نجم آبی ایرانی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه سامانه‌ای

گیاه Scilla persica با نام فارسی «نجم آبی ایرانی» یک ژئوفیت پیازدار از تک‌لپه‌ای‌ها است. این گونه به طور سنتی در خانوادهٔ Hyacinthaceae (سنبل‌سانان) گزارش می‌شد، اما در سامانه‌های نوین رده‌بندی (مانند APG) معمولاً در خانوادهٔ Asparagaceae و زیرخانوادهٔ Scilloideae قرار می‌گیرد. جنس Scilla شامل گونه‌های پیازدار با گل‌آذین خوشه‌ای و گل‌های ستاره‌ای‌شکل است که عمدتاً در نواحی معتدل نیمکرهٔ شمالی پراکنش دارند.

منطقهٔ بومی و پراکنش

نجم آبی ایرانی یک تاکسون بومی ایران به شمار می‌آید و به‌ویژه با نواحی غرب و جنوب‌غرب کشور و دامنه‌های زاگرس پیوند دارد. پراکنش طبیعی آن به اقلیم‌های مدیترانه‌ای–کوهستانی وابسته است؛ جایی که زمستان‌ها مرطوب و خنک و تابستان‌ها خشک‌تر است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گونه معمولاً در شیب‌های سنگلاخی، مراتع باز، حاشیهٔ بوته‌زارها و خاک‌های نسبتاً سبک و با زهکش مناسب دیده می‌شود. پیاز زیرزمینی به عنوان اندام ذخیره‌ای، امکان گذر از دوره‌های خشکی و سرما را فراهم می‌کند و چرخهٔ رشدی آن اغلب با بارش‌های فصلی هم‌زمان می‌شود. گرده‌افشانی آن عمدتاً توسط حشرات انجام می‌گیرد و رنگ آبی گل‌ها می‌تواند در جذب گرده‌افشان‌ها نقش داشته باشد.

تاریخچهٔ شناخت علمی

نام‌گذاری گونه با پسوند persica به منشأ ایرانی آن اشاره دارد و بازتابی از توجه گیاه‌شناسان به فلور ایران در دورهٔ گسترش مطالعات سیستماتیک گیاهی است. در منابع فلوری کلاسیک، این گونه در چارچوب جنس Scilla توصیف شده و در سال‌های اخیر، بحث‌های رده‌بندی بیشتر بر جایگاه خانوادگی (Hyacinthaceae در برابر Asparagaceae) متمرکز بوده است.

خصوصیات - معرفی

گیاه نجم آبی ایرانیان در چمنزارهای مرطوب مناطقی از پاوه، مریوان و تا کامیاران وجود دارد و جزو گیاهانی به شمار می روند که در خطر انقراض قرار دارند. این گیاه 30 تا 40 سانتیمتر ارتفاع و تعداد زیادی برگ داردکه عرض کمی دارند و راست می ایستند. گل آذین گیاه خوشه ای و تعداد زیادی گل با اندازه کوچک دارد که در ماه اردیبهشت شکوفا می شوند. ساقه هر گل بلند است و گل ها آبی رنگ هستند. جنس نجم آبی گونه های مختلفی دارد که دو نمونه دیگر آن در ایران نیز به شکل طبیعی رویش می کنند.

شرایط نگهداری نجم آبی ایرانی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 15-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز کوهپایه ها

نور و دما

Scilla persica در آفتاب کامل تا نیم‌سایه رشد مطلوبی دارد. نور صبحگاهی ملایم و دوری از آفتاب تند بعدازظهر در مناطق گرم توصیه می‌شود. این گیاه به هوای خنک تا معتدل نیاز دارد و دمای ایده‌آل آن بین ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد است. سرمای ملایم زمستان را تحمل می‌کند، اما یخبندان شدید و طولانی می‌تواند به پیازها آسیب بزند.

رطوبت و آبیاری

Scilla persica به رطوبت متوسط خاک نیاز دارد. خاک باید همواره کمی مرطوب اما هرگز غرقاب نباشد. آبیاری منظم در دوره رشد فعال (اواخر زمستان تا بهار) ضروری است، اما پس از زرد شدن برگ‌ها باید آبیاری را به‌شدت کاهش داد تا دوره استراحت پیاز حفظ شود. رطوبت هوای معمولی اتاق برای این گیاه کافی است.

خاک و بستر کاشت

این گیاه به خاکی سبک، غنی از مواد آلی و بسیار خوب‌زهکش نیاز دارد. ترکیب خاک باغچه، ماسه شسته و کمی کمپوست یا خاک‌برگ برای آن مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی ترجیح داده می‌شود. در گلدان، وجود سوراخ‌های زهکش کافی و لایه‌ای از سنگ‌ریزه در ته گلدان به جلوگیری از پوسیدگی پیاز کمک می‌کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

یکی از مهم ترین تاثیراتی که مصرف دمنوش این گیاه بر روی بدن شما می گذارد، بهبود متابویسم است. در این گیاه مقادیر بالایی ویتامین B وجود دارد. امروزه دانشمندان دریافته اند که تمام اعضای خانواده ویتامین B بر روی فعالیت های متابولیسمی نقش دارند. این گیاه حاوی سطح قابل توجهی از 6 ویتامین B مختلف، به ویژه اسید فولیک است. نجم آبی ایرانی قادر است که با تاثیر آنتی باکتریال و ضد میکروبی خود از ابتلا به مسمومیت های غذایی جلوگیری کند. از طرفی مصرف خام این گل نیز می تواند باعث بهبود هضم شود چرا که این ماده سزشار از فیبر است. فیبرها مواد دیر هضمی هستند که می توانند بر روی باکتری های مفید روده تاثیر گذاشته و حرکات روده کوچک را بیشتر کنند. این موضوع باعث می شود احتمال ابتلا به مشکلاتی نظیر یبوست و نفخ نیز کاهش پیدا کند. این گیاه باعث کاهش وزن، کاهش فشار خون و سلامت قلب و تقویت سلامت استخوان ها را باعث می شود. 

درخت اژدها آگاوِ ویکتوریا - رجیون اسپاراگوس ستاسیوس آگاو دم‌روباهی