۱۴۰۴ ششم دی

موریای هندی (یاس نارنجی)

این گیاه با نام علمی Murraya paniculata و نام مرسوم (Orange Jessamine) که به فارسي موریای هندی (یاس نارنجی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Rutaceae بومي بومی جنوب و جنوب‌شرقی آسیا، شامل هند، سریلانکا، جنوب چین، تایلند، مالزی و اندونزی؛ معمولاً در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، حاشیه جنگل‌ها و نواحی کم‌ارتفاع رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های سبک تا متوسط، لومی یا شنی-لومی با زهکشی مناسب؛ غنی از مواد آلی؛ اسیدیته کمی اسیدی تا خنثی (حدود 6 تا 7.5)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده گیاهی

موریای هندی با نام علمی Murraya paniculata متعلق به تیره (خانواده) Rutaceae یا مرکبات است. این خانواده همان تیره گیاهان مرکباتی مانند پرتقال و نارنج است و به‌دلیل وجود ترکیبات معطر و اسانس‌های فراوان شناخته می‌شود. این گونه در رده دولپه‌ای‌ها و در راسته Sapindales قرار می‌گیرد.

جنس و ویژگی‌های مرفولوژیک

این گیاه در جنس Murraya قرار دارد که شامل چندین گونه همیشه‌سبز با برگ‌های براق و ترکیبات معطر است. موریای هندی درختچه‌ای یا درخت کوچک با برگ‌های مرکب، چرمی و سبز تیره و گل‌های سفید، خوشبو و لوله‌ای‌شکل است. شباهت رایحه گل‌ها به شکوفه‌های مرکبات، یکی از دلایل استفاده گسترده آن در فضای سبز است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زادگاه اصلی Murraya paniculata مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جنوب و جنوب‌شرقی آسیا، شامل هندوستان، سریلانکا، جنوب چین و شبه‌جزیره مالایا است. این گونه در جنگل‌های گرم و مرطوب، حاشیه جنگل‌ها و مناطق کم‌ارتفاع رشد می‌کند. به‌دلیل سازگاری بالا با اقلیم‌های متنوع، امروزه در بسیاری از نواحی گرم جهان به‌صورت زینتی و پرچینی کاشته می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

در زیستگاه طبیعی، موریای هندی معمولاً در حاشیه جنگل‌ها و مناطق نیمه‌سایه رشد می‌کند و خاک‌های حاصلخیز و نسبتاً مرطوب را ترجیح می‌دهد. میوه‌های قرمز–نارنجی آن مورد تغذیه پرندگان است و در پراکنش بذر نقش مهمی دارند. این گیاه بخشی از زنجیره غذایی و شبکه گرده‌افشانی در اکوسیستم‌های گرمسیری است.

تاریخچه استفاده و اهمیت علمی

موریای هندی برای قرن‌ها در باغ‌های سنتی آسیایی به‌عنوان گیاه معطر و زینتی کشت شده است. در طب سنتی برخی مناطق آسیا نیز از برگ‌ها و پوست ساقه به‌طور محدود استفاده دارویی شده است. وجود آلکالوئیدها، فلاونوئیدها و روغن‌های اسانسی در این گونه، آن را به موضوع مطالعات فیتوشیمی و فارماکولوژی تبدیل کرده است.

خصوصیات - معرفی

معرفی کلی اندام‌های موریای هندی (یاس نارنجی)

Murraya paniculata درختچه‌ای همیشه‌سبز با فرمی متراکم و انبوه است که ارتفاع آن معمولاً بین ۱ تا ۳ متر متغیر است و در شرایط مناسب به صورت درختچه‌ای کوچک رشد می‌کند. تاج گیاه گرد تا تخم‌مرغی و به‌هم‌فشرده است و ظاهر آن به دلیل تراکم شاخساره بسیار تزئینی است.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه اصلی موریای هندی چوبی، نیمه‌خمیده تا راست‌قامت و به رنگ قهوه‌ای تا خاکستری است. پوست ساقه در گیاهان جوان صاف و در نمونه‌های مسن‌تر کمی ترک‌دار می‌شود. شاخه‌ها فراوان، ظریف و منشعب‌اند و ساختاری فشرده و پرپشت ایجاد می‌کنند. شاخه‌های جوان سبز یا سبز مایل به قهوه‌ای و نسبتاً نرم‌اند و به تدریج چوبی و ضخیم‌تر می‌شوند.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب شانه‌ای، کوچک تا متوسط و براق هستند. هر برگ معمولاً شامل ۳ تا ۹ برگچه بیضی یا تخم‌مرغی است که طول هر برگچه حدود ۲ تا ۶ سانتی‌متر است. سطح برگچه‌ها صاف، چرمی و به رنگ سبز تیره در سطح فوقانی و سبز روشن‌تر در سطح زیرین است. حاشیه برگچه‌ها صاف (بدون دندانه) و نوک آن‌ها کمی تیز یا کشیده است و رگبرگ میانی مشخص و برجسته دیده می‌شود. برگ‌ها در اثر فشردن، بویی ملایم و مرکبات‌مانند آزاد می‌کنند.

گل‌ها

گل‌های موریای هندی کوچک، ستاره‌ای‌شکل و بسیار معطرند. هر گل معمولاً دارای ۵ گلبرگ باریک تا بیضی به طول حدود ۱ تا ۲ سانتی‌متر است. رنگ گلبرگ‌ها سفید خالص تا سفید مایل به کرم است و در مرکز گل پرچم‌های زردرنگ دیده می‌شوند. گل‌ها به صورت خوشه‌های کوچک (پانیکول) در انتهای شاخه‌ها یا در زاویه برگ‌ها ظاهر می‌شوند و عطر قوی شبانه و شیرین منتشر می‌کنند.

میوه و دانه‌ها

میوه‌ها کوچک، بیضی تا تخم‌مرغی، با طول حدود ۱ سانتی‌متر و به رنگ سبز در ابتدا هستند که در زمان رسیدن به قرمز روشن تا قرمز نارنجی تبدیل می‌شوند. سطح میوه صاف و براق است. داخل هر میوه معمولاً ۱ تا ۲ دانه نسبتاً بزرگ و براق وجود دارد. میوه‌های رسیده در کنار برگ‌های سبز براق، جلوه تزئینی قابل‌توجهی به گیاه می‌دهند.

شرایط نگهداری موریای هندی (یاس نارنجی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های سبک تا متوسط، لومی یا شنی-لومی با زهکشی مناسب؛ غنی از مواد آلی؛ اسیدیته کمی اسیدی تا خنثی (حدود 6 تا 7.5)

نور مناسب برای موریای هندی

موریای هندی به نور زیاد غیرمستقیم نیاز دارد. بهترین محل، نزدیکی پنجره‌های شرقی یا غربی با نور فیلتر شده است. تابش مستقیم و شدید آفتاب به‌ویژه در تابستان می‌تواند موجب سوختگی برگ‌ها شود. در فضای باز، مکان نیم‌سایه با چند ساعت نور ملایم صبحگاهی ایده‌آل است.

دما و مقاومت به سرما

دمای مناسب رشد این گیاه حدود ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. دمای کمتر از ۱۰ درجه به‌تدریج به ریشه و برگ‌ها آسیب می‌زند و در سرماهای شدید باید گلدان به فضای سرپوشیده و گرم منتقل شود. از شوک‌های دمایی ناگهانی و جریان مستقیم باد سرد باید جلوگیری کرد.

رطوبت و آبیاری

موریای هندی رطوبت نسبی متوسط تا نسبتاً بالا را ترجیح می‌دهد. در آپارتمان می‌توان با قرار دادن زیرگلدانی سنگریزه‌دار و پر آب (بدون تماس مستقیم کف گلدان با آب) رطوبت اطراف را افزایش داد. خاک باید همیشه کمی نمناک باشد اما از آبیاری بیش از حد و ماندن آب در گلدان باید پرهیز کرد، زیرا موجب پوسیدگی ریشه می‌شود.

خاک و زهکشی

بهترین بستر، خاکی سبک، غنی و با زهکشی خوب است؛ ترکیبی از خاک باغچه سبک، کوکوپیت یا پیت‌ماس و پرلیت یا ماسه شسته مناسب است. زهکش کف گلدان باید کاملاً باز باشد تا آب اضافی به‌سرعت خارج شود. افزودن مقدار کمی کود دامی کاملاً پوسیده یا کمپوست به بهبود بافت خاک و تغذیه گیاه کمک می‌کند.

جریان هوا و محل استقرار

این گیاه به هوای تازه نیاز دارد اما نباید در مسیر باد شدید، کولر یا بخاری قرار گیرد. استقرار در تراس‌های روشن و محافظت‌شده، کنار پنجره‌های آفتاب‌گیر بدون باد مستقیم، شرایط ایده‌آلی برای رشد یکنواخت و گل‌دهی بیشتر فراهم می‌کند.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

درخت کاری

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

پرتقال زینتی اورنج بِری بورونیا نارنگی

  محسن شهاب الدین