۱۴۰۴ ششم دی

هلیکونیا چنگال خرچنگی آویزان

این گیاه با نام علمی Heliconia rostrata و نام مرسوم (Hanging Lobster Claw) که به فارسي هلیکونیا چنگال خرچنگی آویزان ناميده ميشود، گياهي از خانواده Heliconiaceae بومي بومی آمریکای مرکزی و جنوبی، در جنگل‌های بارانی گرمسیری و مناطق بسیار مرطوب مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: متوسط رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 22 خاک: خاک لومی غنی از مواد آلی، مرطوب و همیشه نمناک با زهکشی مناسب، کمی اسیدی تا خنثی (حدود pH 5.5 تا 7)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌های علمی

هلیکونیا چنگال خرچنگی آویزان با نام علمی Heliconia rostrata از خانواده Heliconiaceae است. این گیاه در گذشته در خانواده زنجبیلیان (Zingiberaceae) و موزیان (Musaceae) طبقه‌بندی می‌شد، اما بر اساس شواهد ریخت‌شناسی و ژنتیکی، خانواده مستقل خود را دارد. جنس Heliconia شامل حدود ۲۰۰ گونه گیاه علفی دائمی است که بیشتر آن‌ها دارای برگ‌های بزرگ شبیه موز و گل‌آذین‌های بسیار رنگین هستند.

منطقه بومی و گسترش جغرافیایی

زادگاه اصلی Heliconia rostrata جنگل‌های بارانی نئوتروپیک، به‌ویژه آمریکای مرکزی و شمال آمریکای جنوبی است. این گونه به‌صورت خودرو در کشورهای پرو، بولیوی، اکوادور، کلمبیا، پاناما و کاستاریکا رشد می‌کند و بعدها به مناطق گرمسیری دیگر مانند جنوب‌شرقی آسیا و جزایر اقیانوس آرام معرفی شده است. گسترش آن عمدتاً به‌دلیل ارزش زینتی و استفاده در صنعت گل شاخه‌بریده است.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

زیستگاه طبیعی این گیاه حاشیه جنگل‌های بارانی، کناره رودخانه‌ها و نقاط نیمه‌سایه با رطوبت بالا است. Heliconia rostrata در خاک‌های غنی از مواد آلی و زهکش‌دار رشد بهینه دارد و به شرایط همیشه‌مرطوب وابسته است. گل‌آذین‌های آویزان و براکته‌های قرمز ـ زرد آن برای جلب پرندگان گرده‌افشان، به‌ویژه مرغ‌های مگس‌خوار، تکامل یافته‌اند و نقشی مهم در شبکه گرده‌افشانی بومی دارند.

تاریخچه کشف و کاربردهای علمی

این گونه در قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپایی در اکتشافات نئوتروپیک شناسایی و توصیف شد. کشت گسترده Heliconia rostrata از اواسط قرن بیستم آغاز شد، زمانی که به‌عنوان گیاهی شاخص برای نمایش تنوع فلور گرمسیری در باغ‌های گیاه‌شناسی مطرح گردید. امروزه از این گیاه در پژوهش‌های مرتبط با هم‌تکاملی گیاه و پرندگان گرده‌افشان، فیزیولوژی گیاهان سایه‌پسند و نیز ساختار براکته‌های مومی و مقاوم در برابر تبخیر استفاده می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی هلیکونیا چنگال خرچنگی آویزان

هلیکونیا rostrata گیاهی علفی، همیشه‌سبز و ریزوم‌دار است که ارتفاع آن معمولاً بین ۱/۵ تا ۳ متر می‌رسد. اندام‌های هوایی از خوشه‌ای از شبه‌ساقه‌ها تشکیل می‌شوند که از غلاف برگ‌ها ساخته شده‌اند و ظاهری شبیه به ساقه‌های نازک موز دارند.

ساقه و ریزوم

ساقه‌ هوایی واقعی کوتاه و عمدتاً زیرزمینی است و به صورت ریزوم گوشتی و ضخیم گسترش می‌یابد. شبه‌ساقه‌ها استوانه‌ای، ایستاده و نسبتاً محکم‌اند و از رویش متوالی غلاف برگ‌ها به‌وجود می‌آیند. رنگ آن‌ها سبز روشن تا سبز متمایل به زرد است و گاهی در نزدیکی قاعده اندکی ارغوانی یا مایل به قرمز دیده می‌شود.

برگ‌ها

برگ‌ها بزرگ، ساده و شبیه برگ موز هستند. طول پهنک معمولاً ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر و گاهی بیشتر بوده و عرض آن ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر است. پهنک برگ بیضوی تا سرنیزه‌ای، با نوک کشیده و حاشیه کامل است. رگبرگ میانی ضخیم و برجسته و رگبرگ‌های فرعی موازی و منظم‌اند. رنگ روی برگ سبز براق و سطح زیرین کمی کم‌رنگ‌تر است. دمبرگ‌ها بلند، غلاف‌دار و در پای ساقه همدیگر را می‌پوشانند.

گل‌آذین و براکته‌ها

مشخص‌ترین اندام گیاه، گل‌آذین آویزان و چنگال‌مانند آن است. محور گل‌آذین خمیده و رو به پایین است و براکته‌های متعددی مانند پله‌ها روی آن قرار گرفته‌اند. این براکته‌ها ضخیم، مومی و براق بوده و به رنگ قرمز درخشان با حاشیه یا نوک زرد و سبز هستند. هر براکته به شکل قلاب یا چنگال خمیده است و گل‌های حقیقی کوچک، لوله‌ای و عموماً زرد یا سبز مایل به زرد، درون براکته پنهان می‌شوند.

میوه و سایر ویژگی‌ها

میوه‌ها توت‌های کوچک، بیضوی و معمولاً آبی تا آبی متمایل به بنفش‌اند، اگرچه در کشت زینتی کمتر دیده می‌شوند. تمام اندام‌های گیاه ظاهری استوایی و بسیار تزئینی ایجاد می‌کنند و نسبت طول زیاد برگ‌ها و آویزان بودن گل‌آذین، فرم آویخته و چشمگیر به بوته می‌دهد.

شرایط نگهداری هلیکونیا چنگال خرچنگی آویزان

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی غنی از مواد آلی، مرطوب و همیشه نمناک با زهکشی مناسب، کمی اسیدی تا خنثی (حدود pH 5.5 تا 7)

دما و اقلیم مناسب برای هلیکونیا چنگال خرچنگی آویزان

هلیکونیا rostrata گیاهی گرمسیری است و در دمای ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. این گیاه به سرما بسیار حساس است و دمای کمتر از ۱۵ درجه می‌تواند به برگ‌ها و ریزوم‌ها آسیب بزند. در مناطق سرد باید در گلدان نگهداری و در فصل سرد به داخل فضای گرم منتقل شود.

رطوبت هوا و آبیاری

رطوبت نسبی بالاتر از ۶۰٪ برای رشد ایده‌آل هلیکونیا ضروری است. در محیط‌های خشک، استفاده از دستگاه بخور، زیرگلدانی سنگریزه‌دار پر از آب یا مه‌پاشی منظم روی برگ‌ها توصیه می‌شود. خاک باید همیشه مرطوب اما نه غرقاب باشد؛ آبیاری منظم با اجازه دادن به خشک شدن سطحی خاک بین دو آبیاری بهترین روش است.

نور مناسب

هلیکونیا rostrata به نور زیاد و فیلترشده نیاز دارد. نور غیرمستقیم روشن یا آفتاب ملایم صبحگاهی برای رنگ‌گیری خوب براکته‌ها و رشد قوی ضروری است. نور مستقیم و شدید نیمروز می‌تواند سبب سوختگی حاشیه برگ‌ها شود، در حالی‌که کمبود نور منجر به دمبرگ‌های بلند و ضعیف و کاهش گلدهی خواهد شد.

خاک، زهکش و تغذیه

این گیاه به خاکی سبک، غنی از مواد آلی و با زهکش عالی نیاز دارد. ترکیبی از خاک باغچه سبک، پیت‌ماس یا کوکوپیت و پرلیت (یا ماسه شسته) بستر مناسبی فراهم می‌کند. ایجاد لایه زهکش در کف گلدان و وجود سوراخ‌های کافی برای خروج آب، برای جلوگیری از پوسیدگی ریزوم‌ها حیاتی است. در فصل رشد، استفاده از کود کامل متعادل (مثلاً ۲۰-۲۰-۲۰) هر ۳–۴ هفته یک‌بار به صورت رقیق‌شده توصیه می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

هلیکونیا رائولیانا (هیبرید) هلیکونیا کارائیبی هلیکونیا هلیکونیا منقار طوطی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

هلیکونیا منقار طوطی هلیکونیا رائولیانا (هیبرید) هلیکونیا کارائیبی هلیکونیا چنگال‌خرچنگی

  محسن شهاب الدین