نام علمي
Atriplex confertifolia
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نامهای علمی
Atriplex confertifolia با نام فارسی «سالسولا بیابانی» و گاه «شداسکیل»، از تیرهٔ Amaranthaceae (پیشتر Chenopodiaceae) است. این گونه به جنس Atriplex تعلق دارد که بیش از ۳۰۰ گونهٔ شورپسند را در بر میگیرد. نام گونهای confertifolia به معنی «برگهای متراکم» است و به شاخسار انبوه و برگهای کوچک و متراکم آن اشاره دارد.
منطقه بومی و گسترش جغرافیایی
خاستگاه اصلی سالسولا بیابانی غرب آمریکای شمالی است؛ از دشتهای خشک و نیمهخشک ایالات متحده (بهویژه حاشیه حوضه بزرگ Basin and Range) تا بخشهایی از جنوب کانادا گسترش دارد. این گونه معمولاً در جوامع گیاهی «شربروش» (shrub-steppe) همراه با درمنهها و سایر درختچههای بیابانی دیده میشود.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
سالسولا بیابانی در خاکهای بسیار قلیایی، شور و اغلب سنگلاخی استقرار مییابد و به بارندگی سالانه بسیار کم (کمتر از ۲۰۰ میلیمتر) سازگار است. این گیاه یک هالوفیت و زرووفیت واقعی است؛ یعنی هم تحمل شوری بالایی دارد و هم به خشکی شدید مقاوم است. ریشههای عمیق و گسترده، برگهای کوچک و پوستهمانند و توانایی تنظیم اسمزی، آن را به یکی از درختچههای کلیدی در پایداری اکوسیستمهای بیابانی تبدیل کرده است.
تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی
گونه Atriplex confertifolia از اواخر سده نوزدهم توسط گیاهشناسان آمریکای شمالی توصیف شد و بعدها در پژوهشهای بیابانزایی، شورکردن خاکها و تحمل شوری و خشکی در گیاهان آوندی نقش مهمی یافت. این گیاه نمونهای کلاسیک برای مطالعه تطابق فیزیولوژیک با تنشهای محیطی بهشمار میرود و در بسیاری از طرحهای احیای مراتع خشک و تثبیت خاکهای شور، به عنوان گونهٔ بومی مقاوم به کار گرفته شده است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک شنی تا رسی با زهکشی خوب، بسیار مقاوم به شوری و قلیائیت، با pH قلیایی تا خنثی
|
شکل کلی و عادت رویش
Atriplex confertifolia گیاهی بوتهای، پایا و چوبی است که معمولاً به ارتفاع ۳۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر میرسد. اندامهای هوایی بهشدت منشعب بوده و تاجی انبوه و متراکم ایجاد میکنند. فرم رویشی آن نیمکرهای تا بالشتی است که به گیاه کمک میکند در برابر بادهای شدید و تبخیر بالا در بیابان مقاومت کند. شاخهها اغلب از قاعده متعدد برآمده و ظاهری پُر و فشرده به بوته میدهند.
ساقه و پوستک
ساقهها در بخشهای قدیمی چوبی و قهوهای تا خاکستریرنگ، و در شاخههای جوان سبز متمایل به خاکستری هستند. سطح ساقهها دارای پوشش فلسدار یا دانههای نمکی است که بازتاب نور را افزایش داده و از دمای بافت میکاهد. ساقهها باریک ولی محکماند و با انشعابهای زاویهدار، ساختاری شبکهای در تاج بوته ایجاد میکنند.
برگها
برگها کوچک، ضخیم و اغلب چرمی بوده و به شکل بیضوی تا نیزهای کوتاه یا تقریباً تخممرغی مشاهده میشوند. طول برگ معمولاً بین ۵ تا ۱۵ میلیمتر است. رنگ برگها خاکستریسبز تا نقرهای است که ناشی از وجود پوستهای از نمک و کرکهای ریز یا کوتیکول ضخیم است. برگها معمولاً متقابل یا تقریباً متناوب و بهصورت متراکم روی شاخهها قرار میگیرند و سطح تبخیر را با کوچک بودن و گوشتآلود بودن کاهش میدهند.
گلآذین، گل و میوه
گیاه معمولاً دوپایه است؛ گلهای نر و ماده روی بوتههای جداگانه تشکیل میشوند. گلآذینها خوشهای تا سنبلهای، کوچک و در انتهای شاخهها یا در زاویه برگها ظاهر میشوند. گلها فاقد زیبایی ظاهری و عموماً سبز تا سبز مایل به زرد هستند. گلهای ماده همراه با براکتههای پوستهمانند است که پس از تشکیل میوه، به صورت پوشش فلسدار، میوه را احاطه میکنند. میوه خشک، کوچک و دارای دانهای مسطح تا اندکی متورم است که توسط این براکتههای سخت محافظت میشود.
شرایط محیط رشد
دمای مناسب برای رشد سالسولا بیابانی
Atriplex confertifolia گیاهی شدیداً مقاوم به گرما و خشکی است و در بازه دمایی حدود ۵ تا ۳۵ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. این گونه سرمای زمستان را تا حدود منفی ۱۵ درجه تحمل میکند، اما برای جوانهزنی و رشد رویشی فعال، دمای معتدل بهاره ضروری است. نوسان دمای شب و روز در زیستگاههای بیابانی به سازگاری آن کمک میکند.
نیاز رطوبتی و مقاومت به خشکی
سالسولا بیابانی به عنوان گونهای زروفیت، به رطوبت بسیار کم عادت دارد و در مناطق با بارندگی سالانه کمتر از ۲۰۰ میلیمتر نیز پایدار میماند. ریشههای عمیق و گسترده، آب لایههای زیرین خاک را جذب میکنند. آبیاری منظم لازم نیست و حتی میتواند به پوسیدگی ریشه منجر شود؛ تنها در سال استقرار، آبیاری کم اما عمیق توصیه میشود.
نور و تابش خورشید
این گیاه کاملاً آفتابدوست است و به نور کامل نیاز دارد. در مکانهای نیمسایه رشد ضعیفتر، ساقههای کشیده و انبوهی کمتر مشاهده میشود. تابش مستقیم خورشید همراه با دمای بالا، فتوسنتز و تجمع املاح در برگها را تسهیل میکند و به افزایش تحمل شوری کمک مینماید.
خاک، شوری و زهکشی
Atriplex confertifolia در خاکهای شور، قلیایی و فقیر از نظر مواد آلی بهترین عملکرد را دارد. خاکهای شنی، لومی شنی یا رسی سبک با زهکشی خوب برای آن مناسباند. آب ایستایی و خاک سنگینِ بدون تهویه، خطر بیماریهای ریشه را افزایش میدهد. این گونه قادر است در هدایت الکتریکی بالای خاک (شوری زیاد) نیز پایدار مانده و به عنوان گیاه پوششی برای اصلاح و تثبیت خاکهای شور و بیابانی به کار رود.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس اسفناج وحشی و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره آمارانتاسه - تاج خروسیان و جنس های آن