نام علمي
Dovyalis hebecarpa
نام لاتين
Ceylon gooseberry
دانستنیهای علمی
گیاه "انگور فرنگی سیلان" یا "کیتمبیلا" یکی از گیاهان جنس Dovyalis و خانواده بید می باشد. این گیاه بومی سریلانکا و جنوب هند است. به دلیل تولید میوه های خوراکی کشت می گردد. امروزه در برخی موارد نیز برای تهیه ی آبمیوه کشت می شود.
![انگور فرنگی سیلان یا کیتمبیلا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های غنی از مواد غذایی
|
این گیاه معمولاً به صورت درختی یا درختچه ای بوده که تا حدود 6 متر ارتفاع رشد می کند و دارای خارهای تیزی به طول 3 تا 6 سانتیمتر روی ساقه و در مجاورت برگ ها است.
برگ ها دارای آرایش متناوب، ساده، دارای پهنکی نیزه ای شکل، به طول 5 تا 10 سانتیمتر و عرض 1 تا 3 سانتیمتر و با حاشیه ای یکپارچه یا دندانه دار می باشند.
گل ها بسیار کوچک و نامشخص، به صورت منفرد یا خوشه ای و بدون گلبرگ هستند. این گیاهان دوپایه بوده و گل های نر و ماده به صورت جدا از هم روی گیاهان متفاوتی قرار دارند. اگرچه تعدادی از گل های ماده نیز از طریق پارتنوژنیک (بدون گرده اشفانی) تولید میوه می کنند.
میوه های این گیاه خوراکی؛ دارای پالپی به رنگ ارغوانی تیره و پوستی مخملی؛ کروی شکل؛ سته ای؛ به قطر 2 تا 3 سانتیمتر؛ بسیار آبدار؛ با طعمی ترش و اسیدی و دارای چندین عدد بذر می باشند. طعم و مزه ی این میوه ها مشابه طعم انگور فرنگی است. به همین دلیل به آن انگور فرنگی سیلانی نیز گفته می شود. این میوه ها اغلب به صورت تازه یا در مرباها مورد استفاده قرار می گیرند.
کولتیوارهای بی خار این گونه ی گیاهی نیز از طریق مهندسی ژنتیکی پرورانده شده که به دلیل بی خار بودن، برداشت میوه ها را آسان می کند و همچنین میوه های بزرگتری نیز تولید می کند.
![Ceylon gooseberry]()
شرایط محیط رشد
رشد این درخت در شرایط ایده آل، بسیار سریع خواهد بود.
در فیلیپین، از سطح دریا تا ارتفاعات 800 متر بالاتر از سطح دریا دیده می شود. در مالایا، از نزدیک سطح دریا تا ارتفاعات 1200 متر بالاتر از سطح دریا نیز می روید.
نسبت به خاک های خشک و نیز خاک های مرطوب مقاوم است. اگرچه رطوبت زیاد در طول دوره ی میوه دهی ضروری است و به بهبود کیفیت و کمیت میوه ها کمک می کند.
در گستره ی وسیعی از خاک ها از نظر بافت می تواند رشد کند اما خاک های غنی از مواد غذایی، بیشترین میزان محصول میوه را تولید می نماید.
به افتاب کامل تا کمی سایه پراکنده در طول رشد نیاز دارد.
میوه دهی این گیاه از فصل بهار شروع شده و تا اوایل تابستان ادامه دارد. در برخی از نواحی، هر درخت ممکن است چندیم محصول در طول سال تولید نماید.
![Dovyalis hebecarpa]()
مقابله به آفات انگور فرنگی سیلان یا کیتمبیلا
آفات مهم در Dovyalis hebecarpa
کیتمبیلا معمولاً مقاوم است، اما در شرایط گرم و مرطوب ممکن است به شتهها، شپشکهای آردآلود و سپردار، و نیز مگسهای میوه دچار شود. تجمع شته و شپشک با ترشح عسلک، رشد دوده (کپک دودهای) و کاهش فتوسنتز را تشدید میکند. برای کنترل، هرس شاخههای آلوده و افزایش گردش هوا، شستوشوی شاخساره با آب پرفشار، و استفاده از صابونهای حشرهکش یا روغن ولک/روغن نیم در نوبتهای تکراری توصیه میشود. در باغهای میوهده، تلههای پروتئینی و جمعآوری و امحای میوههای ریخته، به همراه کیسهگذاری میوهها، برای کاهش خسارت مگس میوه مؤثر است.
امراض رایج و نشانهها
در خاکهای سنگین و آبیاری زیاد، پوسیدگی ریشه و طوقه (مانند فیتوفتورا) میتواند باعث زردی، پژمردگی و خشکیدگی شود. در شاخساره نیز لکهبرگیهای قارچی در رطوبت بالا افزایش مییابد. رطوبت پایدار روی برگها مهمترین عامل تشدید بیماریهای برگی است.
روشهای پیشگیری و مدیریت تلفیقی
زهکشی مناسب، آبیاری قطرهای و پرهیز از غرقابی، ضدعفونی ابزار هرس، و حذف بقایای آلوده پایه مدیریت است. برای لکهبرگیها، کاهش تراکم تاج با هرس و در صورت نیاز استفاده هدفمند از قارچکشهای مسی یا حفاظتی با رعایت برچسب توصیه میشود. برای پوسیدگی ریشه، اصلاح خاک با مواد آلی، ایجاد پشته کاشت، و در موارد شدید مصرف درمانی ترکیبات اختصاصی ضد فیتوفتورا طبق دستور کارشناس ضروری است.
![انگور فرنگی سیلان یا کیتمبیلا]()
نحوه تکثیر انگور فرنگی سیلان یا کیتمبیلا
تکثیر درخت یا درختچه ی کیتمبیلا یا انگور فرنگی سیلانی از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد.
از میوه های این گیاه به صورت خام خوری و تازه خوری و یا در تهیه ی انواع مرباها، ژله ها، نوشیدنی ها و کنسروهای میوه استفاده می شود.
هر صد گرم از بخش خواکی (میوه های) گیاه انگور فرنگی سیلان دارای 81.9-83.6 گرم آب، 0.174-0.206 گرم پروتئین، 0.64-1.02 گرم روغن، 1.7-1.9 گرم فیبر خام، 0.61-0.63 گرم خاکستر، 12.6-13.3 میلیگرم کلسیم، 24.5-26.8 میلیگرم فسفر، 0.91-1.41 میلیگرم آهن، 0.125-0.356 میلیگرم کاروتن، 0.017 میلیگرم تیامین، 0.033-0.042 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.261-0.316 میلیگرم نیاسین و 91.7-102.5 میلیگرم اسکوربیک اسید می باشد.