دانستنیهای علمی
ردهبندی گیاهشناسی
Rosa moschata با نام رایج «رز مُشکی» در خانواده Rosaceae (تیرهٔ گلسرخیان) و جنس Rosa قرار میگیرد. این گونه در ردهبندی رزها بهعنوان یکی از گونههای مهمِ نزدیک به گروه رزهای معطر شناخته میشود و در مطالعات تبارزاییِ جنس Rosa برای بررسی منشأ برخی رزهای باغی اهمیت دارد.
منطقه بومی و زیستگاه
پراکنش طبیعی Rosa moschata عمدتاً در جنوبغربی و جنوب آسیا گزارش میشود و حضور آن در نواحی پیرامون هیمالیا، افغانستان، پاکستان و شمالغرب هند و نیز بخشهایی از ایران در منابع فلوریستیک ذکر شده است. زیستگاههای معمول آن شامل دامنهها و حاشیه جنگلها، بیشهزارهای نیمهمرطوب، پرچینها و درهها است؛ جایی که نور کافی و خاک نسبتاً ژرف فراهم باشد.
ویژگیهای بومشناختی و سازگاری
این رز بهصورت درختچهٔ بالارونده یا نیمهبالارونده دیده میشود و با ساقههای خاردار میتواند در حاشیه رویشگاهها گسترش یابد. گلهای معطر نقش مهمی در جذب گردهافشانها دارند و میوههای رز (hip) در پایداری جمعیت از طریق پراکنش بذر توسط جانوران مؤثرند.
تاریخچه و اهمیت علمی
Rosa moschata از دیرباز بهسبب عطر مُشکیمانند شناخته شده و در تاریخ کشت رزها، بهویژه در پیوند با شکلگیری برخی رزهای معطر و باغی، جایگاه ویژهای دارد. در ادبیات باغبانی اروپایی نیز نام آن در ارتباط با رزهای «مشک» و برنامههای دورگگیری برای انتقال رایحه و ویژگیهای گلدهی ثبت شده است.
![رز مُشکی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه سرد
خاک مورد نياز
خاک های مرطوب و زهکش دار
|
"رز مُشکی" یا "رز موسکاتا" با نام علمی Rosa moschata یکی از گونه های جنس رز است که مورد کشت و کار قرار می گیرد. مبدأ اصلی این گیاه به طور قطع مشخص نیست اما احتمال می رود که این گونه از رزها بومی نواحی غرب هیمالیا باشد.
رز مُشکی گیاهی درختچه ای (به ارتفاع تا 3 متر) با گل های سفید رنگ و معطر می باشد. این گل ها فقط دارای 5 گلبرگ بوده و به صورت خوشه ای یا دسته ای در اواخر بهار ظاهر می شوند و تا اواخر پاییز –در مناطقی با آب و هوای گرم- گلدهی ادامه دارد. در مناطقی با آب و هوای سرد، گل ها در اواخر تابستان ظاهر می شوند. کاسبرگ ها به طول دو سانتیمتر و دارای نوکی کشیده و باریک هستند. به دلیل شباهت عطر این گل ها به عطر مُشک، به آنها رز مُشکی گفته می شود. عطر گل ها از پرچم های آن حاصل می شود.
روی ساقه خارهای صاف یا کمی خمیده وجود دارد. برگ ها به رنگ سبز روشن یا سبز مایل به خاکستری و به صورت مرکب دیده می شوند. هر برگ دارای 5 تا 7 برگچه تخم مرغی شکل می باشد. برگچه ها به صورت دندانه دار و دارای دندانه های کوچکی هستند. در برخی موارد در محل رگبرگ ها کرک وجود دارد. میوه ها کوچک و تخم مرغی شکل بوده و مانند میوه های سایر گونه های رز به آنها "هیپ" گفته می شود. این میوه ها به رنگ قرمز-نارنجی بوده و در پاییز ظاهر می رسند. هر میوه بیش از 15 میلیمتر قطر دارد اما دارای یک لایه نازکی از گوشت و تعداد زیادی بذر می باشد.
![musk rose]()
شرایط محیط رشد
کشت این گیاهان در خاک های مرطوب موفقیت آمیز است. این گونه گیاهی، خاک هایی با پی اچ تقریباً خنثی و مکان های آفتابی را می پسندد. همچنین می تواند به خوبی در خاک های سنگین و رسی نیز رشد کند. اما خاک های غرقاب شده را نمی پسندد.
به خوبی در مخلوط با گیاهان خانواده پیاز یا آلیوم، جعفری، اسپرک و لگوم ها کشت می شود. کشت سیر در اطرف گیاه می تواند به حفاظت گیاه در برابر بیماری ها و حمله حشرات کمک کند. ولی اگر در کنار شمشاد کاشته شود، رشد بدی خواهد داشت.
کشت این گیاهان در مناطق بادخیز توصیه نمی شود زیرا وزش بادهای سنگین علاوه بر شکستن شاخه های ظریف و بهم ریختن شکل گلبرگ ها، سبب افزایش تبخیر و تعرق و پژمردگی گیاهان می شود. از اینرو توصیه می شود در مناطق بادخیز، گیاهان در پناه بادشکن کشت شوند.
![Rosa moschata]()
نحوه تکثیر رز مُشکی
ازدیاد این گیاهان به روش های جنسی (توسط بذر) و غیرجنسی (رویشی) امکان پذیر است. در رویشگاه های طبیعی در روش تکثیر با بذر، پس از رسیدن میوه ها و باز شدن آنها، دانه ها به اطراف پراکنده شده و رویش می کنند. تکثیر رویشی از روش های قلمه زدن، خوابانیدن، پیوند زدن، استفاده از پاجوش و کشت بافت انجام می گیرد.