نام علمي
Chrysophyllum cainito
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
Chrysophyllum cainito که در فارسی به «سیب ستاره» معروف است، گیاهی از خانواده Sapotaceae و از جنس Chrysophyllum است. این خانواده شامل درختان همیشهسبز گرمسیری با شیره لاتکس و میوههای گوشتی است. سیب ستاره از نظر فیلوژنتیکی به گیاهانی چون ساپودیلا (Manilkara zapota) نزدیک است و در گروه اریكالها (Ericales) قرار میگیرد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی Chrysophyllum cainito منطقه کارائیب و آمریکای مرکزی، شامل پاناما، کوبا، پورتوریکو و نواحی مجاور است. این گونه در طول سدههای اخیر به بسیاری از نواحی گرمسیری جهان از جمله جنوب و جنوبشرق آسیا، برخی جزایر اقیانوس آرام و مناطق مرطوب آفریقا معرفی شده است. امروزه سیب ستاره بهعنوان درخت میوه و زینتی در کمربند گرمسیری جهان بهخوبی اهلی و گسترده شده است.
زیستگاه طبیعی و نیازهای بومشناختی
زیستگاه طبیعی سیب ستاره، جنگلهای همیشهسبز کمارتفاع با اقلیم گرم و مرطوب است. این درخت در خاکهای عمیق، لومی تا رسی، با زهکش خوب و pH کمی اسیدی تا خنثی بهترین رشد را دارد. در نواحی بومی، اغلب در حاشیه جنگلها، باغات خانگی و زمینهای نیمهکشتشده مشاهده میشود. تحمل کمی به سرما دارد و دماهای زیر حدود ۴ تا ۵ درجه سانتیگراد میتواند به آن آسیب برساند.
تاریخچه اهلیسازی و استفاده انسانی
بر اساس شواهد تاریخی و زبانشناختی، Chrysophyllum cainito توسط جوامع بومی کارائیب و آمریکای مرکزی مدتها پیش از ورود اروپاییان کشت میشده است. در دوره استعمار اسپانیا و پرتغال، بذر این گیاه همراه با سایر محصولات به فیلیپین و سپس دیگر بخشهای آسیا منتقل شد. در قرن نوزدهم، گیاهشناسان اروپایی آن را توصیف و در باغهای گیاهشناسی معرفی کردند. امروزه سیب ستاره علاوه بر ارزش تغذیهای، برای سایهاندازی و زیبایی برگهای دو رنگ (سبز در رو و متمایل به طلایی–مسی در زیر) نیز کشت میشود.
![سیب ستاره]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های عمیق و مرطوب
|
گیاه "سیب ستاره" درختی از نواحی گرمسیری و از خانواده ساپوتاسه می باشد. این گیاه بومی غرب هندوستان است. همچنین گسترش وسیعی در زمین های پست در آمریکای مرکزی داشته و هم اکنون نیز در سراسر نواحی گرمسیری مانند جنوب شرقی آسیا نیز رشد می کند. این درخت دارای رشد سریعی بوده و می تواند تا 20 متر نیز ارتفاع داشته باشد.
سیب ستاره درختی است با عادت رشد مستقیم، به طول 8 تا 30 متر (در برخی موارد تا 20 متر)، با تنه ای کوتاه به طول یک متر، ضخیم، با تاجی پهن و انبوه، با شاخه هایی کرکدار، کرک های به رنگ قهوه ای و دارای شیرابه سفید رنگ می باشد.
برگ ها با آرایش متناوب، تقریباً همیشه سبز، بیضوی یا کشیده، به طول 5 تا 15 سانتیمتر، تقریباً چرمی، به رنگ سبز پررنگ و براق در سطح رویی، پوشیده از کرک های ابریشمی به رنگ قهوه ای – طلایی در سطح زیرین (در برگ های بالغ) می باشند.
گل ها کوچک، خوشه ای، در محور برگ ها، به رنگ زرد مایل به سبز، زرد یا سفید مایل ارغوانی با جام گل پنج لوبی و لوله ای و 5 یا 6 کاسبرگ است.
میوه ها گرد، بیضوی یا گاهی گلابی شکل، به قطر 5 تا 10 سانتیمتر، به رنگ قرمز – ارغوانی، ارغوانی تیره یا سبز کمرنگ دیده می شوند. پوست میوه ها براق، صاف، نازک، چرمی هستند. این میوه ها دارای پالپی نرم، سفید، با مزه ای شیرین با 6 تا 11 بذر با پوشش ژلاتینی و مرکزی ستاره ای شکل دیده می شود. نام این گیاه نیز به دلیل مرکز ستاره ای شکل آن می باشد. هر میوه ممکن است دارای بیش از 10 بذر تقریباً تخم مرغی شکل و سخت به طول حدود 2 سانتیمتر و عرض 1.25 سانتیمتر و ضخامت 6 میلیمتر داشته باشد. در برخی میوه ها، برخی از حجره های ستاره ای شکل مخصوص قرارگیری بذرها خالی می مانند. بهترین میوه ها، میوه هایی هستند که کمتر از 3 عدد بذر داشته باشند.
![Star Apple]()
شرایط محیط رشد
درخت سیب ستاره در نواحی گرمسیری یا نزدیک به گرمسیری و در ارتفاعات 425 متری بالاتر از سطح دریا در جامائیکا دیده می شود. درختان بالغ آسیب جدی در دمای منفی 2.2 درجه سانتیگراد می بینند و به کندی بهبود می یابد. درختان جوان ممکن است در دمای منفی 0.56 درجه سانتیگراد (31 درجه فارنهایت) از بین بروند.
این درختان به خاک ویژه ای نیاز ندارند و به خوبی می توانند در خاک های عمیق، غنی، لومی رسی، شنی یا آهکی رشد کنند اما از نظر رطوبت به آبیاری منظم و مناسب و خاک مرطوب نیاز دارند.
در طی شش ماه اول رشد گیاه، درختان جوان باید هر هفته آبیاری شوند. آبیاری های بعدی کمتر شده به جز در فصل گلدهی و همچنین در زمان میوه بستن که گیاه به کمبود آب در این دوره ها حساس است.
میوه های رسیده و برداشت شده را می توان در شرایط مطلوب (در دمای 3 تا 6 درجه سانتیگراد) و رطوبت نسبی 90 درصد، برای مدت 3 هفته نگهداری کرد.
![Chrysophyllum cainito]()
مقابله به آفات سیب ستاره
آفات مهم سیب ستاره (Chrysophyllum cainito)
از آفات رایج میتوان به شپشکهای سپردار و آردآلود (ایجاد لکه، ضعف عمومی و چسبندگی عسلک)، مگسهای میوه (کرمخوردگی و ریزش میوه)، تریپس و کنهها (نقرهای شدن برگ و بدشکلی رشد)، و شتهها (پیچیدگی برگ و انتقال برخی بیماریها) اشاره کرد. پایش هفتگی تاج درخت، بررسی پشت برگها و میوههای در حال رسیدن برای تشخیص زودهنگام ضروری است.
روشهای مدیریت و کنترل آفات
بهداشت باغ (جمعآوری میوههای ریخته و آلوده) و هرس برای افزایش تهویه پایه کنترل است. برای مگس میوه از تلههای جلبکننده و طعمهپاشی هدفمند و در صورت امکان از کیسهگذاری میوهها استفاده شود. علیه شپشکها، شستوشوی اندامها و روغنهای باغبانی در زمان مناسب مؤثر است و حفظ دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها توصیه میشود. در حملات کنه/تریپس، کاهش تنش خشکی و در صورت نیاز استفاده از صابون/روغنهای کمخطر کمککننده است.
امراض رایج و راهکارهای مقابله
در شرایط رطوبت بالا، لکهبرگیهای قارچی و پوسیدگی میوه ممکن است رخ دهد؛ همچنین پوسیدگی ریشه در خاکهای سنگین و زهکشی ضعیف شایعتر است. آبیاری منظم اما غیرغرقابی، زهکشی مناسب، حذف برگ و میوه بیمار، ضدعفونی ابزار هرس و کاهش خیسماندن شاخوبرگ با آبیاری قطرهای توصیه میشود. در صورت شدت بیماری، کاربرد قارچکشهای مجاز منطقهای بر اساس برچسب و زمانبندی صحیح انجام شود.
![سیب ستاره]()
نحوه تکثیر سیب ستاره
تکثیر این گیاهان اغلب به وسیله کشت بذرهایشان صورت می گیرد. این بذرها می توانند قدرت جوانه زنی خود را تا چند ماه حفظ کرده و به آسانی جوانه می زنند. نهال های بذری حدود 5 تا 10 سال بعد از کشت به باردهی می رسند.
تکثیر رویشی، دوره میوه دهی را کوتاه تر می کند. استفاده از قلمه چوب بالغ یکی از روش های ازدیاد این گیاهان است که به خوبی نیز ریشه دار می شود.
خوابانیدن هوایی نیز می تواند پس از 4 تا 7 ماه، گیاه جدید بوجود آورد که این گیاهان جدید، زودتر نیز به باردهی می رسند.
هر 100 گرم از میوه های این گیاه حاوی 67.2 گرم کالری، 78.4 تا 85.7 گرم رطوبت، 0.72 تا 2.33 گرم پروتئین، 14.56 گرم کربوهیدرات ها، 0.55 تا 3.50 گرم فیبر، 0.35 تا 0.72 گرم خاکستر، 7.4 تا 17.3 میلیگرم کلسیم، 15.9 تا 22 میلیگرم فسفر، 0.3 تا 0.68 میلیگرم آهن، 0.004 تا 0.039 کاروتن، 0.018 تا 0.08 میلیگرم تیامین، 0.013 تا 0.04 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.935 تا 1.34 میلیگرم نیاسین، 3 تا 15.2 میلیگرم اسکوربیک اسید، 4 میلیگرم تریپتوفان، 2 میلیگرم متیونین و 22 میلیگرم لیزین می باشد.