Ribes spp. Currant / Goosberry که به فارسی انگور فرنگی نامیده میشود، گیاهی از خانواده Grossulariaceae بومی اروپا، آمریکا، آسیا، سیبری، شمال آفریقا می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: مرطوب دمای محیط: نواحی معتدل خاک: خاک های لومی با بافت سبک
دانستنیهای علمی
نام لاتين
Currant / Goosberry
انگور فرنگی حبه ریز یا ریب انگور (Currant) و حبه درشت (Goosberry) متعلق به جنس Ribes و تیره Ribesaceae می باشند. این دو نوع انگور فرنگی از نظر شرایط اقلیمی و نوع میوه شباهت های نزدیک به هم دارند. انگور فرنگی های حبه ریز شامل انگور فرنگی های قرمز (Ribes rubrum)، سیاه (Ribes nigrum)، معطر (Ribes odoratum) و سفید (Ribes spicatum) هستند. ولی انگور فرنگی های حبه درشت از گونه Ribes grossularia بوده و شامل انگور فرنگی های اروپایی (Ribes uva-crispa) و آمریکایی (Ribes hirtellum) بوده و حساس به سفیدک می باشند. در رده بندی های گذشته، این گیاه متعلق به تیره Saxifragaceae بوده است.
![انگور فرنگی]()
![انگور فرنگی]()
خصوصیات - معرفی
ریشه های انگور فرنگی در صورت ازدیاد از طریق بذر از نوع راست بوده و تا عمق 80 تا 100 سانتیمتر در خاک نفوذ می کند. اما در صورت ازدیاد توسط قلمه این ریشه ها افشان و سطحی بوده و به عمق 20 تا 40 سانتیمتر خاک نفوذ می نمایند. و ارتفاع بوته های انگور فرنگی حبه ریز به رنگ قهوه ای بوده و برگ های پنجه ای شکل شبیه انگور دارد. شاخه های کوتاه و یکساله انگور فرنگی حبه ریز روی شاخه های اصلی قرار گرفته و جوانه های بارور در نوک شاخه های کوتاه دارند. گل های سفید آن بر روی گل آذین های خوشه ای ساده مستقر هستند. میوه در این گروه به رنگ های سفید، قرمز و سیاه دیده می شود. انگور فرنگی سیاه عادت به تولید پاجوش های فراوان دارد و جوانه های بارور آن به صورت جانبی روی شاخه یکساله تشکیل می شود. ولی شاخه های در انگور فرنگی حبه درشت خاکستری رنگ بوده و در محل گره های خود حاوی خار می باشند. برگ ها در این گروه قلبی شکل، لوبدار با حاشیه مضرس است. انگور فرنگی دانه درشت شاخه های طویل و برگ های بزرگتر تولید می کند. گاهی بر روی شاخه های 2 تا 3 ساله نیز خوشه های گل تولید می شوند. میوه های انگور فرنگی حبه درشت به اندازه یک نخود و به رنگ سبز، قرمز یا زرد هستند.
![Currant / Goosberry]()
![Currant / Goosberry]()
شرایط نگهداری انگور فرنگی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل
خاک مورد نياز
خاک های لومی با بافت سبک
|
انگور فرنگی جزو گیاهان مناطق معتدل سرد به شمار آمده و قادر به تحمل سرمای زمستان است. انگور فرنگی طالب آب و هوای خنک بوده و دمای بیشتر از 30 درجه سانتیگراد به برگ های آن صدمه می زند. این گیاه به زمستان های طولانی نیاز دارد تا دوره استراحت خود را به پایان برساند. نیاز سرمایی آن بسته به نوع رقم 800 تا 1500 ساعت دمای زیر 7 درجه سانتیگراد می باشد. در دوره استارحت، این گیاه قادر است سرمای منفی 20 درجه سانتیگراد را تحمل کند. مجموعه حرارتی مورد نیاز در دمای متوسط بالای 5 درجه سانتیگراد برای باز شدن جوانه ها، 20 تا 40 درجه روز و برای گلدهی 160 تا 200 درجه روز است.
انگور فرنگی مقاوم به محل نیمه سایه بوده و به شدت نور کمتر نیاز دارد. وزش باد در مناطق پرورش این گیاه آسیب زیادی به آن وارد نمی کند اما وزش بادهای شدید به ویژه در زمان گرده افشانی موجب کاهش فعالیت زنبورها می شود. سرماهای دیررس بهاره به انگور فرنگی سیاه و انگور فرنگی های حبه درشت آسیب می زند. زیرا در این ارقام گل ها زودتر باز می شوند. انگور فرنگی قرمز و سفید مقاومت بیشتری به سرمای دیررس بهاره دارند.
خاک های لوم با بافت سبک که پی اچ 6.5 تا 7 (خنثی) دارند برای احداث باغ انگور فرنگی مناسب هستند. این گیاه به طور طبیعی در بیشه زارها و جنگل های کم درخت اروپا، آسیا، سیبری، آمریکا و شمال آفریقا رشد می کند. انگور فرنگی در نواحی شمال ایران، ارتفاعات البرز و مازندران به صورت وحشی می روید. انگور فرنگی های حبه ریز سیاه در خاک های مرطوب قادر به رشد هستند ولی نسبت به شوری و بادهای گرم حساسیت دارند. زیرا این بادها سبب پلاسیده شدن میوه های آنها می شود.
![Ribes spp.]()
![Ribes spp.]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی میوه
میوهٔ Ribes spp. (انگورفرنگی) در فرآوردههای دارویی و مکملها بهصورت تازه، خشک، عصاره و کنسانتره بهکار میرود. بهدلیل وجود پلیفنولها و آنتوسیانینها، در فرمولاسیونهای آنتیاکسیدان و محصولات حمایتی برای کاهش استرس اکسیداتیو استفاده میشود. اسیدهای آلی و فیبر میوه در شربتها و فرآوردههای خوراکی-دارویی برای کمک به عملکرد گوارش کاربرد دارند.
کاربردهای برگ و جوانه
برگها در طب گیاهی بهشکل دمنوش و عصاره بهکار میروند و در برخی فرآوردهها بهعنوان مواد کمکی برای حمایت از سلامت ادراری و تعریق مطرحاند. جوانهها و بخشهای هوایی در برخی مکاتب دارودرمانی گیاهی (مانند عصارههای جوانه) در ترکیبات چندجزئی برای پشتیبانی از پاسخهای التهابی استفاده میشوند.
کاربردهای صنعتی و فرآوردهای
میوه در صنایع غذایی-دارویی برای تولید پودر میوه، ژلها، آبمیوههای عملکردی و رنگدانههای طبیعی بهکار میرود؛ رنگهای آنتوسیانینی میتوانند جایگزین رنگهای مصنوعی در نوشیدنیها و مکملها شوند. همچنین اسانسها و ترکیبات معطر برخی گونهها در فرمولاسیون عطر-طعمدهندهها و محصولات آرایشی کاربرد دارند.
![انگور فرنگی - معرفی درختان میوه]()
![انگور فرنگی - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات انگور فرنگی
آفات مهم انگور فرنگی (Ribes spp.)
مهمترین آفات انگور فرنگی شامل شتهها، کنههای تارعنکبوتی، پروانه مینوز برگ و کرمهای برگخوار هستند. شتهها با مکیدن شیره گیاهی موجب پیچیدگی برگ و کاهش رشد میشوند. کنهها لکههای زرد و تارهای ریز روی برگ ایجاد کرده و به تضعیف بوته میانجامند. لارو پروانهها با تغذیه از برگ، سطح فتوسنتز را کاهش داده و میتوانند باعث ریزش برگ شوند.
برای مقابله، مدیریت تلفیقی آفات (IPM) توصیه میشود. حذف علفهای هرز و بقایای گیاهی، استفاده از تلههای چسبنده زرد برای ردیابی شته و مینوز، و رهاسازی شکارگرانی مانند کفشدوزکها و کنههای شکارگر مفید است. در صورت طغیان، استفاده هدفمند از حشرهکشهای کمخطر مانند روغنهای معدنی و صابونی در زمان نبود زنبورهای گردهافشان انجام میگیرد.
بیماریهای مهم و روشهای کنترل
سفیدک سطحی، لکه برگی قارچی و پوسیدگی ریشه از بیماریهای رایج انگور فرنگی هستند. سفیدک سطحی به صورت پوشش سفید پودری روی برگ و میوه ظاهر شده و کیفیت محصول را کاهش میدهد. رطوبت بالا و تهویه ضعیف بوتهها، بروز بیماریها را تشدید میکند.
برای پیشگیری، استفاده از نهال سالم، رعایت فاصله کاشت، هرس جهت بهبود گردش هوا و آبیاری در اوایل روز ضروری است. برگها و شاخههای بیمار باید جمعآوری و سوزانده شوند. در موارد شدید، محلولپاشی با قارچکشهای گوگردی یا مسی مجاز، طبق دستورالعمل و با رعایت دوره کارنس، به کنترل بیماری کمک میکند.
![انگور فرنگی]()
![انگور فرنگی]()
نحوه تکثیر انگور فرنگی
روش معمول تکثیر این گیاه از طریق قلمه های نیمه خشبی در اوایل و یا اواسط تابستان برای ارقام سخت ریشه زا و قلمه های خشبی برای ارقام آسان ریشه زا در اواخر پاییز می باشد. از روش خوابانیدن کپه ای هم می توان برای تکثیر انگور فرنگی قرمز استفاده کرد. انگور فرنگی سیاه پاجوش های فراوانی تولید می کند و می توان علاوه بر قلمه توسط پاجوش نیز آن را تکثیر نمود. روش تکثیر تجاری در ارقام حبه درشت استفاده از خوابانیدن کپه ای است. شاخه های خوابانیده شده ارقام اروپایی که کند ریشه زا هستند ممکن است لازم باشد برای دو فصل رشد به گیاه مادری متصل باقی بماند. ریزازدیادی در انگور فرنگی نیز به آسانی قابل انجام است.