نام علمي
Amaranthus viridis
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
گیاه Amaranthus viridis با نام فارسی «تاجخروس سبز» در خانوادهٔ Amaranthaceae (تاجخروسیان) قرار میگیرد. جنس آن Amaranthus است؛ جنسی گسترده از گیاهان یکساله که بسیاری از گونههایش بهعنوان علف هرز، سبزی خوراکی یا گیاه زینتی شناخته میشوند.
منطقه بومی و زیستگاه
دربارهٔ خاستگاه دقیق این گونه اختلاف نظر وجود دارد، اما در منابع گیاهجغرافیایی، آن را غالباً مرتبط با مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری دنیای قدیم (بهویژه بخشهایی از آفریقا و/یا جنوب آسیا) دانستهاند. امروزه پراکنشی تقریباً جهانی در نواحی گرم دارد و بهصورت گونهای «کاسمپولیت» گزارش میشود. زیستگاه معمول آن زمینهای disturbed مانند حاشیهٔ مزارع، باغها، کنارهٔ راهها، خاکهای غنی از ازت و مناطق شهری است.
تاریخچهٔ توصیف علمی
این گیاه در ادبیات گیاهشناسی نوین در سدهٔ هجدهم میلادی توصیف و نامگذاری شد. نام گونهای viridis در لاتین بهمعنای «سبز» است و به رنگ عمومی اندامهای هوایی اشاره دارد. شرحهای ریختشناختی و ثبتهای فلوری آن سپس در فلورهای منطقهایِ آسیا، آفریقا و قارههای دیگر تکمیل شد.
نامهای رایج (محلی و جهانی)
نامهای رایج انگلیسی آن شامل Slender amaranth و Green amaranth است. در فارسی «تاجخروس سبز» و گاهی «آمارانت سبز» بهکار میرود. در برخی مناطق جنوب آسیا نیز با نامهای محلی گوناگون در گروه «سبزیهای آمارانت» شناخته میشود.
![تاج خروس سبز]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم و نیمه گرم
خاک مورد نياز
خاک های مرطوب
|
گیاه "تاج خروس سبز" یا آمارانتوس ویریدیز یکی از گونه های جنس آمارانتوس است که دارای برگ های متمایز، رگه بندی شده و دمبرگ های طویلی است.
این گیاه، گیاهی علفی و یکساله است که دارای ساقه های افراشته و معمولاً بالارونده به طول 6 تا 80 سانتیمتر (در برخی موارد بیش از 100 سانتیمتر) طول دارد. این ساقه ها بدون کرک تا کرکدار، بخصوص در در بخش های بالایی می باشند.
برگ ها بدون کرک یا کرکدار روی رگبرک های سطح زیرین هستند. این برگ ها دارای دمبرگ های طویلی به طول بیش از 10 سانتیمتر و در برخی موارد طویل تر از پهنک برگ می باشند. پهنک برگ تخم مرغی شکل یا لوزی-دوکی، به طول 2 تا 7 سانتیمتر و عرض 1.5 تا 5.5 سانتیمتر، در ابتدا خطی تا بی نوک، دارای نوک گرد یا کمی نوک دار هستند.
گل ها به رنگ سبز، تک جنسی (گل های نر و ماده به صورت جدا از هم ولی می توانند روی یک گیاه تشکیل شوند)، بلند و باریک، جانبی تا انتهایی، به صورت خوشه ای و در خوشه هایی به طول 2 تا 12 سانتیمتر و عرض 2 تا 5 میلیمتر می باشند. براکته ها سه گوش تا نیزه ای-تخم مرغی شکل هستند. پوشش گل ها سه قسمتی با طول حدود 1.5 میلیمتر می باشند.
این گیاهان خودگرده افشان بوده و گرده افشانی آنها توسط باد صورت می گیرد.
کپسول ها به طول 1.25 تا 1.75 میلیمتر، غیر گسسته یا گسسته ی منظم و داری سطحی زبر است.
بذرها به طول 1 تا 1.25 میلیمتر، زبر، کمی فشرده، به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه دیده می شوند.
![green amaranth]()
شرایط محیط رشد
این گونه از آمارانتوس، در تمام نواحی گرم جهان می تواند رشد کند. این گیاه یکی از معمول ترین علف های هرز در نواحی گرمسیری، نیمه گرمسیری و معتدل و گرم می باشد.
خاک های مرطوب را برای رشد ترجیح می دهد.
این گیاهان برای رشد بهینه به آفتاب کامل نیاز دارند و نمی توانند در سایه به خوبی رشد کنند.
![Amaranthus viridis]()
مقابله به آفات تاج خروس سبز
آفات رایج تاجخروس سبز (Amaranthus viridis)
مهمترین آفات شامل شتهها، مگسهای مینوز برگ، تریپس و کاترپیلارهای برگخوار است که با مکیدن شیره یا ایجاد دالان در برگها باعث زردی، پیچیدگی و کاهش رشد میشوند. پایش هفتگی زیر و روی برگها و حذف برگهای شدیداً آلوده، کلید کنترل زودهنگام است.
روشهای مقابله با آفات
برای مدیریت تلفیقی، از تلههای چسبنده زرد (برای تریپس و مگسها) و شستوشوی بوتهها با آب پرفشار استفاده کنید. رهاسازی یا حفاظت از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و بالتوریها در کاهش شته مؤثر است. در صورت نیاز، از صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی بهصورت موضعی و در ساعات خنک استفاده شود. سمپاشی باید هدفمند و با رعایت دوره کارنس انجام گیرد تا برگها برای مصرف آلوده نشوند.
امراض مهم و نشانهها
سفیدک پودری، لکهبرگیهای قارچی و پوسیدگی طوقه/ریشه (بهویژه در خاکهای سنگین و آبیاری زیاد) شایعاند. سفیدک بهصورت پوشش سفید روی برگ، لکهبرگی با نقاط قهوهای تا سیاه، و پوسیدگی با پژمردگی ناگهانی و نرمشدن طوقه دیده میشود.
پیشگیری و کنترل بیماریها
تهویه مناسب، فاصله کشت کافی و آبیاری در پای بوته (نه روی برگ) از شیوع بیماریها میکاهد. بقایای آلوده را جمعآوری و از تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان استفاده کنید. برای سفیدک و لکهبرگی، محلولپاشی قارچکشهای کمخطر مانند ترکیبات گوگردی یا مسی با احتیاط قابل استفاده است. کاهش رطوبت برگ و زهکشی مناسب مؤثرترین راه کنترل پوسیدگیهاست.
![تاج خروس سبز]()
نحوه تکثیر تاج خروس سبز
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرها صورت می گیرد. بذرها در اواخر بهار در بستر مناسب کشت می شوند. یا می توان زودتر در گلخانه کشت را انجام داد و پس از رفع خطر سرما، گیاه را از گلخانه خارج نمود.
در صورت گرم بودن خاک، جوانه زنی بذرها به سرعت و به خوبی صورت می گیرد. قرار گرفتن بذرها در دمای شبانه، به جوانه زنی آن کمک می کند.
قلمه های حاصل از این گیاهان نیز به خوبی ریشه دار می شود و می توان به عنوان یکی از روش های تکثیر از آن استفاده نمود.
تاج خروس سبز در بسیاری از مناطق مانند هند، بنگلادش، یونان و بخش هایی از آفریقا، به عنوان سبزی و در تهیه ی برخی از غذاها مورد استفاده قرار می گیرد.
برگ ها مانند اسفناج پخته می شوند. ساقه ها و خوشه های گل نیز به همین شکل مورد استفاده قرار می گیرند.
همچنین در طب سنتی هندوها نیز به عنوان گیاهی دارویی کاربرد دارد.
جوشانده تمام قسمت های گیاه برای درمان اسهال های خونی و التهابات مورد استفاده قرار می گیرد.
این گیاه ملین و کرم زدا نیز می باشد.
عصاره ی حاصل از ریشه های این گیاه برای درمان التهابات و سوزش های ادراری مورد استفاده قرار می گیرد.
هر صد گرم از برگ های این گیاهان حاوی 283 کالری انرژی، 34.2 گرم پروتئین، 5.3 گرم چربی، 44.1 گرم کربوهیدرات، 6.6 گرم فیبر، 16.4 گرم خاکستر، 2243 میلیگرم کلسیم، 500 میلیگرم فسفر، 27 میلیگرم آهن، 336 میلیگرم سدیم، 2910 میلیگرم پتاسیم، 50 میلیگرم ویتامین آ، 0.07 میلیگرم تیامین، 2.43 میلیگرم ریبوفلاوین، 11.8 میلیگرم نیاسین و 790 میلیگرم اسکوربیک اسید می باشد.
بذرهای این گیاه نیز بسیار مغذی بوده و حاوی 14 تا 16 درصد پروتئین و 4.7 تا 7 درصد چربی است.