گوش موش افشان

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاهشناسی

Parietaria judaica که در فارسی با نام گوش موش افشان شناخته می‌شود، از خانواده Urticaceae (گزنه‌ایان) است. این گونه به جنس Parietaria تعلق دارد که چندین گونه علفی عموماً دیوارزی را در بر می‌گیرد. رده‌بندی کلی آن به صورت زیر است: شاخه Magnoliophyta، رده Magnoliopsida، راسته Rosales، خانواده Urticaceae، جنس Parietaria، گونه P. judaica. این گیاه علفی پایا است و به دلیل ساختار ساقه و برگ‌ها، با گزنه‌ها خویشاوندی نزدیک دارد اما فاقد تارهای گزنده‌ی دردآور شناخته‌شده در جنس Urtica است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زادگاه اصلی Parietaria judaica حوزه مدیترانه و خاورمیانه است. این گونه در جنوب اروپا، شمال آفریقا، آناتولی، سرزمین‌های شام، ایران، و بخش‌هایی از قفقاز گزارش شده است. در قرون اخیر همراه با جابجایی‌های انسانی به بسیاری از شهرهای معتدل در جهان، از جمله آمریکای جنوبی، استرالیا و نیوزیلند، نیز راه یافته و به عنوان گونه بومی‌شده یا گاهی علف هرز شهری شناخته می‌شود. توان بالای آن در رویش روی دیوارهای سنگی و بناهای کهن، باعث شده است که در شهرهای تاریخی مدیترانه‌ای یکی از چهره‌های مشخص فلوار شهری باشد.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

گوش موش افشان به‌طور ویژه با محیط‌های سنگی و انسان‌ساخت سازگار شده است. این گیاه اغلب در شکاف دیوارها، حاشیه سنگفرش‌ها، پای بناهای قدیمی، صخره‌های آهکی و حاشیه باغ‌ها می‌روید. ریشه‌های سطحی و توانایی استفاده از رطوبت اندک، آن را به گونه‌ای موفق در زیستگاه‌های خشک و کم‌خاک بدل کرده است. تحمل سایه، آلودگی هوا و تنش‌های شهری از دلایل گسترش این گونه در فضاهای شهری است؛ به گونه‌ای که گاهی به عنوان شاخصی از «گیاهان دیوارزی» در بوم‌شناسی شهری مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

تاریخچه شناخت و اهمیت علمی

Parietaria judaica از دوران باستان در فلور مدیترانه‌ای شناخته شده و در متون گیاهشناسی کلاسیک توصیف شده است. نام جنس Parietaria از واژه لاتین “paries” به معنی دیوار گرفته شده که به زیستگاه معمول این گیاه اشاره دارد. در قرون ۱۸ و ۱۹، گیاه‌شناسان اروپایی در جریان تدوین فلورهای ناحیه‌ای، این گونه را با دقت بیشتری از خویشاوندان نزدیکش تفکیک کردند. امروزه این گیاه در مطالعات آلرژی‌زایی گرده‌ها، بوم‌شناسی شهری، و فرایندهای توالی گیاهی روی دیوارها و سازه‌های سنگی بررسی می‌شود. گرده این گونه در برخی نواحی مدیترانه یکی از منابع مهم آلرژی فصلی به شمار می‌آید و حضور گسترده آن در شهرها اهمیت بهداشت‌محیطی و علمی آن را افزایش داده است.

خصوصیات - معرفی

گیاهی علفی چندساله از خانواده ارتیکاسه می باشد. دانه های گرده این گیاه عمدتا آلرجنیک می باشد . 

عادت رشد و ساقه

Parietaria judaica (گوش‌موش افشان) گیاهی علفی و معمولاً چندساله از تیره گزنه است که اغلب به صورت بوته‌ای متراکم روی دیوارها و شکاف سنگ‌ها دیده می‌شود. ساقه‌ها باریک، نسبتاً شکننده و منشعب‌اند و معمولاً راست یا نیمه‌خوابیده رشد می‌کنند. رنگ ساقه از سبز تا سبز متمایل به قهوه‌ای متغیر است و سطح آن اغلب دارای کرک‌های کوتاه و نرم است.

برگ

برگ‌ها ساده، متناوب و دارای دمبرگ کوتاه تا متوسط هستند. پهنک برگ معمولاً بیضوی تا تخم‌مرغی-نیزه‌ای با نوک تیز و حاشیه تقریباً صاف یا اندکی موج‌دار است. سطح برگ سبز روشن تا سبز تیره بوده و در بسیاری از نمونه‌ها وجود کرک‌های ظریف روی پهنک و دمبرگ باعث زبری ملایم لمس می‌شود. رگبرگ میانی مشخص است و رگ‌های جانبی به صورت ظریف از آن منشعب می‌شوند.

گل‌آذین و گل

گل‌ها بسیار کوچک، نامحسوس و سبزفام تا سبز-قهوه‌ای هستند و معمولاً به صورت دسته‌های فشرده در زاویه برگ‌ها (محوری) قرار می‌گیرند. گل‌ها فاقد گلبرگ‌های نمایان‌اند و به دلیل ریزبودن و رنگ نزدیک به اندام‌های رویشی، از دور به سختی دیده می‌شوند. پیرامون گل‌ها براکته‌های کوچک دیده می‌شود و گل‌آذین‌ها در طول ساقه‌های جوان به‌طور پیوسته تشکیل می‌گردند.

میوه و بذر

پس از گل‌دهی، میوه‌ها کوچک و خشک هستند و بذرهای ریز درون آن‌ها شکل می‌گیرد. این ریزبودن میوه و بذر، همراه با استقرار گل‌ها در محور برگ‌ها، به گیاه ظاهری یکنواخت و کم‌گل‌نما می‌دهد.

شرایط نگهداری گوش موش افشان

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز 22-25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای

دما و تحمل اقلیمی

Parietaria judaica (گوش موش افشان) گیاهی با سازگاری بالا در اقلیم‌های معتدل تا گرم است. بهترین رشد آن معمولاً در دمای حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد رخ می‌دهد، اما در صورت استقرار، گرمای تابستان را نیز تحمل می‌کند. سرمای شدید و یخبندان‌های طولانی می‌تواند به اندام‌های هوایی آسیب بزند، هرچند گیاه در پناه دیوارها و ریزاقلیم‌های شهری بهتر دوام می‌آورد.

نور و سایه

این گونه در نور نیم‌سایه تا آفتاب ملایم بهترین عملکرد را دارد و در سایه روشنِ کنار دیوارها، زیر درختان تنک، و فضاهای بین ساختمان‌ها به‌خوبی رشد می‌کند. آفتاب مستقیم و شدید به‌ویژه همراه با خشکی طولانی می‌تواند باعث کاهش طراوت برگ‌ها شود، ولی در خاک نسبتاً مرطوب قابل تحمل است.

رطوبت و آبیاری

گوش موش افشان رطوبت یکنواخت را می‌پسندد. خاک کمی مرطوب و دارای زهکشی مناسب، رشد سریع‌تر و برگ‌دهی بهتر ایجاد می‌کند. با این حال، پس از استقرار، دوره‌های کوتاه خشکی را تحمل می‌کند. آب‌ماندگی و خیس‌ماندن مداوم بستر، احتمال پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهد.

خاک، pH و تغذیه

این گیاه در خاک‌های سبک تا متوسط (شنی-لومی تا لومی) و حتی شکاف‌های سنگی و دیوارها رشد می‌کند، اما خاک غنی از مواد آلی و دارای زهکشی خوب ایده‌آل است. pH نزدیک خنثی تا کمی قلیایی معمولاً مناسب‌تر است. خاک‌های بسیار فقیر رشد را محدود می‌کنند، ولی گیاه همچنان می‌تواند زنده بماند.

جریان هوا و مکان کاشت

مکان‌هایی با جریان هوای ملایم و محافظت‌شده (حاشیه دیوارها و فضاهای شهری) مناسب‌اند. قرارگیری در پناه، نوسانات دما و باد خشک‌کننده را کاهش داده و شرایط رشد را پایدارتر می‌کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گیاه برای جلوگیری و قطع خونریزی و اخلاط خونی و رفع خون در ادرار مصرف می شود. این گیاه را له کرده و به صورت ضماد برای ضدعفونی کردن زخم های بد به کار می روند و از تنتور آن برای افزایش گردش خون می خورند. جوشانده گیاه برای رفع سرفه در ناراحتی های ریه خورده می شود. این دارو قابض است. دم کرده 40 گرم از برگ و گل گیاه در هزار گرم آب جوش و به مقدار 2تا 3 فنجان خورده می شود. غرغره آن برای کاهش درد گلو و ورم لثه مفید می باشد. جوشانده 40 تا 50 گرم گیاه خشک در هزار گرم آب برای شستشو و ضدعفونی کردن زخم مصرف می شود. 

پيله آ خودکشی گزنه پابلند اشک کودک