۱۴۰۴ ششم دی

مورد شمالی (بی‌بِری آمریکایی)

این گیاه با نام علمی Morella pensylvanic و نام مرسوم (Northern Bayberry) که به فارسي مورد شمالی (بی‌بِری آمریکایی) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Myricaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی، از کانادا تا سواحل شرقی ایالات متحده، به‌ویژه در مناطق ساحلی، تپه‌های شنی و بیشه‌زارها مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی تا لومی با زهکشی خوب، تحمل‌پذیر نسبت به فقر غذایی و شوری، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5 تا 7)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری

Morella pensylvanica که در منابع قدیمی‌تر با نام Myrica pensylvanica نیز شناخته می‌شود، به خانواده Myricaceae تعلق دارد. این گیاه در تبار Fagales قرار می‌گیرد، یعنی همان راسته‌ای که بلوط و فندق نیز در آن یافت می‌شوند. جنس Morella به دلیل تولید برگ‌ها و میوه‌های معطر و وجود غدد رزینی مشخص می‌شود. نام گونه‌ای «pensylvanica» به ناحیه پنسیلوانیا در آمریکای شمالی اشاره دارد، هرچند پراکنش آن فراتر از این ایالت است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

موطن اصلی Morella pensylvanica سواحل شرقی آمریکای شمالی است؛ از نیوفاندلند و نواسکوشیا در کانادا تا کارولینای شمالی در ایالات متحده. این گونه یکی از عناصر شاخص پوشش گیاهی سواحل اقیانوس اطلس و تپه‌های شنی ساحلی محسوب می‌شود. در برخی مناطق به عنوان گونه بومی-غالب در کمربند بوته‌زارهای ساحلی حضور دارد و گاه برای تثبیت خاک در پروژه‌های احیای زیستگاه‌های ساحلی استفاده می‌شود.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

زیستگاه اصلی این بوته چرنَگ‌برگ، مرداب‌های ساحلی، جنگل‌های کاج سوزنی‌برگ نزدیک دریا، باتلاق‌های اسیدی و تپه‌های شنی است. Morella pensylvanica نسبت به شوری هوا و خاک مقاومت خوبی دارد و در خاک‌های فقیر از نظر مواد غذایی نیز رشد می‌کند. این گیاه با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن همزیستی دارد و می‌تواند نیتروژن اتمسفری را به خاک وارد کند، در نتیجه نقش مهمی در بهبود حاصلخیزی خاک‌های فرسوده ساحلی دارد.

تاریخچه استفاده و اهمیت انسان‌شناختی

در گذشته، بومیان آمریکای شمالی و سپس مهاجران اروپایی از برگ‌ها و میوه‌های معطر این گیاه برای تهیه نوشیدنی‌ها، رنگ‌های طبیعی و کاربردهای دارویی سنتی استفاده می‌کردند. میوه‌های مومی‌شکل آن برای تولید شمع‌های معطر سنتی به کار می‌رفتند، هرچند امروزه این استفاده کمتر رایج است. با وجود پیشینه مصرف سنتی، در گیاه‌پزشکی نوین و فارماکولوژی، ایمنی و کارایی ترکیبات آن هنوز به طور کامل ارزیابی نشده است.

خصوصیات - معرفی

مشخصات کلی ریخت‌شناسی

Morella pensylvanica درختچه‌ای همیشه‌سبز تا نیمه‌همیشه‌سبز است که معمولاً ۱ تا ۳ متر ارتفاع می‌گیرد و به‌صورت توده‌های انبوه رشد می‌کند. فرم کلی بوته متراکم، کروی تا نامنظم و به‌شدت منشعب است و به‌دلیل انبوهی شاخه‌ها ظاهری پرپشت ایجاد می‌کند.

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌های جوان باریک، سبز مایل به قهوه‌ای و اغلب صاف هستند و با افزایش سن به رنگ قهوه‌ای خاکستری تا قهوه‌ای تیره در می‌آیند. پوست ساقه نسبتاً نازک است و ترک‌های کم‌عمق طولی در سنین بالاتر دیده می‌شود. شاخه‌ها متراکم و به‌صورت افقی تا کمی خمیده رشد می‌کنند و گره‌ها نسبتاً فشرده‌اند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، بدون بریدگی عمیق و عمدتاً متمرکز در بخش انتهایی شاخه‌ها هستند. شکل برگ‌ها بیضوی تا معکوس‌نیزه‌ای با انتهای کند تا کمی نوک‌تیز است و طول آن‌ها معمولاً ۳ تا ۷ سانتی‌متر و عرض آن‌ها ۱ تا ۲ سانتی‌متر است. رنگ برگ در سطح فوقانی سبز تیره براق و در سطح زیرین سبز روشن‌تر است و بافت آن‌ها چرمی و نسبتاً ضخیم است. حاشیه برگ‌ها اغلب صاف تا کمی دندانه‌دار در نیمهٔ انتهایی لبه دیده می‌شود.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌ها کوچک، نامشخص و بدون گلبرگ جلب‌توجه‌کننده هستند. گل‌ها جداجنس بوده و روی پایه‌های نر و مادهٔ جداگانه قرار می‌گیرند. گل‌آذین‌ها خوشه‌های کوتاه و فشرده در زاویهٔ برگ‌ها یا روی شاخه‌های کوتاه جانبی‌اند. رنگ گل‌ها سبز مایل به زرد تا زرد کم‌رنگ است و هر گل دارای براکته‌های کوچک محافظ می‌باشد.

میوه و سایر بخش‌ها

میوه‌ها شفت‌های کوچک کروی به قطر حدود ۳ تا ۵ میلی‌متر هستند که به‌صورت دسته‌ای روی شاخه‌های کوتاه جانبی تشکیل می‌شوند. در ابتدا سبز بوده و در زمان رسیدن به رنگ آبی تیره تا تقریباً سیاه در می‌آیند و معمولاً با لایه‌ای مومی خاکستری متمایل به آبی پوشیده می‌شوند. وجود این میوه‌های مومی‌رنگ، همراه با برگ‌های سبز تیره براق، نمای ظاهری ویژه‌ای به بوته می‌بخشد.

شرایط نگهداری مورد شمالی (بی‌بِری آمریکایی)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی تا لومی با زهکشی خوب، تحمل‌پذیر نسبت به فقر غذایی و شوری، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5 تا 7)

ویژگی‌های کلی شرایط رویش مناسب Morella pensylvanica

Morella pensylvanica که با نام مورد شمالی یا بی‌بری آمریکایی شناخته می‌شود، به‌طور طبیعی در سواحل سرد و معتدل آمریکای شمالی رشد می‌کند. این گونه به باد، شوری نسبی و خاک‌های فقیر مقاوم است و برای فضای سبز ساحلی و مناطق بادخیز گزینه‌ای ارزشمند به‌شمار می‌آید. شناخت شرایط محیطی مناسب، کلید استقرار موفق این گیاه است.

دما و شرایط اقلیمی

این گیاه سرد‌پسند و مقاوم به یخبندان است و در زمستان دماهای تا حدود ۲۰- درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند. بهترین رشد در اقلیم‌های معتدل با تابستان‌های خنک تا نسبتاً گرم (حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد) مشاهده می‌شود. قرارگیری در مناطق بسیار گرم و خشک، بدون رطوبت هوا و آب کافی، موجب ضعف رشد و سوختگی برگ‌ها می‌شود.

نور و میزان تابش

Morella pensylvanica نورپسند است و در آفتاب کامل بهترین تراکم برگ و تشکیل میوه را نشان می‌دهد. با این حال نیم‌سایه سبک، به‌ویژه در مناطق گرم‌تر، قابل‌تحمل است. کاهش شدید نور سبب طویل شدن شاخه‌ها، کاهش تراکم برگ و کم شدن باردهی می‌شود.

خاک، بافت و زهکش

این گونه در خاک‌های شنی، شنی‌رسی و حتی نسبتاً فقیر به خوبی رشد می‌کند، به‌شرط آنکه زهکش مناسب وجود داشته باشد. تحمل شوری خاک و اسپری نمک در سواحل از ویژگی‌های مهم این گیاه است. pH مناسب از کمی اسیدی تا خنثی است؛ در خاک‌های قلیایی شدید ممکن است کمبودهای تغذیه‌ای بروز کند. افزودن مواد آلی سبک به بهبود استقرار نهال‌ها کمک می‌کند.

رطوبت خاک و نیاز آبی

در طبیعت اغلب در حاشیه تالاب‌ها، مرداب‌های اسیدی و نواحی مرطوب ساحلی دیده می‌شود. خاک همیشه کمی مرطوب، ولی نه غرقاب، برای رشد بهینه توصیه می‌شود. پس از استقرار، تا حدی به خشکی متحمل است، اما آبیاری منظم در تابستان‌های خشک باعث حفظ سبزی و افزایش تولید میوه می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

مورد شمالی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

میرکای معطر (گال معطر) مورد شمالی سرخس معطر مورد مومی (میرکا مومی)

  محسن شهاب الدین