۱۴۰۴ ششم دی

آریستولوکیا غول‌پیکر (پیچ لوله‌ای غول‌آسا)

این گیاه با نام علمی Aristolochia gigantea و نام مرسوم (Giant Dutchman’s Pipe) که به فارسي آریستولوکیا غول‌پیکر (پیچ لوله‌ای غول‌آسا) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Aristolochiaceae بومي بومی آمریکای جنوبی؛ به‌ویژه برزیل، و به‌طور طبیعی در جنگل‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری مرطوب رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی سبک و غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5.5 تا 7

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاهشناسی

اریستولوچیا جیگانتِا (Aristolochia gigantea) از تیرهٔ اریستولوکیاسه (Aristolochiaceae) و از جنس Aristolochia است. این جنس بیش از ۵۰۰ گونهٔ بالارونده، علفی و درختچه‌ای را در بر می‌گیرد که بسیاری از آن‌ها به‌دلیل گل‌های غیرمعمول و سازوکار گرده‌افشانی ویژه شناخته می‌شوند. گونهٔ جیگانتِا به‌خاطر اندازهٔ بسیار بزرگ و نقش‌ونگار چشمگیر کاسه‌گل‌ها در میان این گروه شاخص است.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

زادگاه اصلی اریستولوچیا جیگانتِا جنگل‌های گرم و نسبتاً مرطوب آمریکای مرکزی و شمال آمریکای جنوبی است؛ کشورهایی مانند برزیل، پاناما و کلمبیا از کانون‌های مهم حضور طبیعی آن به شمار می‌روند. این گونه به‌صورت بومی در حاشیهٔ جنگل‌های نیمه‌سایه، لبهٔ رودخانه‌ها و لابه‌لای پوشش چوبی رشد کرده و به تکیه‌گاه‌های طبیعی مانند تنه و شاخهٔ درختان متکی است. در بسیاری از مناطق استوایی جهان، کشت زینتی آن باعث گسترش پراکنش غیربومی شده است.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

اریستولوچیا جیگانتِا یک لاینۀ همیشه‌سبز است که در اقلیم‌های گرم با رطوبت نسبتاً بالا بهترین عملکرد را دارد. ساختمان گل‌های بسیار بزرگ و بدشکل آن، همراه با بوی ضعیف و مخمری، حشرات لاشخورپسند به‌ویژه مگس‌ها را جذب می‌کند. الگوی رگبرگ‌ها و لکه‌های روشن در سطح گل به‌صورت نوعی «دام نوری» عمل کرده و حشرات را به درون لولهٔ گل هدایت می‌کند تا گرده‌افشانی انجام شود.

تاریخچه کشف و کاربردهای اولیه

این گونه در سدهٔ نوزدهم میلادی توسط گیاه‌شناسانی که فلور مناطق استوایی آمریکا را بررسی می‌کردند برای علم توصیف شد. نام گونه‌ای «gigantea» به اندازهٔ عظیم کاسه‌گل اشاره دارد. در باغ‌های گیاهشناسی اروپا و آمریکا، از همان ابتدا به‌عنوان نمونه‌ای شگفت‌انگیز از سازوکارهای تخصص‌یافتهٔ گرده‌افشانی معرفی شد. علیرغم پیشینهٔ استفادهٔ دارویی برخی خویشاوندان آن، وجود آلکالوئیدهای سمی و خطر نارسایی کلیه در جنس Aristolochia موجب محدود شدن هرگونه مصرف دارویی مدرن شده است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و ساختار رویشی

Aristolochia gigantea یک پیچ خشبی نیمه‌علفی است که ساقه‌های بلند و پیچنده تولید می‌کند. ساقه‌ها باریک، انعطاف‌پذیر و به رنگ سبز مایل به قهوه‌ای هستند و با گذشت زمان کمی چوبی می‌شوند. ساقه‌ها توانایی رشد چند متری دارند و با پیچیدن به دور تکیه‌گاه‌ها، تاجی انبوه و پرده‌مانند ایجاد می‌کنند. سطح ساقه نسبتاً صاف است و گره‌ها محل اتصال برگ‌های بزرگ و شکوفه‌های درشت را تشکیل می‌دهند.

برگ‌ها: شکل، اندازه و بافت

برگ‌های آریستولوکیا غول‌پیکر ساده، کامل و به شکل قلب (قلبی ـ تخم‌مرغی) هستند. اندازه برگ‌ها معمولاً بزرگ بوده و می‌تواند به طول ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر برسد. رنگ برگ‌ها سبز تیره براق در سطح رویی و کمی روشن‌تر در سطح زیرین است. دمبرگ‌ها بلند و انعطاف‌پذیرند و برگ‌ها به صورت متناوب روی ساقه قرار می‌گیرند. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگ‌های فرعی شبکه‌ای، سطح برگ را به نواحی نامنظم تقسیم می‌کنند و بافتی چرمی و نسبتاً ضخیم به برگ می‌دهند.

گل‌ها: اندازه، رنگ و ساختار ویژه

گل‌های Aristolochia gigantea از بزرگ‌ترین گل‌های جنس آریستولوکیا هستند. هر گل شبیه یک لوله یا قیف پیچ‌خورده با صفحه‌ای پهن و نامتقارن است که می‌تواند ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر یا بیشتر طول داشته باشد. رنگ زمینه گل اغلب قهوه‌ای مایل به ارغوانی تا شرابی تیره است که با نقش‌ونگارهای سفید یا کرم‌رنگ شبیه رگ‌ها و لکه‌های شبکه‌ای پوشیده شده است. حلقه ورودی گل زرد تا کرم و دهانه آن خمیده و کمی پیچیده است. سطح خارجی گل صاف‌تر و کم‌رنگ‌تر است، در حالی‌که سطح داخلی مخملی و پرنقش بوده و برای جذب حشرات گرده‌افشان طراحی شده است.

میوه و بذر

میوه آریستولوکیا غول‌پیکر به صورت کپسول آویزان و چندپهنه است که پس از رسیدن شکافته می‌شود. رنگ میوه ابتدا سبز و سپس به قهوه‌ای متمایل می‌شود. بذرها کوچک، تخت و بال‌دار هستند و با رنگ قهوه‌ای روشن دیده می‌شوند. ساختار بال‌دار بذرها به پراکنش بهتر آن‌ها توسط باد کمک می‌کند.

شرایط نگهداری آریستولوکیا غول‌پیکر (پیچ لوله‌ای غول‌آسا)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی سبک و غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5.5 تا 7

شرایط عمومی محیط رشد آریستولوکیا غول‌پیکر

آریستولوکیا غول‌پیکر گیاهی بالارونده و گرمسیری است که برای رشد مطلوب به محیطی شبیه جنگل‌های بارانی نیاز دارد. پایداری شرایط محیطی (بدون نوسان شدید دما و رطوبت) مهم‌ترین عامل موفقیت در پرورش این گیاه است.

دما و تحمل سرما

دامنه دمای مناسب برای آریستولوکیا غول‌پیکر حدود 18 تا 28 درجه سانتی‌گراد است. دماهای زیر 10 درجه به شدت به برگ‌ها و شاخه‌های جوان آسیب می‌زند و در دمای نزدیک صفر، ریشه‌ها نیز ممکن است از بین بروند. در مناطق سرد، نگهداری در گلخانه یا فضای داخلی گرم و دور از باد سرد ضروری است.

نور مناسب

این گیاه در زیستگاه طبیعی خود زیر سایه درختان بلند رشد می‌کند، بنابراین به نور فیلترشده و غیرمستقیم نیاز دارد. نور زیاد ولی بدون تابش مستقیم و طولانی آفتاب ظهر، بهترین شرایط را برای تشکیل برگ‌های درشت و گل‌آذین‌های بزرگ فراهم می‌کند. در نور کم، رشد گیاه ضعیف و گل‌دهی کاهش می‌یابد.

رطوبت و آبیاری

آریستولوکیا غول‌پیکر رطوبت نسبی بالای هوا (حدود 60 تا 80 درصد) را ترجیح می‌دهد. خاک باید همواره کمی مرطوب بماند، اما باتلاقی نشود. آبیاری منظم با فواصل کوتاه و حجم متوسط، همراه با زهکشی خوب، از پوسیدگی ریشه جلوگیری می‌کند. در محیط‌های خشک، استفاده از مه‌پاشی ملایم سودمند است.

خاک و زهکشی

بهترین بستر، خاکی سبک، غنی از مواد آلی و با زهکشی مناسب است. ترکیبی از خاک برگ، کوکوپیت، پرلیت و مقدار کمی خاک باغچه، محیط مناسبی فراهم می‌کند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 6 تا 7) برای جذب مطلوب عناصر غذایی ایده‌آل است. تجمع املاح و آب ایستاده در گلدان یا بستر کشت، از مهم‌ترین عوامل ضعف ریشه و زردی برگ‌ها است.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

آریستولوکیا پشمالو (پیچ لوله‌ای پشمالو) آریستولوشیا الگانس

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

آریستولوکیا پشمالو (پیچ لوله‌ای پشمالو) آریستولوشیا الگانس

  محسن شهاب الدین