دانستنیهای علمی
نام علمي
Passiflora foetida
نام لاتين
wild water lemon
ردهبندی و جایگاه سامانهای
Passiflora foetida (پاسیفلورا فوتیدا) از خانوادهٔ Passifloraceae و جنس Passiflora است؛ جنسی که با گلهای پیچیده و سازوکارهای همتکاملی با گردهافشانها شناخته میشود. این گونه بهطور شاخص دارای براکتههای توریشکل پیرامون میوه است که از ویژگیهای ریختشناسی مهم در شناسایی آن به شمار میآید.
منطقهٔ بومی و پراکنش
پاسیفلورا فوتیدا بومی نواحی گرمسیری قارهٔ آمریکا (بهویژه آمریکای مرکزی، بخشهایی از آمریکای جنوبی و کارائیب) است. به دلیل سازگاری بالا و جابهجایی توسط انسان، در بسیاری از مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان گسترش یافته و در برخی کشورها بهعنوان گونهٔ مهاجم گزارش شده است.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه رایج این گیاه شامل حاشیهٔ جنگلها، بیشهزارهای باز، زمینهای بایر، پرچینها و کنار جادهها در اقلیمهای گرم است. فرم رشدی آن معمولاً رونده و بالارونده است و با پیچکها به تکیهگاه متصل میشود. برگها و اندامهای هوایی اغلب دارای کرکهای غدهای هستند که میتواند بوی ویژهای ایجاد کند و در تعاملات دفاعی گیاه نقش داشته باشد.
دانستنیهای تاریخی و نامشناسی
نام Passiflora از سنت نامگذاری اروپاییان در سدههای پس از آشنایی با گیاهان قارهٔ آمریکا آمده است؛ بخشهایی از گل را با نمادهای «رنج مسیح» مرتبط میدانستند. صفت گونهای foetida به معنی «بدبو» است و به بوی برخی بخشهای گیاه اشاره دارد که در منابع گیاهشناسی بهعنوان مشخصهای توصیفی ثبت شده است.
![پاسیفلورا فوتیدا]()
خصوصیات - معرفی
"پاسیفلورا فوتیداگ یا "لیمو آب وحشی" گونه ای از جنس و خانواده ی گل ساعتی ها است که بومی نواحی گرمسیر آمریکا مانند جنوب غربی ایالات متحده، مکزیک، جزایر کاریب، آمریکای مرکزی و اکثر نواحی آمریکای جنوبی می باشد. همچنین در سایر نواحی گرمسیر جهان مانند جنوب شرقی آسیا و هاوایی نیز گسترش دارد. این گیاه دارای ساقه های رونده و میوه های خوراکی است. یکی از خصوصیات بارز این گونه این است که در اثر زخمی شدن شاخ و برگ، بوی بسیار قوی از آن ساتع می شود.
ساقه های آن نازک و قابل انعطاف بوده و پوشیده از کرک های کوچک زرد رنگ است. ساقه های قدیمی، چوبی می شوند. برگ ها با آرایش متناوب، دارای سه تا پنج لوب، دارای دمبرگی به طول 2 تا 10 سانتیمتر و همچنین دارای کرک های چسبناک می باشند. این برگ ها در اثر فشرده شدن عطر بسیار تندی تولید می کنند که برای تعدادی از افراد ممکن است خوشایند نباشد. گل ها به رنگ سفید تا کرم کمرنگ و به قطر 5 تا 6 سانتیمتر مشاهده می شود. میوه ها گرد یا کروی، به قطر 2 تا 3 سانتیمتر، به رنگ نارنجی مایل به زرد تا قرمز (در میوه های رسیده) و دارای تعدادی بذر سیاه رنگ می باشد. بذر ها پس از خورده شدن میوه ها توسط پرندگان، پراکنده می شوند. میوه ها در اندازه های یک توپ پینگ پونگ یا به اندازه می میوه های کامکوآت و حاوی پالپی به رنگ سفید مایل به آبی هستند که مزه ای شیرین و مطبوع دارند. بذرهای رسیده به رنگ سیاه، پهن، گُوه ای شکل، به طول 3 تا 4 میلیمتر، با برجستگی های نامنظم می باشند. هر بذر به وسیله ی آریل نازک و شفاف پوشیده شده است.
![wild water lemon]()
شرایط نگهداری پاسیفلورا فوتیدا
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
گستره ی وسیعی از خاک ها
|
این گیاه مخصوص نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری است. آب و هوای گرم و خاک های مرطوب و با هوای تهویه شده را برای رشد بهینه ترجیح می دهد. همچنین برای عملکرد بهتر و تولید گل و میوه ی بیشتر به کوددهی متوسط تا زیاد نیاز دارد.
پاسیفلورا فوتیدا می تواند زمین های خشک را تحمل کند اما در خاک های مرطوب رشد بهتری خواهد داشت.
این گیاه در برخی از زمین ها و مزارع به عنوان علف هرز و گیاهی هجوم کننده شناخته می شود.
چرخه ی زندگی این گیاهان به صورت یکساله یا چندساله است. این گونه های گیاهی در موطن خود و نواحی گرمسیری به صورت گیاهی چندساله مشاهده می شوند ولی در نواحی سردسیر به صورت گیاهی یکساله رشد می کنند.
این گیاه در گستره ی وسیعی از خاک ها می تواند رشد کند.
در برزیل، گل ها و میوه ها در طول ماه های اکتبر و فوریه تشکیل می شوند ولی در آرژانتین، در تمام طول سال به ویژه از سپتامبر تا می، گلدهی و میوه دهی صورت می گیرد.
دمای مورد نیاز برای رشد نهال های بذری حدود 19 تا 29 درجه سانتیگراد و برای رشد گیاهان بالغ حدود 13 تا 39 درجه سانتیگراد می باشد.
![Passiflora foetida]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربرد دارویی اندامهای هوایی پاسیفلورا فوتیدا
برگها و ساقههای پاسیفلورا فوتیدا سرشار از فلاونوئیدها و آلکالوئیدهای آرامبخشاند. در طب سنتی از عصاره برگ برای کاهش اضطراب، بهبود خواب و تسکین اسپاسمهای عضلانی استفاده میشود. جوشانده اندامهای هوایی بهصورت خوراکی یا موضعی برای التیام التهابهای پوستی خفیف و گزش حشرات بهکار میرود.
کاربرد میوهها و دانهها
میوههای رسیده حاوی ویتامینها و ترکیبات آنتیاکسیدانیاند. در برخی مناطق از آنها برای حمایت از سلامت قلب و عروق و کمک به کاهش فشار خون استفاده میشود. دانهها دارای روغنهای اساسی با خواص آنتیمیکروبیال بوده و در فرمولاسیونهای موضعی تجربی علیه عفونتهای خفیف به کار میروند.
کاربرد صنعتی و نیمهدارویی
ترکیبات معطر و رزینی موجود در غدد و کرکهای چسبنده گیاه، ظرفیت استفاده در صنایع عطرسازی طبیعی و تولید دافعهای گیاهی حشرات را نشان میدهد. استخراج متابولیتهای ثانویه این گونه، منبع بالقوه برای توسعه مکملهای گیاهی آرامبخش و فرآوردههای مراقبت از پوست است.
![پاسیفلورا فوتیدا - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات پاسیفلورا فوتیدا
آفات مهم پاسیفلورا فوتیدا
پاسیفلورا فوتیدا بهشدت در برابر شتهها، تریپسها و کنههای تارعنکبوتی حساس است.
این آفات با مکیدن شیره گیاهی، زردی برگ، پیچیدگی و ریزش برگ را ایجاد میکنند و در نهایت رشد و گلدهی را کاهش میدهند.
برای کنترل، ابتدا از روشهای مکانیکی مانند شستوشوی برگها با آب و صابون ملایم استفاده کنید.
در صورت طغیان، کاربرد روغن ولک یا صابون حشرهکش توصیه میشود و فقط در موارد شدید از حشرهکشهای سیستمیک کمخطر بهره بگیرید.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
بیماریهای قارچی مانند لکه برگی، پوسیدگی ریشه و سفیدک پودری در شرایط رطوبت بالا و تهویه ضعیف شایعاند.
علائم شامل لکههای قهوهای روی برگ، زردی عمومی و پژمردگی تدریجی است.
برای پیشگیری، آبیاری را در صبح انجام داده، از خیس ماندن طولانی برگها بپرهیزید و فاصله کاشت را رعایت کنید.
در صورت مشاهده نخستین علائم، حذف برگهای آلوده و استفاده دورهای از قارچکشهای مسی یا بیولوژیک (مانند تریکودرما) مؤثر است.
مدیریت تلفیقی و پیشگیری
مهمترین راهبرد، مدیریت تلفیقی آفات و بیماریها (IPM) است.
استفاده از بستر کاشت سبک و زهکشیدار، ضدعفونی ابزار هرس، جذب حشرات مفید مانند کفشدوزک و رعایت تناوب کشت، خطر طغیان آفات و امراض را کاهش میدهد.
پایش منظم گیاه و واکنش سریع در مراحل اولیه آلودگی، نیاز به سمپاشی شیمیایی را به حداقل میرساند و سلامت اکوسیستم باغ حفظ میشود.
![پاسیفلورا فوتیدا]()
نحوه تکثیر پاسیفلورا فوتیدا
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرها صورت می گیرد. پرندگان و موش ها پس از خوردن میوه ها، بذرهای آن را دفع و پراکنده می کنند. این بذرها می توانند در صورت مساعد نبودن شرایط برای جوانه زنی و رشد، برای مدت چند سال نیز زنده باقی بماند. بذرهای دارای آریل دیرتر از بذرهای فاقد آریل جوانه خواهند زد.