دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
گیاه Arundo donax با نام فارسی «قمیش»، از تیره گندمیان (Poaceae) و زیرتیره Arundinoideae است. جنس آن Arundo بوده و بهصورت یک گرامینه چندساله با ساقههای بلند و چوبیشونده شناخته میشود.
منطقه بومی و زیستگاه
خاستگاه دقیق قمیش در منابع مختلف بهطور کامل قطعی نیست، اما بهطور گسترده بهعنوان گیاهی بومی حوضه مدیترانه و بخشهایی از جنوبغرب و جنوب آسیا (از جمله نواحی پیرامون بینالنهرین تا ایران و هند) گزارش میشود. زیستگاه شاخص آن کناره رودخانهها، جویبارها، تالابها و خاکهای مرطوب و غنی است و در اقلیمهای گرم تا معتدل، بهویژه در بسترهای آبرفتی، تودههای انبوه تشکیل میدهد.
تاریخچه شناسایی و نامگذاری علمی
این گونه در قالب نامگذاری نوین زیستشناسی توسط کارل لینه (Carl Linnaeus) در سال 1753 در کتاب Species Plantarum توصیف و تثبیت شد. استفاده انسانی طولانیمدت از قمیش در صنایع دستی و سازسازی در پیرامون مدیترانه، سبب حضور تاریخی و گسترش زودهنگام آن در مسیرهای بازرگانی و سکونتگاههای کنار آب شده است.
نامهای رایج محلی و جهانی
نامهای انگلیسی رایج آن Giant reed و Spanish reed است. در متون اروپایی همچنین با عنوان Arundo یا «نیِ بزرگ» یاد میشود. در فارسی «قمیش» و گاه «نیِ غولپیکر» بهکار میرود و در برخی گویشها بهصورت کلی در گروه «نیها» طبقهبندی میشود.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم و نیمه گرم
خاک مورد نياز
خاک های حاصلخیز و مرطوب
|
"قمیش" گیاهی است از خانواده نی ها و تیره گندمیان. قمیش گونه ای علف دراز و بزرگ است (نباید آن را با خیزران شتباه گرفت).
قمیش واژه ای ترکی و به معنای «نی» است که گیاهی است پایا، روینده در تمام نقاط مرطوب، دارای ریزوم متورم و رونده، دارای ساقه ضخیم بدون کرک، گل آذین پانیکول بزرگ، گل ها سبزفام کوچک و ریز. تحقیقات نشان داده که از آن می توان در ساخت خمیر کاغذ بهره گرفت.
شرایط محیط رشد
این گیاه خاک های حاصلخیز و مرطوب و مکان های سایه – آفتاب را برای رشد ترجیح می دهد. می تواند محدوده پی اچ 5.5 تا 8.3 را تحمل کند. نسبت به مکان های گرمسیری، نیمه گرمسیری و نواحی گرم و معتدل جهان سازگار شده است. میانگین دمای سالیانه برای رشد این گیاه می تواند بین 9 درجه سانتیگراد تا 28.5 درجه سانتیگراد باشد. گزارشات حاکی از این است که این گیاه می تواند دماهای منفی 5 تا منفی 10 درجه سانتیگراد را نیز تحمل کند.
نحوه تکثیر قمیش
یکی از روش های تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن است. بذرها معمولاً به مدت یک تا سه ماه در دمای 15 درجه سانتیگراد جوانه می زنند. یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاه، تقسیم بوته می باشد.
باستان شناسان در مصر باستان فلوت هایی ساخته شده از این گیاه پیدا کرده اند. نام ترکی این گیاه (قمیش) نام یک ساز بادی نیز هست که حاکی از استفاده وسیع از این گیاه در سازهای بادی است. امروزه در سازهای بادی برای قطعه ای که وظیفه تولید صدا را بر عهده دارد نیز این نام استفاده می شود. در سراسر دنیا در گذشته این گیاه برای ساخت چوب پیکان کاربرد داشته است.
در افسانه های بوداییان این گیاه به عنوان گیاهی مقدس مطرح شده که همین امر باعث شده که گمان بر این باشد که این گیاه به عنوان آنتئوژن نیز کاربرد داشته است.
گفته می شود شراب سوما که توسط آریایی ها مصرف می شده، حاوی این گیاه و گیاه اسفند بوده است، که این فرض نیز فقط در حد حدس و گمان باقی مانده است. به ترکیب نی و اسپند صوفیهاسکا نیز گفته می شود.
ریزوم های این گیاه حداقل دارای 5 آلکالوئید شامل N,N-DMT ، 5-MeO-DMT ،Bufotenine ،Dehydrobufotenine ،Bufotenidine هستند.
برای استخراج آلکالوئیدهای موجود در گیاه ساده ترین روش این است که ریزوم های گیاه بعد از شسته شدن به قطعه های کوچک بریده شوند (ریزوم به قسمتی از ساقه گفته می شود که به زیر زمین فرو می رود و می تواند دارای رشد افقی باشد که به ریشه متصل می شود)، سپس قطعه های ریز در محلول آب و اتانول مخلوط شوند (می توان از مخلوط کن استفاده کرد) سپس تفاله ها جدا شوند. محلول باقی مانده در ظرفی ریخته شود تا آب و اتانول کاملاً تبخیر شوند. مواد جامدی که در ته ظرف باقی می مانند حاوی آلکالویید های گیاه من جمله در صد کمی N,N-DMT و 5-MeO-DMT و البته آلکالویید سمی bufotenine و احتمالاً گرامین هستند.