فندق پيچ‌خورده

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام علمی

Corylus avellana ‘Contorta’ کلتیوار پیچ‌خوردهٔ گونهٔ فندق معمولی است و به خانوادهٔ Betulaceae (توسکانیان) و جنس Corylus تعلق دارد. این گیاه برگریز است و به‌صورت درختچه‌ای چندساقه رشد می‌کند. منشأ آن یک جهش طبیعی در شاخه‌های گونهٔ معمولی بوده که به‌طور انتخابی تکثیر شده است.

منطقه بومی و زیستگاه

گونهٔ مادر، Corylus avellana، بومی اروپا، قفقاز و بخش‌هایی از آسیای غربی است و در حاشیه جنگل‌های پهن‌برگ، پرچین‌ها و دامنه‌های مرطوب و نیمه‌سایه می‌روید. کلتیوار پیچ‌خورده در طبیعت جمعیت وحشی پایدار ندارد و عمدتاً در باغ‌ها و کلکسیون‌های گیاهی نگهداری می‌شود.

تاریخچه و اهمیت باغبانی

این فرم پیچ‌خورده احتمالاً در اواخر قرن نوزدهم یا اوایل قرن بیستم در اروپا شناسایی و با نام‌های تجاری‌ای چون “Harry Lauder’s Walking Stick” معرفی شد. اهمیت اصلی آن زینتی است نه تولید فندق خوراکی، زیرا باردهی کمتر و میوه‌ها کوچک‌تر از فندق معمولی هستند. شاخه‌های مارپیچ در زمستان ارزش زیبایی‌شناختی ویژه‌ای برای باغ‌های معتدل ایجاد می‌کنند.

خصوصیات - معرفی

ساقه و شاخه‌ها

ساقه‌های Corylus avellana contorta مهم‌ترین ویژگی تزیینی آن هستند. شاخه‌ها پیچ‌خورده، مارپیچی و نامنظم‌اند و در زمستان ساختاری مجسمه‌مانند ایجاد می‌کنند. پوست ساقه قهوه‌ای خاکستری و نسبتاً صاف در شاخه‌های جوان است و با افزایش سن کمی ترک‌دار می‌شود. ضخامت شاخه‌ها متوسط بوده و انشعابات فراوان، فرم بوته‌ای و متراکم به گیاه می‌دهد.

برگ‌ها

برگ‌ها تخم‌مرغی تا تقریباً گرد، با حاشیه دندانه‌دار و نوک نسبتاً تیز هستند. رنگ برگ‌ها سبز متوسط تا تیره در فصل رشد است و سطح آن‌ها کمی زبر و خشن لمس می‌شود. روی رگبرگ‌ها برجستگی مشخص دیده می‌شود که با پیچ‌خوردگی شاخه‌ها، منظره‌ای نامعمول و جذاب ایجاد می‌کند. در پاییز، برگ‌ها به زرد مایل به طلایی تغییر رنگ می‌دهند.

گل‌ها و شاتون‌ها

گل‌های نر به صورت شاتون‌های آویزان، باریک و استوانه‌ای شکل ظاهر می‌شوند. رنگ آن‌ها زرد مایل به سبز است و در اواخر زمستان تا اوایل بهار پیش از باز شدن کامل برگ‌ها دیده می‌شوند. گل‌های ماده بسیار کوچک، قرمز تیره و نخ‌مانند هستند که از جوانه‌های گل بیرون می‌زنند. این تضاد ظریف بین شاتون‌های زرد و نوک‌های قرمز، جلوه‌ای خاص به گیاه می‌دهد.

شرایط نگهداری فندق پيچ‌خورده

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز ?20 تا 30 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي با زهکشي‌خوب؛ از خاک‌هاي خيلي سنگين اجتناب شود

دما و اقلیم مناسب فندق پیچ‌خورده

فندق Corylus avellana ‘Contorta’ در اقلیم‌های معتدل سرد بهترین رشد را دارد. دمای مطلوب رشد بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است و گیاه زمستان‌های سرد تا حدود -۱۵ درجه را تحمل می‌کند. از کاشت در مناطق بسیار گرم و خشک با دمای بالای ۳۵ درجه باید پرهیز شود، زیرا سبب سوختگی برگ و کاهش رشد شاخه‌های پیچ‌خورده می‌شود.

نور و جایگاه کاشت

نور کامل تا نیم‌سایه برای این گیاه ایده‌آل است. در مناطق گرم، کاشت در محلی با آفتاب صبح و سایه بعدازظهر از تنش گرمایی جلوگیری می‌کند. سایه‌ی عمیق باعث کاهش تراکم شاخه‌ها و کم‌رنگ شدن جلوه‌ی فرمی شاخه‌های پیچ‌خورده خواهد شد.

خاک، رطوبت و آبیاری

فندق پیچ‌خورده خاک‌های لومی، عمیق و غنی از مواد آلی با زهکش خوب را ترجیح می‌دهد. pH کمی اسیدی تا خنثی (۶ تا ۷) بهترین عملکرد را فراهم می‌کند. خاک دائماً غرقاب موجب پوسیدگی ریشه می‌شود؛ در عوض، رطوبت یکنواخت و آبیاری منظم در فصل رشد ضروری است. مالچ آلی به حفظ رطوبت و پایداری دما در ناحیه ریشه کمک می‌کند.

مقابله به آفات فندق پيچ‌خورده

آفات مهم فندق پیچ‌خورده

مهم‌ترین آفات Corylus avellana contorta شامل شته‌ها، کنه‌های ریز، لارو پروانه‌ها و حلزون‌ها هستند. شته‌ها با مکیدن شیره برگ باعث پیچیدگی، زردی و تضعیف شاخه‌ها می‌شوند. کنه‌ها لکه‌های نقره‌ای و رنگ‌پریدگی روی برگ ایجاد کرده و در گرما به‌سرعت تکثیر می‌شوند. لارو برخی پروانه‌ها برگ‌ها را سوراخ یا کاملاً می‌خورند. حلزون‌ها و راب‌ها در بهار جوانه‌ها و برگ‌های تازه را تخریب می‌کنند و لبه‌های جویده و رد لزج برجای می‌گذارند.

بیماری‌های قارچی و فیزیولوژیک

بیماری‌های قارچی مانند لکه برگی، پوسیدگی ریشه و شانکر شاخه در فندق پیچ‌خورده شایع هستند. آبیاری بیش از حد و خاک بدون زهکش، ریشه را مستعد پوسیدگی می‌کند. رطوبت بالای هوا و انبوهی شاخسار لکه‌های قهوه‌ای و ریزش زودرس برگ را تشدید می‌کند. شانکرها به صورت زخم‌های فرورفته روی شاخه ظاهر شده و می‌توانند به خشکیدگی تدریجی منجر شوند.

روش‌های پیشگیری و مبارزه

مهم‌ترین راه مقابله با آفات و امراض، مدیریت صحیح محیط رشد و پیشگیری است. هرس منظم برای افزایش گردش هوا، حذف شاخه‌های بیمار و جمع‌آوری برگ‌های ریخته از پای درخت، فشار آفات و قارچ‌ها را کاهش می‌دهد. آبیاری عمیق اما با فاصله و استفاده از خاک با زهکشی خوب، از پوسیدگی ریشه جلوگیری می‌کند. مبارزه بیولوژیک با حفظ حشرات مفید، استفاده از صابون‌های حشره‌کش روی شته‌ها و کنه‌ها، و کاربرد به‌موقع قارچ‌کش‌های مناسب در موارد شدید، توصیه می‌شود. کنترل مکانیکی حلزون‌ها با جمع‌آوری دستی و تله‌گذاری نیز بسیار مؤثر است.

فندق فندق نوک‌دار فندق معمولی فندق آمریکایی

توسکا توس زرد توس شیرین توس خاکستری