۱۴۰۴ ششم دی

مورد شمالی

این گیاه با نام علمی Morella pensylvanica و نام مرسوم (Northern Bayberry) که به فارسي مورد شمالی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Myricaceae بومي بومی شمال‌شرق و شرق آمریکای شمالی؛ نواحی ساحلی، تپه‌های شنی، بیشه‌ها و حاشیه تالاب‌ها مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های فقیر، شور و بادخیز ساحلی؛ pH اسیدی تا خنثی (حدود 5 تا 7)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری

Morella pensylvanica (مورلا پِنسیلوانیکا) گونه‌ای از تیرهٔ Myricaceae است. این گونه در گذشته در سردهٔ Myrica طبقه‌بندی می‌شد و هنوز در بسیاری منابع با نام Myrica pensylvanica شناخته می‌شود. این گیاه در ردهٔ دو‌لپه‌ای‌ها (Eudicots)، راستهٔ Fagales و سردهٔ Morella قرار دارد. نام گونه‌ای «pensylvanica» به ایالت پنسیلوانیا در آمریکا اشاره دارد، هرچند دامنهٔ پراکنش آن فراتر از این منطقه است.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه اصلی مورلا پِنسیلوانیکا سواحل شرقی آمریکای شمالی است. این گونه در ایالاتی چون مین، ماساچوست، نیوجرسی و پنسیلوانیا تا نواحی جنوبی‌تر ایالات متحده یافت می‌شود. پراکنش آن عمدتاً در کمربند ساحلی اقیانوس اطلس است، اما می‌تواند به سمت داخل قاره در مناطقی با خاک اسیدی گسترش یابد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

مورلا پِنسیلوانیکا معمولاً در تپه‌های شنی ساحلی، مرداب‌های ماسه‌ای، حاشیه تالاب‌ها و جنگل‌های باز و اسیدی رشد می‌کند. توانایی آن در تحمل بادهای نمکی و خاک‌های فقیر باعث شده به‌عنوان گونه‌ای مهم در پوشش‌دهی و تثبیت تپه‌های شنی شناخته شود. این گیاه غالباً در اجتماعات گیاهی هم‌زیست با گونه‌های مقاوم به شوری و اسیدیته بالا حضور دارد.

ویژگی‌های مورفولوژیک و سازگاری

این گونه به‌صورت درختچه‌ای همیشه‌سبز تا نیمه‌همیشه‌سبز رشد می‌کند و برگ‌های معطر با غدد رزینی دارد. میوه‌های آن کوچک، مومی و اغلب آبی مایل به خاکستری هستند و توسط پرندگان پراکنده می‌شوند. غدد ریشه‌ای آن می‌توانند با میکروارگانیسم‌ها وارد همزیستی شده و نیتروژن تثبیت کنند، ویژگی‌ای که قابلیت رشد در خاک‌های فقیر را تقویت می‌کند.

تاریخچه و اهمیت انسانی

در گذشته از میوه‌های مومی مورلا پِنسیلوانیکا برای تولید شمع‌های گیاهی (Bayberry candles) استفاده می‌شد. همچنین گزارش‌هایی از کاربرد سنتی آن در داروسازی بومی برای مصارف گوارشی و تنفسی وجود دارد، هرچند این استفاده‌ها نیازمند ارزیابی علمی دقیق است. این گونه امروز نیز در پروژه‌های احیای سواحل و کنترل فرسایش به‌عنوان درختچه‌ای بومی و مقاوم به تنش به‌کار می‌رود.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی Morella pensylvanica (مورد شمالی)

مورد شمالی درختچه‌ای همیشه‌سبز و پرشاخه است که معمولاً ۱ تا ۲٫۵ متر ارتفاع می‌گیرد و به‌ندرت به شکل درختچه‌ای کوتاه تا حدود ۴ متر نیز دیده می‌شود. عادت رشدی آن فشرده، متراکم و کپه‌ای است و تاجی گرد تا نامنظم ایجاد می‌کند. پوست ساقه‌ها در پایه خاکستری تا قهوه‌ای و نسبتاً صاف است و با افزایش سن کمی شیاردار می‌شود.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌ها نازک تا میان‌قطر، ابتدا سبز زیتونی و در سنین بالاتر قهوه‌ای متمایل به خاکستری هستند. جوانه‌ها کوچک، تخم‌مرغی و نزدیک به شاخه قرار دارند. شاخه‌های جوان اغلب اندکی مومی و گاه دارای نقاط ریز غده‌ای هستند که به لمس حالتی کمی زبر می‌دهند. شاخه‌بندی متراکم و چندساقه‌ای از پایه، باعث ایجاد توده‌های انبوه و بادشکن می‌شود.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متناوب و چرمی‌مانند هستند و معمولاً ۲ تا ۶ سانتی‌متر طول و ۰٫۵ تا ۲ سانتی‌متر عرض دارند. شکل برگ‌ها باریک تا سرنیزه‌ای با رأس کند تا کمی نوک‌تیز و قاعده گوه‌ای است. رنگ برگ‌ها سبز تیره براق در سطح رویی و سبز روشن‌تر در سطح زیرین است. حاشیه برگ‌ها اغلب صاف تا کمی موج‌دار و گاه با دندانه‌های بسیار ریز در بخش انتهایی دیده می‌شود. برگ‌ها معطرند و در اثر فشردن بوی رزینی ضعیف آزاد می‌کنند.

گل‌آذین و گل‌ها

مورد شمالی دوپایه است و گل‌های نر و ماده روی بوته‌های جداگانه قرار می‌گیرند. گل‌ها کوچک، بی‌پره و فاقد گلبرگ‌های نمایان هستند و در گل‌آذین‌های خوشه‌ای کوتاه در امتداد شاخه‌های یک‌ساله تشکیل می‌شوند. رنگ گل‌ها سبز متمایل به زرد و بسیار نامحسوس است و بیشتر توسط ساختار میوه و شاخ‌وبرگ تشخیص داده می‌شود تا تزئین گل.

میوه و دانه

میوه شفت کوچک، کروی تا کمی بیضوی با قطر حدود ۳ تا ۵ میلی‌متر است. در زمان نارس سبز و در رسیدگی به رنگ آبی تیره تا تقریباً سیاه در می‌آید. سطح میوه پوشیده از لایه‌ای مومی و خاکستری‌رنگ است که جلوه‌ای ماتی به آن می‌دهد. دانه درون میوه سخت، کوچک و قهوه‌ای است.

شرایط نگهداری مورد شمالی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحمل خاک‌های فقیر، شور و بادخیز ساحلی؛ pH اسیدی تا خنثی (حدود 5 تا 7)

دمــا و مقاومت به سرما

گونه Morella pensylvanica گیاهی مقاوم به سرما است و در مناطق سرد معتدل عملکرد مناسبی دارد. بیشترین رشد آن در دمای حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد مشاهده می‌شود، اما ریشه‌ها می‌توانند یخ‌بندان‌های زمستانی را نیز تحمل کنند. برای جلوگیری از آسیب به ریشه، در مناطق بسیار سرد استفاده از لایه مالچ توصیه می‌شود.

رطوبت هوا و خاک

این گیاه در اقلیم‌های با رطوبت متوسط تا بالا بهتر رشد می‌کند، اما نسبت به دوره‌های کوتاه خشکی نیز تحمل دارد. برای رشد بهینه، خاک باید همیشه کمی نمناک ولی نه غرقاب باشد. آبیاری منظم در سال‌های اول کاشت اهمیت زیادی دارد، اما پس از استقرار، نیاز آبی کاهش می‌یابد.

نور و شدت تابش

مورد شمالی به نور زیاد نیاز دارد و در آفتاب کامل بهترین رشد را نشان می‌دهد. با این حال، نیم‌سایه ملایم را نیز تحمل می‌کند. کمبود نور باعث کاهش تراکم شاخ‌وبرگ و کاهش تولید میوه می‌شود، بنابراین کاشت در مکان‌های پرنور باغ و فضای سبز توصیه می‌شود.

خاک، بافت و pH مناسب

این گیاه در خاک‌های شنی تا لومی با زهکشی خوب بهترین عملکرد را دارد. خاک‌های سنگین رسی با ماندآب، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۷) برای رشد مطلوب توصیه می‌شود. افزودن مواد آلی پوسیده به خاک به بهبود تهویه و نگهداری رطوبت کمک می‌کند.

باد، شوری و نیازهای اکولوژیک ویژه

مورد شمالی در برابر باد نسبتاً مقاوم است و می‌تواند در کاشت‌های حاشیه‌ای به‌عنوان بادشکن به کار رود. تحمل نسبی به شوری خاک و اسپری نمک در نزدیکی سواحل از ویژگی‌های مهم این گونه است. این خصوصیت آن را برای کاشت در باغ‌های ساحلی و مناطق نزدیک دریا بسیار مناسب می‌سازد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

مورد شمالی (بی‌بِری آمریکایی)

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

میرکای معطر (گال معطر) مورد مومی (میرکا مومی) مورد شمالی (بی‌بِری آمریکایی) سرخس معطر

  محسن شهاب الدین