۱۳۹۹ سی ام تیر

شیرپنیر شکوفا

Galium verum yellow bedstraw که به فارسی شیرپنیر شکوفا نامیده میشود، گیاهی از خانواده روناس، بومی آذربایجان غربی و ... می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: متوسط رطوبت: کمی خشک دمای محیط: 15-20 خاک: کوهپایه ها

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده

Galium verum با نام فارسی «شیرپنیر شکوفا» به خانواده بزرگ Rubiaceae (فوفل‌سانان) تعلق دارد. این خانواده شامل گیاهانی با گل‌های کوچک، اغلب چهارپر و معمولاً دارای مواد ثانویه فراوان است. این گونه در جنس Galium قرار دارد که به دلیل ساقه‌های باریک و برگ‌های باریک و چرخه‌ای شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه اصلی Galium verum اروپا و بخش‌هایی از آسیای معتدل است. این گیاه در چمنزارها، دامنه‌های خشک، حاشیه جنگل‌ها و مراتع کم‌بوته رشد می‌کند و اغلب خاک‌های نسبتاً قلیایی و آفتاب‌گیر را ترجیح می‌دهد. در بسیاری از مناطق، به عنوان گونه شاخص پوشش گیاهی مراتع نیمه‌طبیعی شناخته می‌شود.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

در منابع گیاه‌شناسی قرون وسطی از شیرپنیر شکوفا به عنوان گیاهی معطر و رنگ‌زا یاد شده است. نام لاتین آن «verum» به معنای «واقعی» یا «اصیل» اشاره به نقش سنتی آن در تهیه پنیر و جداکردن کازئین شیر دارد. همچنین در طب سنتی اروپایی از اندام‌های هوایی آن به‌عنوان گیاه معطر و ملایم استفاده می‌شده است.

خصوصیات - معرفی

گیاهی است علفی یک تا چند ساله با ساقه ای چهارگوش به ارتفاع حدود 60 سانتی متر و برگ های آن باریک، نخی شکل و به شکل گروهی و چتری از نقاط مختلف ساقه بیرون می آیند. گل های آن که از کناره ی گروه برگ بیرون می آیند زرد رنگ و کوچک می باشند. در اغلب نواحی معتدله کشورهای آسیایی و اروپایی، قفقاز، سیبری و در ایران بیشتر در استان های شمالی، شمال غربی، خراسان، سمنان، اراک و تهران انتشار دارد. 

شرایط نگهداری شیرپنیر شکوفا

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز کوهپایه ها

نور

Galium verum (شیرپنیر شکوفا) در طبیعت بیشتر در علفزارها و حاشیه راه‌ها دیده می‌شود و برای رشد مطلوب به نور زیاد نیاز دارد. بهترین وضعیت، آفتاب کامل تا نیم‌سایه روشن است؛ در سایه عمیق ساقه‌ها دراز و گل‌دهی کاهش می‌یابد.

دما

این گونه علفی چندساله با اقلیم‌های معتدل سازگار است. دمای ملایم بهاری تا تابستانی برای رشد رویشی و گل‌دهی ایده‌آل است و در گرمای شدید، به‌ویژه همراه با خشکی، رشد کندتر می‌شود. در زمستان معمولاً با خواب زمستانه و اندام‌های زیرزمینی/طوقه، سرما را تحمل می‌کند.

رطوبت و آبیاری

شیرپنیر شکوفا به رطوبت متوسط نیاز دارد و در بسیاری از زیستگاه‌ها با بارندگی معمولی سازگار است. خاک باید کمی مرطوب بماند اما هرگز غرقاب نشود؛ آبیاری سبک و منظم در دوره‌های خشکی، به‌خصوص هنگام استقرار گیاه، مفید است.

خاک و زهکشی

در خاک‌های سبک تا متوسط (شنی-لومی تا لومی) بهترین عملکرد را نشان می‌دهد. زهکشی خوب برای جلوگیری از پوسیدگی ریشه ضروری است. از نظر حاصلخیزی، خاک‌های نسبتاً فقیر تا متوسط را نیز تحمل می‌کند و معمولاً به کوددهی سنگین نیاز ندارد.

اسیدیته (pH) و مواد معدنی

این گیاه اغلب در بسترهای آهکی دیده می‌شود و pH خنثی تا کمی قلیایی برای آن مناسب‌تر است. وجود کلسیم و خاک‌های دارای سنگریزه/آهک می‌تواند به پایداری رشد کمک کند، در حالی که خاک‌های بسیار اسیدی ممکن است رشد و گل‌دهی را محدود کنند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

سرشاخه های گلدار، در ضمن ریشه، برگ و شیره ی گیاه تازه نیز خواص دارویی دارند. گلوکوزیدهای آسپرولوزید و پریموروزید روبیادین، اسید گالیتانیک، اسید سیتریک و نوعی ماده رنگی قرمز از نوع آلیزارین در آن تشخیص داده شده است. معمولا به صورت دم کرده یا جوشانده استفاده می کنند. آرام کننده و ضد تشنج، برطرف کننده به سختی ادرار کردن و قابض، ضد هیستری و برطرف کننده حمله صرع، اشتها آور و نیروبخش، ضد آسکوربوت و مفید برای بیماری گواتر می باشد. دفع کننده سنگ کلیه، ناراحتی های کبدی، درد معده، سوزش ادرار و آب آوردن بدن نیز مفید است. در استعمال خارجی شیره گیاه برای رفع سودا، بیماری های جلدی، اگزما و اولسرهای دیرعلاج موثر می باشد. 

منابع :

احمد خانی و همکاران، مطالعه بوم شناسی فردی گونه مرتعی Galium verum در دره شهدای استان آذربایجان غربی
صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.



ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

گل مروارید عطری علف شیر گالیوم یا شیرپنیر معطر

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

مَنگوستین زرد رندیا فورموسا گاردنیا روناس

  شیما حسن زاده