فندق

دانستنیهای علمی

دانستنیهای علمی : اسم علمی avellana از Avella در ایتالیا آمده است. فندق معمولی برای تولید میوه یا به اصطلاح نات کشت می شود. کلمه hazelnut به هر گونه نات از جنس Corylus گفته می شود. ترکیه با تولید 625000 تن فندق، تقریبا 75% تولید جهانی فندق را از آن خویش کرده است.

رده‌بندی علمی

Corylus avellana با نام علمی فندق اروپایی، از تیرهٔ Betulaceae (تیرهٔ توس) است. این گونه در جنس Corylus قرار می‌گیرد؛ جنسی که چندین گونهٔ درختچه‌ای/درختی فندق را در نیم‌کرهٔ شمالی دربر می‌گیرد و با ویژگی‌هایی مانند گل‌آذین‌های نر شاتونی (catkins) شناخته می‌شود.

منطقه بومی و زیستگاه

زادگاه اصلی فندق اروپایی بخش بزرگی از اروپا تا آسیای غربی است و در بسیاری از نواحی معتدل نیم‌کرهٔ شمالی نیز کشت و گاه طبیعی‌شده است. زیستگاه طبیعی آن معمولاً حاشیهٔ جنگل‌های پهن‌برگ، بیشه‌زارها، دامنه‌های نیمه‌مرطوب و خاک‌های نسبتاً عمیق و غنی از مواد آلی است؛ به‌ویژه در مناطقی با زمستان‌های ملایم تا سرد و تابستان‌های معتدل.

تاریخچه نام‌گذاری و پیدایش

این گیاه از دیرباز در منابع اروپایی به‌عنوان درختچه‌ای خوراکی و جنگلی شناخته می‌شد، اما چارچوب نام‌گذاری علمی آن در دورهٔ شکل‌گیری رده‌بندی نوین تثبیت شد. نام avellana به‌احتمال زیاد به ناحیهٔ تاریخی Avellino در ایتالیا اشاره دارد که در گذشته با فندق و فرآورده‌های آن پیوند داشته است.

نام‌های رایج

نام جهانی رایج آن Common hazel یا European hazel است. در فارسی به‌طور گسترده فندق گفته می‌شود و در متون گیاه‌شناسی فارسی گاهی فندق اروپایی نیز به‌کار می‌رود. در برخی زبان‌های اروپایی نیز نام‌های محلی متعددی دارد که اغلب به «هیزل/هازِل» و شکل‌های بومی‌شدهٔ آن بازمی‌گردند.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات ظاهری : فندق معمولی درختچه ای به ارتفاع 3 تا 8 متر بوده و اما می تواند به 15 متر نیز برسد. برگ ها در زمستان می ریزند (برگریز هستند). برگ ها تقریبا گرد بوده و 6 تا 12 سانتی متر طول دارند. روی هر دو سطح برگ کرک های ریز وملایمی دیده می شود. گلها خیلی زود در اوایل بهار قبل از برگها ظاهر شده و آنها تک جنس بوه و کاتکین های آن بوسیله باد گرده افشانی می شوند. کاتکین ها زرد ملایم بوده و طولی حدود 5 تا 12 سانتی متر دارند. کاتکین های ماده کوچک بوده و در شکوفه ها پنهان هستند. فندق، فاقد ريشه محورى است و بنابراين نيازى به خاک خيلى عمیق ندارد. میوه فندق که همان نات می باشد، در خوشه های پنج تایی تولید می گردد. هر نات در یک هاسک (برگ مانند کوچک) قرار داشته و هر نات حدود 7 تا 8 ماه پس از گرده افشاننی، زمانیکه رسیده است می افتد. گلهای ماده در دی و بهمن باز می شوند.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد: فندق براحتی در خاک های متوسط با زهکشی خوب رشد می کند. شرایط آفتاب کامل تا نیم سایه را می پسندد. از نظر رشد رویشی دارای محدودیت آب و هوایی نبوده و چوب به سرما مقاوم است. رشد زایشی، گلدهی و تولید محصول اقتصادی آن به زمستان های ملایم و تابستان های نسبتا خنک نیاز دارند. بعلت حساسیت برگ های فندق به خشک شدن، این درخت به تابستان های ملایم نیاز دارد. . در دنیا فندق را بین دریا و کوه می کارند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: فندق ها در پروتئین و چربی های غیر اشباع غنی هستند. در فندق عناصر مفیدی همچون منگنز، مس، ویتامین E، تیامین و منیزیم نیز زیاد یافت می شود. برگ های فندق غذای بسیاری از حیوانات را فراهم می کند. چوب فندقی که دربیشه زارها رشد می کند بصورت سنتی از آن برای ساختمان سازی یا ساخت فنس استفاده می شود. فندق در کیک شکلاتی و شیرینی پزی، برای ساخت آجیل سوخته نیز مصرف میشود. . روغن فندق از فندق گرفته میشود و طعم دهنده خیلی قوی محسوب می شود و در آشپزی به عنوان روغن نیز استفاده میشود. فندق با مواد معدنی، فیبرهای رژیمی، فیتوسترول و آنتی اکسیدان های فنولیک مثل فلاوان، دارای جایگاه خاص در میان انواع دانه های خشک شده از نظر مواد مغذی و سلامتی است. اسید اولئیک موجود در روغن فندق از افزایش کلسترول خون پیشگیری می‌کند و قند خون را تنظیم می ‌کند. اين روغن بمصرف تغذيه ،‌عطر سازي و نقاشي مي رسد . مغز فندق داراي مقدر زيادي فسفر مي باشد.

مقابله به آفات فندق

آفات مهم فندق

کرم فندق (Balaninus nucum) مهم‌ترین آفت Corylus avellana و C. silvestris است. لارو داخل میوه تغذیه کرده و باعث پوکی و ریزش فندق می‌شود. مبارزه شامل جمع‌آوری و نابودی میوه‌های آلوده، تکاندن درخت و استفاده از تله‌های نوری و فرمونی است. در صورت طغیان، مصرف حشره‌کش‌های توصیه‌شده در زمان خروج حشرات کامل انجام می‌گیرد.

شته‌ها، کنه‌ها و حشرات مکنده با تغذیه از شیره گیاهی، زردی برگ، کاهش رشد و ترشح عسلک ایجاد می‌کنند. کنترل آن‌ها با حفظ دشمنان طبیعی، شست‌وشوی تاج درخت با آب پرفشار و در صورت لزوم استفاده هدفمند از صابون‌های حشره‌کش و روغن‌های باغبانی انجام می‌شود.

بیماری‌ها و مدیریت آنها

بیماری‌های قارچی مانند لکه برگی، پوسیدگی طوقه و ریشه در خاک‌های سنگین و مرطوب شایع‌اند. پیشگیری با زهکشی مناسب، اجتناب از آبیاری غرقابی، هرس و حذف شاخه‌ها و میوه‌های آلوده و ضدعفونی ابزار هرس صورت می‌گیرد. در باغ‌های آلوده، کاربرد دوره‌ای قارچ‌کش‌های مجاز در ابتدای فصل رشد توصیه می‌شود.

برای کاهش فشار آفات و امراض، کاشت ارقام مقاوم، تغذیه متعادل، کنترل علف‌های هرز و رعایت تناوب و فاصله کاشت ضروری است. به‌کارگیری مدیریت تلفیقی آفات (IPM) پایداری و سلامت باغ فندق را تضمین می‌کند.

نحوه تکثیر فندق

نحوه تکثیر گیاه: روش معمول تکثیر فندق وسيله خوابانيدن می باشد، اما به روشهای جدا کردن پاجوش‌ها و کشت بذر و زدن پيوند نيز امکان دارد. هرس فندق زمستانه يا خشک و ديگرى هرس سبز است. هرس زمستانه در انتهاى فصل زمستان انجام مى‌شود. هرس سبز که معمولاً هم‌زمان با برداشت فندق يا پس از آن انجام مى‌شود پاجوش‌هاى کلفت را هم حذف مى‌کنند.

عوارض جانبی - هشدار

هشدار: این گیاه روده و معده را تقویت و سموم را از بدن خارج می‌کند، اما فشار خون را بالا می‌برد و برای افراد مبتلا به فشار خون توصیه نمی‌شود. در صورت مصرف زیاد، دل درد، نفخ شکم و استخراج از عواض آن است.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس فندق و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره بتولاسه و جنس های آن