نام علمي
Arctium Tomentosum
دانستنیهای علمی
جایگاه ردهبندی و خانواده
Arctium tomentosum (باباآدم پشمی) یک گونه علفی دوساله از تیره کاسنیان (Asteraceae) و از سرده Arctium است. این تیره با گلآذینهای کپهای و میوههای فندقهمانند (achene) شناخته میشود و بسیاری از اعضای آن در زیستبومهای معتدل نیمکره شمالی پراکنش دارند.
ویژگی نامشناسی و تمایز گونه
پسوند گونهای «tomentosum» به پوشش پشمی/نمدی (tomentum) اشاره دارد. این صفت معمولاً در پوشش کرکی اندامهای گلآذین و براکتهها نمود بیشتری دارد و به تفکیک آن از برخی گونههای نزدیک در همان سرده کمک میکند. مانند دیگر گونههای Arctium، براکتههای قلابدارِ کپهها سازگاری مهمی برای چسبیدن به پشم جانوران و پراکنش بذر است.
منطقه بومی و پراکنش
این گونه بومی بخشهایی از اروپا و آسیای معتدل (اوراسیا) دانسته میشود و در نواحی متعددی از کمربند معتدل یافت میگردد. در برخی کشورها بهواسطه جابهجایی بذر و فعالیتهای انسانی گسترش یافته و میتواند در زیستگاههای انسانزاد نیز حضور یابد. پراکنش آن غالباً با اقلیمهای خنک تا معتدل و فصل رویشی نسبتاً طولانی همخوانی دارد.
زیستگاه و بومشناسی
باباآدم پشمی معمولاً در خاکهای نسبتاً غنی از مواد آلی و نیتروژن رشد میکند و در حاشیه راهها، زمینهای بایر، کنار پرچینها، حاشیه جنگلها و پیرامون سکونتگاهها دیده میشود. گرایش به زیستگاههای مختلشده (ruderal) از ویژگیهای بومشناختی مهم آن است و گردهافشانی آن عمدتاً توسط حشرات صورت میگیرد.
تاریخچه و اهمیت علمی
سرده Arctium از دیرباز در فلورهای کلاسیک اروپا ثبت شده و بهسبب سازوکار چسبندگی کپههای قلابدار، نمونهای شناختهشده در مطالعات پراکنش دانه است. این سازوکار یکی از الگوهای برجسته «انتقال برونزاد توسط جانوران» (epizoochory) در گیاهشناسی کاربردی و بومشناسی است.
![بابا آدم پشمی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
16 تا 30 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک هایی با زهکشی مناسب
|
"گیاه بابا آدم پشمی" یکی از گونه های جنس بابا آدم و بومی اروپا و آسیا از اسپانیا تا شرق چین است. همچنین این گیاه در بخش هایی از آمریکای شمالی نیز اهلی شده است.
این گیاه علفی و دوساله است. برگ های این گیاه پوشیده از کرک است که به صورت پشمی نمایان می شود. به همین دلیل به آن بابا آدم پشمی گفته می شود. این گونه ها اولین بار توسط Philip Miller در سال 1768 شرح داده شد. ارتفاع گیاه به 50 تا 150 سانتیمتر می رسد. ساقه ها زبر و خشن، با کرک های کوتاه و انبوه است. گل ها به صورت منفرد و به طول 2.5 سانتیمتر (یک اینچ) است. صفحه گل ارغوانی رنگ و لوله ای است. پرچم ها به تعداد پنج عدد می باشد. براکته های گل پوشیده از کرک های طویل و زبر است. برگ ها با آرایش متناوب و با دمبرگی کرک دار (در برگ های جوان) است. پهنک برگ تخم مرغی شکل یا قلبی شکل، نوک تیز، با دندانه های کوچک، به رنگ سبز تیره (در سطح رویی) می باشد. بر روی رگبرگ های سطح رویی و زیرین برگ ها کرک های طویلی تشکیل می شود. میوه ها تخم مرغی شکل، دارای کمی انحنا، دارای کرک های زبر، به رنگ قهوه ای روشن مایل به سبز یا خاکستری، فندقه، دارای نقاطی سیاه رنگ می باشند. زمان گلدهی این گیاهان از جولای تا سپتامبر است.
![woolly burdock]()
شرایط محیط رشد
خاک این گیاه باید همیشه مرطوب باشد. گیاه آبدوست می باشد و دو تا سه بار آبیاری در هفته بسته به دمای اتاق کافیست در موقع خواب گیاه در پاییز و زمستان آبیاری را کاهش دهید.
این گیاه به شدت رطوبت دوست می باشد و رطوبت پاشی هفتگی برای آن کافیست. اگر روطبتش کم باشد، برگ های جوان آن می سوزند.
به خاک با زهکشی خوب نیاز دارد و خاک آن بهتر است یک قسمت پیت ماس و یک قسمت پرلیت باشد.
در طول فصل رشد با کودهای مایع یا کودهای گرانول تغذیه کنید.
نیاز نوری در واریته های مختلف فرق دارد و از سایه تا نور کامل متغیر است. بیشتر نور غیرمستقیم کنار پنجره را دوست دارد.
این گیاه به سرما و یخبندان حساس است و دمای زیر 15 درجه به آن آسیب می زند. بین 16 الی 30 درجه مناسب است.
![Arctium Tomentosum]()
مقابله به آفات بابا آدم پشمی
آفات رایج بابا آدم پشمی (Arctium tomentosum)
از آفات مهم میتوان به شتهها، تریپس و کنه تارتن اشاره کرد که با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، کاهش رشد و ضعف عمومی میشوند. همچنین لارو برخی پروانهها با تغذیه از برگها، سوراخیدگی و کاهش سطح فتوسنتز ایجاد میکنند. پایش هفتگی پشت برگها و سرشاخهها کلید تشخیص زودهنگام است.
برای کنترل، ابتدا شستوشوی بوته با آب پرفشار و حذف برگهای بهشدت آلوده توصیه میشود. استفاده از صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی (در ساعات خنک) برای شته و کنه مؤثر است. در آلودگیهای شدید، بهکارگیری دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و سنهای شکارگر و پرهیز از مصرف بیرویه سموم کمککننده است.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
سفیدک سطحی، لکهبرگیهای قارچی و پوسیدگی ریشه (در خاکهای سنگین و غرقابی) از بیماریهای رایج هستند؛ علائم شامل پوشش سفید روی برگ، لکههای قهوهای/سیاه و زردی همراه با پژمردگی است. آبیاری بیش از حد و تهویه ضعیف، شدت بیماری را افزایش میدهد.
مدیریت شامل بهبود زهکشی، آبیاری در پای بوته و پرهیز از خیس کردن برگها، فاصلهگذاری مناسب و حذف بقایای آلوده است. در صورت نیاز، قارچکشهای مجاز مانند ترکیبات مسی یا گوگرد (مطابق برچسب و شرایط اقلیمی) بهصورت هدفمند استفاده شوند.
![بابا آدم پشمی]()
نحوه تکثیر بابا آدم پشمی
بهترین راه تکثیر این گیاه از طریق تقسیم ریزوم در بهار و پاییز است. اگرچه ساقه ی کوتاهی دارد اما می توان آن را از طریق قلمه نیز تکثیر کرد.
از نظر طب قدیم ایران ریشه بابا آدم سرد و خشک است. بهترین تصفیه کننده خون است و خون را تمیز کرده و سموم را از بدن خارج می کند، جوش های صورت و کورک را برطرف می کند، ادرارآور و معرق است، سیستم لنف بدن را تمیز می کند، بیماری های پوستی نظیر اگزما، گل مژه و زخم ها را برطرف می کند، تورم را از بین می برد، تقویت کننده بدن است، جوشانده برگ های بابا آدم را در معالجه سرگیجه و رماتیسم بکار می برند، جوشانده تخم بابا آدم ضدعفونی کننده است، در معالجه ذات الریه بکار می رود، تب حاصل از بیماری مخملک را برطرف می کند، در معالجه یبوست موثر است، نقرس را برطرف می کند، درد سیاتیک را آرام می کند، در برطرف کردن کمر درد موثر است، آب آوردن بدن را درمان می کند، هضم غذا را تسریع می کند، کهیر را برطرف می کند، ریشه بابا آدم را له کرده و یا بجوشانید و آن را روی کورک یا اگزما بمالید تا آنرا برطرف کند، برای جلوگیری از ریزش مو و تقویت آن جوشانده غلیظ ریشه بابا آدم را به سر مالید.
از تجزیهٔ شیمیایی ریشهٔ بابا آدم مواد زیر بدست آمدهاست : اینولین، پلی استیلن ها، آرکتیک اسید، پروپیونیک اسید، بوتیریک اسید، لوریک اسید، استئاریک اسید، پالمیتیک اسید، هورمون های گیاهی، تانن و پلی فنولیک اسید. از تجزیهٔ شیمیایی تخم بابا آدم موارد زیر بدست آمده است: یک گلوکزید تلخ بنام Arctin، کلروژنیک اسید، لاپائول A,B، ژرماکرانولید .
از تجزیهٔ شیمیایی برگ های بابا آدم موارد زیر بدست آمدهاست: آرکتیول، فوکینون، فوکینانولید، بتا- ئودسمول، پتازیتولون، اِرِموفیلن، تاراکساسترول. بطور کلی دم کرده یا جوشانده برگ، ریشه و تخم بابا آدم خاصیت ضد میکروبی و آنتی تومور دارد.