رزشمالی، رز تیغ دار

دانستنیهای علمی

این گونه از جنس Rosa در خانواده rosaceae یکی از گونه های رز وحشی از خانواده ی رزاسه است و به رز تیغ دار معروف می باشد و بومی شمال آمریکا و کانادا، آلاسکا، روسیه، چین و ژاپن می باشد

رزشمالی یک درختچه ی خزان کننده است که 1 تا 3 متر طول دارد. برگ ها پنجه ای هستند و 7 الی 14 سانتی متر طول دارند. برگ ها دارای 3 الی 7 برگچه هستند. برگچه ها بیضی شکل هستند و لبه های مضرسی دارند. گل ها صورتی کمرنگ و به ندرت سفید رنگ هستند. گل ها قطری حدود 3.5 تا 5 سانتی متر دارند. بساک ها قرمز هستند. گل دارای 5 گلبرگ تقزیبا قلبی شکل است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 8 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک باغچه با زهکشی مناسب و اسیدی

ساقه این گیاه چوبی و اغلب پوشده از خار است. میوه ی این گیاه قرمز و یا نارنجی است. آبدار بوده و درون آن بین 10 تا 30 کپسول به وجود می آید. این گیاه در سایه نیز می تواند رشد کند. ریشه و ساقه ی این گیاه رشد زیادی دارد و میتواند در مدت زمان کوتاهی منتطقه وسیعی را پر کند.

شرایط محیط رشد

دمای مناسب برای رشد رز تیغ‌دار (Rosa acicularis)

رز تیغ‌دار گیاهی مقاوم به سرما است و در نواحی سردسیر و معتدل بهترین رشد را دارد. این گیاه دمای زمستانی تا حدود منفی ۳۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند، به شرط آن‌که خاک زهکش مناسبی داشته باشد. در فصل رشد، دمای مطلوب بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. گرمای شدید و طولانی‌مدت می‌تواند سبب ضعف رشد و کاهش گل‌دهی شود، بنابراین در مناطق بسیار گرم باید در مکان‌های خنک‌تر و با آفتاب ملایم‌تر کاشته شود.

نور و شدت تابش

برای رشد بهینه، رز تیغ‌دار به نور زیاد و مستقیم نیاز دارد، اما در مناطق گرم بهتر است نیم‌سایه‌ی صبحگاهی یا عصرگاهی داشته باشد. دست‌کم ۴ تا ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای تشکیل شاخه‌های قوی و گل‌دهی مناسب ضروری است. سایه‌ی سنگین باعث بلند شدن بیش از حد شاخه‌ها، کاهش تراکم برگ و کاهش گل‌دهی می‌شود.

خاک، زهکشی و مواد غذایی

رز تیغ‌دار در خاک‌های لومی تا لومی‌رسی با زهکش خوب و مواد آلی متوسط بهترین عملکرد را دارد. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) برای جذب عناصر غذایی مناسب است. خاک‌های سنگین و باتلاقی خطر پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهند، بنابراین افزودن کمپوست، برگ پوسیده یا ماسه شسته برای بهبود تهویه و زهکشی توصیه می‌شود. استفاده ملایم از کودهای آلی در اوایل بهار به تقویت رشد سالانه کمک می‌کند.

رطوبت، آبیاری و شرایط اقلیمی

این گونه در اقلیم‌های سرد و نیمه‌مرطوب عملکرد بهتری دارد. رطوبت نسبی متوسط همراه با جریان هوای مناسب خطر بیماری‌های قارچی را کاهش می‌دهد. آبیاری منظم ولی نه غرقابی، به‌ویژه در دوره‌های خشکی، اهمیت دارد؛ بین دو آبیاری اجازه دهید سطح خاک کمی خشک شود. در زمستان‌های بسیار سرد، وجود لایه مالچ (پوشش آلی) روی خاک به محافظت ریشه‌ها کمک کرده و نوسانات شدید دما را کاهش می‌دهد.

مقابله به آفات رزشمالی، رز تیغ دار

آفات رایج Rosa acicularis و مدیریت آنها

مهم‌ترین آفات رز تیغ‌دار شامل شته‌ها، کنه تارتن دو لکه‌ای، تریپس و لارو اره‌زنبور رز هستند. شته‌ها با مکیدن شیره و تولید عسلک باعث پیچیدگی برگ و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند؛ کنه‌ها لکه‌گذاری زرد و تار ایجاد می‌کنند و در گرما تشدید می‌شوند. بازرسی هفتگی پشت برگ‌ها و حذف شاخه‌های شدیداً آلوده، پایه‌ی کنترل موفق است. برای مدیریت، از شست‌وشوی گیاه با آب، صابون حشره‌کش یا روغن باغبانی در ساعات خنک استفاده کنید و جمعیت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها را حفظ کنید. در صورت طغیان، مصرف هدفمند حشره‌کش‌های کم‌خطر (طبق برچسب) و تناوب مواد مؤثره توصیه می‌شود.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی و راهکارهای پیشگیری

سیاه‌لکه، سفیدک پودری و زنگ رز از بیماری‌های رایج‌اند. سیاه‌لکه با لکه‌های تیره و ریزش برگ، و سفیدک با پوشش سفید روی برگ و جوانه‌ها دیده می‌شود. تهویه خوب، آبیاری از پای بوته و پرهیز از خیس‌کردن شاخ‌وبرگ، مؤثرترین پیشگیری است. برگ‌های ریخته را جمع‌آوری و دور بریزید، هرس برای کاهش تراکم انجام دهید و از مالچ برای کاهش پاشش اسپور استفاده کنید. در شرایط مساعد بیماری، قارچ‌کش‌های حفاظتی مانند گوگرد (برای سفیدک) یا ترکیبات مسی/اختصاصی (طبق برچسب و زمان‌بندی) به‌کار ببرید. در بیماری‌هایی مانند گال طوقه، بوته‌های شدیداً آلوده را حذف و ابزار هرس را ضدعفونی کنید.

نحوه تکثیر رزشمالی، رز تیغ دار

برای تکثیر این گیاه می توان بذر آن را کشت کرد ، اما جوانه زنی بذرها دو سال طول می کشد زیرا بذر بایستی مرحله ی خفتگی را بگذراند.

تولیدمثل Rosa acicularis در طبیعت

رز تیغ‌دار (Rosa acicularis) در زیستگاه‌های سرد و جنگلی عمدتاً با دو مسیر تکثیر می‌شود: تولیدمثل جنسی از طریق بذر و تکثیر رویشی از طریق پاجوش و ریشه‌دوانی ساقه‌های خوابیده. گرده‌افشانی معمولاً توسط حشرات انجام می‌شود و پس از تشکیل میوه (هیپ)، بذرها با پراکنش توسط پرندگان و پستانداران کوچک یا ریزش طبیعی گسترش می‌یابند. بذرها اغلب دارای خواب هستند و با سرمادهی زمستانی (stratification) در بهار جوانه می‌زنند.

روش‌های تکثیر در خانه

برای تکثیر خانگی، ساده‌ترین روش جدا کردن پاجوش‌های ریشه‌دار در اواخر زمستان تا اوایل بهار است؛ پاجوش را با بخشی از ریشه جدا کرده و در خاک سبک با زهکشی خوب بکارید. روش دیگر قلمه‌گیری از شاخه‌های نیمه‌خشبی در اواخر بهار تا تابستان است؛ قلمه ۱۰–۱۵ سانتی‌متری را با حذف برگ‌های پایینی در بستر مرطوب (پرلیت/کوکوپیت) قرار دهید. حفظ رطوبت یکنواخت و نور غیرمستقیم، کلید ریشه‌دهی قلمه‌هاست. تکثیر از بذر نیز ممکن است، اما نیازمند سرمادهی ۸–۱۲ هفته‌ای در یخچال و سپس کاشت سطحی در بستر استریل است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گیاه منبع غذایی خوبی برای برخی از پستانداران گیاه خوار و پرندگان است.

بومیان آمریکایی از جوشانده ی گل این گیاه برای درمان اسهال و بیماری های معده و روده استفاده می کردند. برخی از آن ها جوشانده ای ریشه ی این گیاه می ساختند و برای کاهش تورم از آن استفاده می کردند. برخی از جوشانده ی آن برای بند آوردن خونریزی های لثه استفاده می کردند و بخور آن نیز برای بند آوردن خونریزی بینی مورد استفاده قرار می گرفته است.

میوه ی این گیاه ویتامین C بالایی دارد و همچینین دارای شهد فراوان است و می توان از آن برای درست کردن چای گل سرخ استفاده نمود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس رز و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گل سرخیان و جنس های آن