هميشه بهار کوهی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Arnica montana (همیشه‌بهار کوهی) گیاهی علفی و چندساله از خانواده Asteraceae (کاسنیان) است. این گونه در سرده Arnica قرار می‌گیرد که شامل گیاهان گلدار با کپه‌گل‌های زرد-نارنجی و سازگاری‌های ویژه برای زیست در ارتفاعات است. از دیدگاه ریخت‌شناسی، آرنیکا دارای روزتِ برگ‌های قاعده‌ای و ساقه‌های گل‌دهنده نسبتاً کوتاه است که با شرایط بادخیز و سرد کوهستان همخوانی دارد.

منطقه بومی و پراکنش

این گیاه بومی بخش‌های وسیعی از اروپای مرکزی و شمالی است و پراکنش طبیعی آن عمدتاً با زیست‌بوم‌های کوهستانی و زیرکوهستانی گره خورده است. بیشترین حضور آن در سامانه‌های کوهستانی مانند آلپ و دیگر ارتفاعات اروپا گزارش می‌شود؛ بااین‌حال، پراکنش آن لکه‌ای بوده و به کیفیت زیستگاه و مدیریت چرا وابسته است.

زیستگاه و نیازهای بوم‌شناختی

Arnica montana معمولاً در چمنزارهای کم‌غذا و نسبتاً اسیدی، مراتع کوهستانی، حاشیه جنگل‌ها و زمین‌های باز با زهکشی مناسب می‌روید. این گونه به خاک‌های غنی از مواد غذایی حساس است و در محیط‌هایی که کوددهی یا تغییر کاربری رخ دهد کاهش می‌یابد. نور کافی، دمای خنک و خاک‌های کم‌ازت از عوامل کلیدی پایداری جمعیت‌های طبیعی آن هستند.

تاریخچه و اهمیت علمی-گیاه‌شناختی

آرنیکا از دیرباز در سنت گیاه‌پزشکی اروپا شناخته شده و در متون تاریخی به‌عنوان گیاهی شاخصِ نواحی مرتفع توصیف شده است. در پژوهش‌های گیاه‌شناسی، این گونه به‌عنوان نشانگر چمنزارهای کم‌نهاده (low-input) و زیستگاه‌های نیمه‌طبیعی ارزشمند مطرح است و کاهش آن می‌تواند نشانه‌ای از دگرگونی اکولوژیک و غنی‌شدن خاک باشد.

خصوصیات - معرفی

همیشه بهار کوهی ساقه‌ ای بلند به طول 60-20 سانتیمتر دارد که د انتها به یک گل تکی ختم می شود. اغلب برگها در قسمت طوقه بوجود می آیند. اما در طول ساقه هم یک یا دو جفت برگ دیده می شود. گلهای انتهایی زرد بوده که از خرداد تا شهریور تشکیل می شوند. این گیاه دارای ماده سمی helenalin است که اگر به مقدار زیادی مصرف شود، عوارض جانبی به همراه دارد. اگر خود گیاه خورده شود، این عوارض جانبی شامل خونریزی شدید معده و روده ها می شود. ریشه ها دارای تیمول هستند که به عنوان قارچکش و نگهدارنده استفاده می شود و احتمالا ضد التهاب است.

مهمترین ترکیبات موجود در همیشه بهار کوهی که مسئول خواص دارویی آن هستند، سزکوئی ترپنها، helenalin و dihydrohelenalin هستند.

شرایط نگهداری هميشه بهار کوهی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 25-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاکهای اسیدی و حاصلخیز- حساس به خاکهای آهکی

این گیاه خاکهای اسیدی، حاصلخیز، مرطوب و با زهکش مناسب را می پسندد. pH مورد نیاز این گیاه 5.8 تا 7.6 است. بهترین رشد را در نور کامل آفتاب دارد. همیشه بهار کوهی به باد حساس است و بر روی خاک می افتد. این گیاه مقاوم به سرماست و می تواند تا 25- درجه را تحمل کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

از این گیاه برای درمان درد و ورمهای پوستی، جای نیش حشرات، دردهای عضلانی و غضروفی، جوشها و ترک خوردن لبها استفاده می شود. مصرف خوراکی این گیاه برای درمان گلودرد، نیش حشرات، درد و تورم رگهای پوستی( التهاب سطحی وریدی) و درد لثه ها است. به دلیل کاهش دردهای عضلانی و غضروفی ممکن است در درمان آرتروز کاربرد داشته باشد. در آشپزی از این گیاه به عنوان طعم دهنده نوشیدنی ها، تهیه دسرها، ژلاتین، آب نباتها و پودینگها استفاده می شود. در صنایع آرایشی همیشه بهار کوهی را برای ساخت تقویت کننده های موی سر و شامپوهای ضد شوره به کار می برند. از روغن این گیاه هم برای ساخت عطرها و معطر کردن محصولات آرایشی استفاده می شود.

مقابله به آفات هميشه بهار کوهی

همیشه بهار کوهی به پوسیدگی طوقه و بیماری های قارچی بسیار حساس است. مهمترین عوامل بیماری زای این گیاه فیتوفترا و فوما است. در آب و هوای داغ و مرطوب و یا داغ و بسیار خشک احتمال این بیماری ها بسیار بیشتر است. در هنگام آلودگی گیاهان حالت پژمردگی پیدا می کنند که می توان در این مرحله از قارچکشها استفاده کرد. این گیاه آفت خاصی ندارد. گاهی کرمهای صدپا و بید را می توان بر روی این گیاه دید ولی خسارتی که وارد می کنند بسیار کم است.

نحوه تکثیر هميشه بهار کوهی

تکثیر این گیاه با کشت بذر در شاسی سرد در اوایل بهار و انتقال آنها در زمانیست که به اندازه کافی رشد کرده باشند. این اندازه باید به حدی باشد که گیاهان در هنگام انتقال آسیبی نبینند. جوانه زنی بذرها در دمای 13 درجه 4-3 هفته طول می کشد. گاهی از تقسیم نیز برای تکثیر این گیاه استفاده می کنند.

هشدار - عوارض جانبی

همیشه بهار کوهی در صورتیکه به صورت خارجی و یا در مقادیر کمی استفاده شود عوارض جانبی خاصی ندارد ولی در صورت مصرف خوراکی و در مقادیر بالا سبب دل درد، اسهال، خارش پوستی، کوتاه شدن نفسها و ضربان شدید قلب، افزایش فشار خون، خونریزی داخلی، کما و احتمالا مرگ می شود.گفته می شود که این گیاه نباید بر روی زخمهای باز استفاده شود زیرا ممکن است بیش از مقدار مجاز جذب خون شود. زنان باردار و همچنین زنان در دوران شیردهی نباید از این گیاه استفاده کنند. کسانیکه به گیاهان دیگری از خانواده کاسنی حساسیت دارند از این گیاه هم نباید استفاده کنند. افرادی که سیستم گوارشی حساس، زخم معده، بیماری Crohn ، مشکلات روده ای، ضربان شدید قلب و یا فشار خون بالا دارند، نباید از این گیاه استفاده کنند. همیشه بهار کوهی می تواند سبب افزایش خونریزی در هنگام عمل جراحی و یا بعد از آن شود. به همین دلیل حداقل دو هفته قبل از هرگونه عمل جراحی نباید از این گیاه استفاده کرد. این گیاه با داروهای ضد لخته کننده خون(Anticoagulant / Antiplatelet drugs) مانند آسپیرین، دیکلوفناک و ... تداخل دارویی دارد.

زردینه گل گندم درهم و برهم شنگ نی مانند گل جاوید