آمورفوفالوس تیتانوم

دانستنیهای علمی

آمورفوفالوس تیتانوم گونه ای از گیاهان گلدار از جنس Amorphophallus در خانواده گلشیپوریان است که شهرت آن به گل آذین بسیار بزرگ آن است که شاید بتوان آن را بزرگترین گل در جهان دانست (گیاه Talipot palm در بزرگی گل آذین میتواند با این گیاه رقابت کند) . این گیاه با عناوین مختلفی از جمله گیاه تیتان,گل مردگان,corpse flower,corpse plant,carrion flower شناخته میشود.

گیاه تیتان بومی غرب سوماترا است و در جا هایی یی که دارای جنگلهای انبوه و سنگ های آهکی باشد میتواند رشد کند. این گیاه معمولاً در باغ های گیاه شناسی معتبر و توسط مجموعه داران خصوصی در سراسر جهان کشت می شود.

نام "Titan Arum" که این گیاه بیشتر به آن شهرت دارد اولین بار توسط David Attenborough مجری و گوینده مستند تلویزیونی بی بی سی که از این گل و گرده افشانی آن فیلم برداری میکرد ابداع شد.

بزرگترین نمونه از این گل که در کتاب رکورد های گینس نیز به ثبت رسیده است با ارتفاع 3.1 متر (10 فوت و 2.25 اینچ) بلندی در تاریخ 18 ژوئن 2010 در ایالات متحده آمریکا به نمایش گذاشته شد.

در ظاهر، گل آذین گیاه طرحی از یک گل بزرگ را در ذهن تداعی میکند اما در واقع این به ظاهر گل , نوعی گل آذین سنبله به نام اسپادیکس (spadix) است. در گل آذین اسپادیکس ، تعداد زیادی گل نر و ماده بروی محوری گوشتی و ضخیم مجتمع شده اند و تمام این محور گوشتی را برگکی رنگین که با آن اسپات (Spathe) می گویند احاطه می کند .

خصوصیات - معرفی

گل آذین گیاه تیتان می تواند به بیش از 3 متر (10 فوت) ارتفاع برسد. ظاهر این گل به نظر می رسد که از یک گلبرگ بزرگ تشکیل شده باشد. این گل دارای وجه خارجی سبز رنگ بوده که پس از شکفتن وجه داخلی آن به رنگ قرمز کبود ظاهر میشود.

در گیاه تیتان ، اسپادیکس حدود 3 متر رشد می کند و بروی این گل آذین 3 متری هزاران گل قرار می گیرند . معمولاً 3 تا 4 هفته پس از رویش جوانه ، اسپات باز می شود ، اسپات تیتان در خارج سبز رنگ است ولی در قسمت داخلی قرمز تا بنفش تیره است . اسپات چند روز بیشتر باز نمی ماند وپس از آن محور اسپادیکس در مدت 3 تا 5 روز تخریب می گردد .

گرده افشانی این گیاه نیز در نوع خود بی نظیر است . گیاه بویی مشمئز کننده مانند لاشه پوسیده حیوانات تولید می کند که باعث جلب حشرات بویژه مگسها می شود . به علت همین بو است که گیاه تیتان را گل مردگان نیز می نامند . در واقع علت ایجاد این بو ، سنتز ترکیبات گوگرد دار در محور گل اذین است . نکته مهم اینجاست که ترکیبات گوگردی به راحتی در فضا پخش نمی شوند به همین جهت گیاه تیتان حجم زیادی از کربوهیدراتها ذخیره ای خود را می سوزاند و گرما تولید می کند ؛ بر اثر این گرما که در بخشهای راسی محور به 36 تا 38 درجه نیز می رسد ترکیبات گوگرد دار تبخیر شده و در هوا پخش می شوند و می توانند تا فواصل دورتری منتقل شده و حشرات بشتری را جلب کند ، این عمل میزان گرده افشانی موفقیت آمیز را افزایش می دهد .

گلهای ماده در گیاه تیتان ابتدا باز می شوند و یک تا دو روز پس از آن گلهای نر باز می شوند ؛ این عمل باعث می شود خود لقاحی در گیاه به حداقل ممکن برسد وخزانه ژنتیکی گیاه غنی تر گردد

اگر گرده افشانی با موفقیت صورت گیرد بروی محور , میوه ها ایجاد می گردند که با افتادن اسپات نمایان می شوند . میوه های رسیده ، قرمز ، نارنجی تا زرد هستند . رنگ میوه ها باعث جذب پرندگان می شود . پس از اینکه پرندگان میوه های تیتان را به مصرف رساندن ، بذر گیاه از طریق فضله پرنده دفع شده و به این ترتیب در محیط پراکنده می گردند .

غده زیر زمینی گیاه که گل آذین را ایجاد کرده بود ، پس از تولید بذر حجم زیادی از ذخیره غذایی و انرژی خود را از دست داده است و برای بازیافتن مجدد انرژی خود لازم است مجددا ترکیبات پر انرژی سنتز کند . اما در گیاهان که انرژی خود را از طریق خورشید و به واسطه فتوسنتز توسط برگها بدست می اورند لازم است پس از گلدهی , برگ ایجاد گردد . گیاه تیتان تنها یک برگ غول پیکر با طول حدود 6 متر ایجاد می کند که بی شباهت به یک درختچه نیست ! . برگ از غده زیر زمینی ایجاد می گردد و واجد دمبرگی قطور است , برگ به صورت منشعب با برگچه های سه قسمتی در انتهای دمبرگ تشکیل می گردند . پس از تشکیل برگ فتوسنتز اغاز شده و مواد پرانرژی سنتز شده به غده زیر زمینی رفته و در آنجا ذخیره می گردند پس از اینکه مواد به حد کافی در غده ذخیره شدند ؛ غده به مدت چهار ماه به حالت خفته درامده و پس از آن چرخه جدیدی آغاز شده و اسپادیکس جدیدی شکل می گیرد . توجه داشته باشید که ذخیره سازی مواد در غده زیرزمینی چندین سال به طول می انجامد , به همین جهت است که گل آذین گیاه را نمی توان همیشه در طبیعت مشاهده کرد

دمبرگ سبز رنگ برای جلوگیری از آسیب دیده گی خود شیوه ی جالبی را برگزیده است . گونه ای گلسنگ قهوه ای رنگ بروی دمبرگ این گیاه رشد کرده و باعث می شود رنگ سبز دمبرگ به قهوه ای تغییر یابد و دمبرگ به صورت تنه قطور درختی درآید که این باعث می شود تا حد زیادی از آسیب جانوران و تصادم آنها با دمبرگ گیاه جلوگیری کند .

شرایط نگهداری آمورفوفالوس تیتانوم

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک آهکی

دما و رطوبت مناسب برای آمورفوفالوس تیتانوم

آمورفوفالوس تیتانوم گیاهی گرمسیری است و به دمای پایدار بین ۲۴ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد نیاز دارد. دماهای زیر ۱۸ درجه رشد غده را کند و خطر پوسیدگی را افزایش می‌دهند. رطوبت نسبی باید بالا، حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد باشد. در محیط‌های خشک، استفاده از رطوبت‌ساز یا سینی سنگ‌ریزه و آب توصیه می‌شود، اما نباید مه‌پاشی مستقیم روی برگ‌ها به‌طور مداوم انجام شود تا قارچ ایجاد نشود.

نور و تهویه

این گیاه در جنگل‌های بارانی زیر سایه درختان بلند رشد می‌کند؛ بنابراین به نور زیاد ولی غیرمستقیم نیاز دارد. تابش مستقیم آفتاب باعث سوختگی بافت‌ها می‌شود. بهترین مکان، کنار پنجره با فیلتر پرده نازک یا سایه‌بان است. تهویه ملایم و مداوم هوا برای جلوگیری از بیماری‌های قارچی ضروری است، اما نباید در معرض باد سرد یا کولر مستقیم قرار گیرد.

خاک، آبیاری و بستر کاشت

بستر کاشت باید بسیار سبک، غنی و فوق‌العاده زهکش‌دار باشد. ترکیبی از پیت‌ماس، پرلیت درشت، پوست درخت خردشده و کمی کمپوست یا کود دامی کاملاً پوسیده مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) ترجیح داده می‌شود. آبیاری باید عمیق اما با فواصل منظم انجام شود تا سطح خاک بین دو آبیاری کمی خشک شود. آب ماندگار در گلدان، مهم‌ترین عامل پوسیدگی غده است و باید به‌شدت از آن جلوگیری شود.

مقابله به آفات آمورفوفالوس تیتانوم

آفات شایع آمورفوفالوس تیتانوم

شپشک‌های آردآلود، کنه‌های تارعنکبوتی و حلزون‌ها از مهم‌ترین آفات آمورفوفالوس تیتانوم هستند. شپشک‌ها با ترشح عسلک، سطح برگ و دمبرگ را چسبناک کرده و زمینه رشد کپک دوده‌ای را فراهم می‌کنند. کنه‌های تارعنکبوتی باعث زردی لکه‌ای و ریزش زودرس برگ می‌شوند. حلزون‌ها و راب‌ها نیز با تغذیه از بافت‌های نرم، حفره‌های نامنظم روی برگ و جوانه‌ها ایجاد می‌کنند.

روش‌های کنترل آفات

کنترل تلفیقی (IPM) بهترین راهکار برای حفاظت از این گیاه نادر است. برای شپشک‌ها، حذف مکانیکی با گوش‌پاک‌کن آغشته به الکل و شست‌وشوی منظم برگ‌ها با آب ولرم توصیه می‌شود. در صورت طغیان می‌توان از حشره‌کش‌های روغنی یا صابونی با دوز کم استفاده کرد. برای کنه‌ها، افزایش رطوبت محیط، دوش ملایم برگ و استفاده دوره‌ای از اکاریسیدهای سازگار با گیاه مفید است. برای حلزون‌ها، جمع‌آوری دستی شبانه، تله‌های طعمه‌ای و به‌کارگیری موانع فیزیکی اطراف گلدان پیشنهاد می‌شود.

بیماری‌های قارچی و پوسیدگی غده

خطرناک‌ترین بیماری این گیاه پوسیدگی غده ناشی از قارچ‌های خاک‌زاد است. آبیاری زیاد، زهکش ضعیف و خاک سنگین مهم‌ترین عوامل بروز این مشکل‌اند. برای پیشگیری، استفاده از بستر سبک و ضدعفونی‌شده، گلدان با زهکش مناسب و آبیاری فقط پس از خشک شدن نسبی خاک ضروری است. در صورت مشاهده نرمی و بوی بد غده، بخش‌های آلوده باید با چاقوی استریل جدا، سطح برش با قارچ‌کش سیستمیک یا پودر گوگرد ضدعفونی و تا خشک شدن کامل در محیط خشک نگهداری شود.

نحوه تکثیر آمورفوفالوس تیتانوم

تکثیر تیتان در خارج از جنگلهای بارانی سوماترای اندونزی بسیار مشکل و اکثرا ناموفق است

تولیدمثل در طبیعت

آمورفوفالوس تیتانوم در طبیعت عمدتاً از راه تولیدمثل جنسی تکثیر می‌شود. گل‌آذین عظیم آن با تولید گرما و انتشار بوی لاشه، گرده‌افشان‌هایی مانند مگس‌ها و سوسک‌های لاشه‌خوار را جذب می‌کند. در بسیاری موارد، به‌دلیل ناهم‌زمانی رسیدگی گل‌های ماده و نر روی همان گیاه، گرده‌افشانی متقاطع بین دو فرد رخ می‌دهد. پس از لقاح، میوه‌ها به صورت توت‌های قرمز-نارنجی تشکیل می‌شوند و پرندگان و پستانداران کوچک با خوردن آن‌ها، بذرها را در جنگل‌های بارانی سوماترا پراکنده می‌کنند.

تکثیر در خانه (روش‌های عملی)

در شرایط خانگی، رایج‌ترین روش تقسیم کورم (Corm division) است: هنگام خواب گیاه، کورم‌های جانبی یا قطعات دارای جوانه را جدا کرده و در بستر بسیار سبک، گرم و با زهکشی بالا می‌کارند. روش دیگر کاشت بذر است که نیازمند بذر تازه، دمای پایدار گرم و رطوبت بالا است؛ جوانه‌زنی می‌تواند طولانی و نامنظم باشد. همچنین می‌توان از گرده‌افشانی دستی بین دو گیاه (یا گرده ذخیره‌شده) برای تولید بذر استفاده کرد، اما موفقیت آن به زمان‌بندی دقیق فاز مادگی و نری و سلامت کورم وابسته است.

سیب زمینی پا فیلی

اسپاتی فیلوم سِن سیشن آلوکازیا - بابا آدم گوش فیل گرمسیری آگلونما پاتایا