، جویبارها، تالاب‌ها و خاک‌های مرطوب و غنی است و در اقلیم‌های گرم تا معتدل، به‌ویژه در بسترهای آبرفتی، توده‌های انبوه تشکیل می‌دهد.


تاریخچه شناسایی و نام‌گذاری علمی

این گونه در قالب نام‌گذاری نوین زیست‌شناسی توسط کارل لینه (Carl Linnaeus) در سال 1753 در کتاب Species Plantarum توصیف و تثبیت شد. استفاده انسانی طولانی‌مدت از قمیش در صنایع دستی و سازسازی در پیرامون مدیترانه، سبب حضور تاریخی و گسترش زودهنگام آن در مسیرهای بازرگانی و سکونتگاه‌های کنار آب شده است.


نام‌های رایج محلی و جهانی

نام‌های انگلیسی رایج آن Giant reed و Spanish reed است. در متون اروپایی همچنین با عنوان Arundo یا «نیِ بزرگ» یاد می‌شود. در فارسی «قمیش» و گاه «نیِ غول‌پیکر» به‌کار می‌رود و در برخی گویش‌ها به‌صورت کلی در گروه «نی‌ها» طبقه‌بندی می‌شود.

قمیش

خصوصیات - معرفی


نور مورد نياز
نور مورد نیاز گیاه قمیش
متوسط
آبياري و رطوبت
رطوبت مورد نیاز  قمیش
مرطوب
دماي مورد نياز
دمای مورد نیاز  قمیش
نواحی گرم و نیمه گرم
خاک مورد نياز
خاک مورد نیاز  قمیش
خاک های حاصلخیز و مرطوب


"قمیش" گیاهی است از خانواده نی ها و تیره گندمیان. قمیش گونه ای علف دراز و بزرگ است (نباید آن را با خیزران شتباه گرفت).
قمیش واژه ای ترکی و به معنای «نی» است که گیاهی است پایا، روینده در تمام نقاط مرطوب، دارای ریزوم متورم و رونده، دارای ساقه ضخیم بدون کرک، گل آذین پانیکول بزرگ، گل ها سبزفام کوچک و ریز. تحقیقات نشان داده که از آن می توان در ساخت خمیر کاغذ بهره گرفت.

giant cane

شرایط محیط رشد


این گیاه خاک های حاصلخیز و مرطوب و مکان های سایه – آفتاب را برای رشد ترجیح می دهد. می تواند محدوده پی اچ 5.5 تا 8.3 را تحمل کند. نسبت به مکان های گرمسیری، نیمه گرمسیری و نواحی گرم و معتدل جهان سازگار شده است. میانگین دمای سالیانه برای رشد این گیاه می تواند بین 9 درجه سانتیگراد تا 28.5 درجه سانتیگراد باشد. گزارشات حاکی از این است که این گیاه می تواند دماهای منفی 5 تا منفی 10 درجه سانتیگراد را نیز تحمل کند. 

Arundo donax

نحوه تکثیر قمیش


یکی از روش های تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن است. بذرها معمولاً به مدت یک تا سه ماه در دمای 15 درجه سانتیگراد جوانه می زنند. یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاه، تقسیم بوته می باشد.

giant cane

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی


باستان شناسان در مصر باستان فلوت هایی ساخته شده از این گیاه پیدا کرده اند. نام ترکی این گیاه (قمیش) نام یک ساز بادی نیز هست که حاکی از استفاده وسیع از این گیاه در سازهای بادی است. امروزه در سازهای بادی برای قطعه ای که وظیفه تولید صدا را بر عهده دارد نیز این نام استفاده می شود. در سراسر دنیا در گذشته این گیاه برای ساخت چوب پیکان کاربرد داشته است.
در افسانه های بوداییان این گیاه به عنوان گیاهی مقدس مطرح شده که همین امر باعث شده که گمان بر این باشد که این گیاه به عنوان آنتئوژن نیز کاربرد داشته است.
گفته می شود شراب سوما که توسط آریایی ها مصرف می شده، حاوی این گیاه و گیاه اسفند بوده است، که این فرض نیز فقط در حد حدس و گمان باقی مانده است. به ترکیب نی و اسپند صوفیهاسکا نیز گفته می شود.

ترکیبات شیمیایی:

ریزوم های این گیاه حداقل دارای 5 آلکالوئید شامل N,N-DMT ، 5-MeO-DMT ،Bufotenine ،Dehydrobufotenine ،Bufotenidine  هستند.
برای استخراج آلکالوئیدهای موجود در گیاه ساده ترین روش این است که ریزوم های گیاه بعد از شسته شدن به قطعه های کوچک بریده شوند (ریزوم به قسمتی از ساقه گفته می شود که به زیر زمین فرو می رود و می تواند دارای رشد افقی باشد که به ریشه متصل می شود)، سپس قطعه های ریز در محلول آب و اتانول مخلوط شوند (می توان از مخلوط کن استفاده کرد) سپس تفاله ها جدا شوند. محلول باقی مانده در ظرفی ریخته شود تا آب و اتانول کاملاً تبخیر شوند. مواد جامدی که در ته ظرف باقی می مانند حاوی آلکالویید های گیاه من جمله در صد کمی N,N-DMT و 5-MeO-DMT و البته آلکالویید سمی bufotenine و احتمالاً گرامین هستند.

قمیش - معرفی علف های هرز

ساير تصاوير :  


گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گندمیان و جنس های آن

امتیاز شما به این مقاله

میانگین امتیاز: 4.38 از ۵، بر اساس 24 امتیاز

پرسش‌ها و نظرات این مقاله

هنوز پرسش یا نظری برای این مقاله ثبت نشده است.

ثبت پرسش یا نظر جدید