این گیاه با نام علمی Coccothrinax crinita و نام مرسوم (Old Man Palm) که به فارسي نخل پیرمردی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Arecaceae بومي بومی کوبا، بهویژه مناطق خشک و سنگلاخی با خاکهای آهکی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: متوسط رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 22 خاک: خاک سبک، شنی یا سنگریزهای با زهکشی بسیار عالی، فقیر تا متوسط، با pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Coccothrinax crinita
طبقهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Coccothrinax crinita که در فارسی گاه بهصورت نخل «کوککوتریناکس کرینیتا» یاد میشود، عضوی از خانواده Arecaceae (نخلها) و از جنس Coccothrinax است. این جنس شامل نخلهای بادبزنیبرگ کوچک تا متوسط است که اغلب بومی جزایر کارائیب هستند. گونه C. crinita بهواسطه پوشش الیافی و کرکمانند تنهاش از سایر همخویشان خود متمایز میشود. این ویژگی ظاهری، نام گونه (crinita بهمعنای «مویی/پرزدار») را توجیه میکند.
منطقه بومی و زیستگاه طبیعی
Coccothrinax crinita گیاهی بومی کوبا است و در سایر نقاط بهصورت طبیعی پراکنش ندارد، ازاینرو در شمار گونههای اندمیک بهحساب میآید. زیستگاه آن عمدتاً مناطق نیمهخشک، آهکی و خاکهای فقیر در نواحی کمارتفاع تا نسبتاً مرتفع جزیره است. این نخل در رویشگاههای باز، بوتهزارها و حاشیه جنگلهای خشک گرمسیری رشد میکند و به آفتابدوستی و تحمل نسبتاً خوب خشکی معروف است.
ویژگیهای متمایز و اهمیت حفاظتی
این گونه بهسبب تنه باریک با پوشش الیافی ضخیم و آویزان شناخته میشود که به آن ظاهری «پشمی» یا «مویی» میدهد و از نظر مورفولوژیک آن را شاخص میکند. برگها بادبزنی و نسبتاً کوچکاند و خوشههای گل در میان الیاف محافظ تنه پنهان میشوند. به دلیل محدود بودن گستره جغرافیایی و تخریب زیستگاه، Coccothrinax crinita در فهرست گونههای در معرض خطر قرار دارد و موضوع برنامههای حفاظتی در کوبا و باغهای گیاهشناسی جهان است.
تاریخچه مطالعه و استفادهها
مطالعه علمی جنس Coccothrinax از قرن نوزدهم در قالب اکتشافات گیاهشناسی کارائیب آغاز شد و C. crinita بهعنوان یکی از گونههای جالب از نظر ریختشناسی توصیف شد. الیاف تنه در برخی نواحی روستایی برای ساخت طنابها، پوششهای سنتی و صنایعدستی محلی بهصورت محدود استفاده شده است، هرچند بهرهبرداری سنتی هرگز گسترده نبوده است. امروزه این نخل بیشتر بهعنوان گونهای ارزشمند برای حفاظت تنوع زیستی و کشت در مجموعههای گیاهشناسی مطرح است.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی كلی
Coccothrinax crinita كه به نخل پیرمردی مشهور است، نخلی كوچک تا متوسط با قامت بسیار متمایز است. معمولا ارتفاع آن بین ۳ تا ۶ متر است و تاجی دایرهای و نسبتاً فشرده از برگهای بادبزنی شكل در رأس یك تنه باریك تشكیل میدهد. رنگ عمومی اندامها از سبز تا سبز زیتونی بوده و با لایهای از الیاف قهوهای ـ خاكستری پوشیده میشود.
ساقه و الیاف
ساقه استوانهای، باریك و اغلب منفرد است و قطر آن معمولا ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر میرسد. مهمترین ویژگی ظاهری، پوشش متراكم الیاف طویل و آویزان به رنگ قهوهای روشن تا خاكستری نقرهای است كه ظاهر «موی پیرمردی» ایجاد میكند. این الیاف حاصل باقیمانده غلاف برگهای قدیمی هستند و به صورت رشتههای موجدار، تا چند ده سانتیمتر از تنه آویزان میشوند.
برگها
برگها بادبزنی (پالمات)، سخت و چرمی، با قطر تقریبا ۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر هستند. صفحه برگ به ۳۰ تا ۵۰ لوب باریک و شعاعی تقسیم میشود كه انتهای آنها اغلب اندكی خمیده یا آویزان است. سطح فوقانی برگ سبز براق تا سبز زیتونی و سطح زیرین كمرنگتر و گاه كمی خاكستری است. دمبرگها دراز، محكم و بدون خار برجستهاند و ردیف منظم برگها تاجی كروی تا نیمكرهای شكل میدهد.
گلآذین و گلها
گلآذینها خوشهای منشعب، باریک و آویزان هستند كه از میان برگها خارج میشوند و طول آنها میتواند تا حدود ۵۰ سانتیمتر برسد. گلها ریز، به رنگ سفید كرم تا زرد كمرنگ، با بویی ملایم هستند و به صورت فشرده روی شاخههای باریك قرار میگیرند. گلها تكجنسی روی یك پایه (تكپایه) قرار دارند و دمگل كوتاه و كاسبرگ و گلبرگها نسبتا ضخیم و واكسین دارند.
میوه و دانه
میوهها كوچک، گرد یا تقریباً كروی، به قطر حدود ۸ تا ۱۲ میلیمتر هستند. در ابتدا سبز و پس از رسیدن بنفش تیره تا سیاه میشوند و سطح آنها صاف و براق است. درون هر میوه یك دانه سخت، گرد و قهوهای وجود دارد كه پوستهای چوبمانند و صاف دارد. تقابل رنگ میوههای تیره با برگهای سبز و تنه الیافدار، ظاهر زینتی گیاه را تشدید میكند.
شرایط نگهداری نخل پیرمردی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
22 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک سبک، شنی یا سنگریزهای با زهکشی بسیار عالی، فقیر تا متوسط، با pH خنثی تا قلیایی (حدود 7 تا 8)
|
دما و اقلیم مناسب برای رشد نخل پیرمردی
نخل پیرمردی (Coccothrinax crinita) بومی مناطق گرمسیری کوبا است و به دمای گرم و پایدار نیاز دارد. دمای ایدهآل برای رشد این نخل بین ۲۰ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد است و در برابر سرمای زیر ۱۰ درجه آسیبپذیر میشود. در مناطق سردتر باید در گلدان نگهداری و در فصل سرد به فضای سرپوشیده منتقل شود. تغییرات ناگهانی دما و جریان باد سرد میتواند موجب سوختگی برگها و ضعف عمومی گیاه شود.
نور مورد نیاز نخل پیرمردی
این گیاه عاشق نور زیاد و آفتاب مستقیم است و در محیطهای سایه یا کمنور رشدی ضعیف و کند خواهد داشت. در فضای باز، بهترین محل برای کاشت، جایی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز است. در داخل منزل، قرار دادن گلدان در کنار پنجرههای جنوبی یا غربی با نور فیلتر شده توصیه میشود. عادت دادن تدریجی گیاه به آفتاب مستقیم از آفتابسوختگی برگها جلوگیری میکند.
رطوبت و آبیاری
نخل پیرمردی نسبتاً مقاوم به خشکی است اما برای رشد بهتر، به رطوبت متوسط تا کمی بالا نیاز دارد. آبیاری باید منظم ولی بدون ماندگاری آب در خاک باشد. بین دو آبیاری اجازه دهید سطح خاک تا عمق چند سانتیمتری خشک شود. رطوبت نسبی ۴۰ تا ۶۰ درصد مناسب است؛ در فضای بسیار خشک، استفاده از سنگریزه و سینی آب یا مهپاشی ملایم (بدون خیس کردن مداوم برگها) کمککننده است.
خاک، زهکشی و تغذیه
خاک ایدهآل برای نخل پیرمردی، سبک، عمیق و بسیار خوبزهکش است. ترکیبی از خاک باغچه سبک، ماسه شسته و مقدار کمی کمپوست یا خاکبرگ، محیطی نزدیک به زیستگاه طبیعی آن فراهم میکند. گلدان باید سوراخهای زهکشی کافی داشته باشد تا از غرقابی و پوسیدگی ریشه جلوگیری شود. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مناسب است. در فصل رشد (بهار و تابستان) میتوان ماهی یکبار از کود کامل متعادل، با غلظت رقیق، استفاده کرد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :