نام علمي
Amaranthus spinosus
دانستنیهای علمی
گیاه "تاج خروس خاردار" یکی از گیاهان علفی است که بومی نواحی گرمسیر آمریکا می باشد، اما امروزه به طور وسیعی به عنوان علف هرز در کشورهای مختلف می روید. این گیاه می تواند برای مزارع برنج در آسیا به عنوان علف هرزی مضر و جدی تلقی گردد.
![تاج خروس خاردار]()
خصوصیات - معرفی
تاج خروس خاردار گیاهی یکساله است که تا حدود 60 سانتیمتر ارتفاع رشد می کند.
گل ها یکپایه بوده و گرده افشانی توسط باد و به صورت خودگرده افشان صورت می گیرد.
برگ ها معمولاً در آپریل و گل ها از جولای تا سپتامبر ظاهر می شوند. بذرهای این گیاه نیز از آگست تا اکتبر می رسند.
![spiny amaranth]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی نیمه گرمسیری
خاک مورد نیاز
انواع مختلفی از خاک های مرطوب
دما
Amaranthus spinosus گیاهی گرمادوست است و در دماهای حدود ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را نشان می‌دهد. سرمای طولانی و یخبندان به‌طور جدی به بافت‌ها آسیب می‌زند و رشد را متوقف می‌کند؛ بنابراین در مناطق سرد، کشت آن باید پس از رفع خطر سرما انجام شود.
نور
نور کامل آفتاب برای رشد سریع، تولید زیست‌توده و شکل‌گیری مناسب اندام‌های گیاه ضروری است. در سایه‌روشن نیز قادر به بقاست، اما کاهش نور باعث درازشدگی، ضعف ساقه و افت عملکرد می‌شود.
رطوبت و آبیاری
این گونه پس از استقرار، تا حدی مقاوم به خشکی است، اما برای رشد یکنواخت به رطوبت خاک متوسط نیاز دارد. آبیاری زمانی مناسب است که سطح خاک رو به خشکی برود؛ ماندابی شدن و زهکش ضعیف احتمال پوسیدگی ریشه و کاهش رشد را افزایش می‌دهد.
خاک و بافت
در طیف وسیعی از خاک‌ها رشد می‌کند، ولی خاک‌های لومی تا لومی-شنی با زهکشی مناسب بهترین شرایط را فراهم می‌کنند. خاک خیلی سنگین و رسی در صورت تهویه کم، رشد ریشه را محدود می‌کند؛ افزودن مواد آلی می‌تواند ساختمان و نفوذپذیری خاک را بهبود دهد.
اسیدیته و حاصلخیزی
دامنه تحمل pH نسبتاً وسیع است، اما pH حدود ۶ تا ۷٫۵ معمولاً ایده‌آل محسوب می‌شود. خاک‌های بسیار فقیر باعث کاهش رشد می‌شوند؛ تأمین نیتروژن و ماده آلی به‌ویژه در مرحله رشد رویشی، به افزایش شادابی و توسعه برگ‌ها کمک می‌کند.
![Amaranthus spinosus]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
این گیاه به عنوان یکی از غذاها و سبزی های مورد استفاده در آفریقا به کار می رود. همچنین در کشورهای مختلف مانند فیلیپین و غیره نیز به عنوان غذا مورد استفاده قرار می گیرد.
در مالدیو، برگ های این گیاه، قرن هاست که مورد استفاده خوراکی بشر قرار گرفته است.
برگ ها و ساقه ها به صورت خام یا پخته مورد استفاده قرار می گیرند.
هر صد گرم از برگ های خشک این گیاه حاوی حدود 267-276 کالری انرژی، 20-34.4 درصد پروتئین، 2-4.5 درصد چربی، 45-54 درصد کربوهیدرات، 9.8-10.4 درصد فیبر، 16.6-24 درصد خاکستر، 1795-5333 میلیگرم کلسیم، 333-460 میلیگرم فسفر، 13.5-152.7 میلیگرم آهن، 13-37 میلیگرم سدیم، 337-3528 میلیگرم پتاسیم، 27.9-40.8 میلیگرم بتاکاروتن، 0.06 میلیگرم تیامین، 2.02 میلیگرم ریبوفلاوین، 7.7-8.6 میلیگرم نیاسین و 503 میلیگرم اسکوربیک اسید می باشد.
![معرفی و راهنمای پرورش سبزی جات برگی - تاج خروس خاردار]()
مقابله به آفات تاج خروس خاردار
آفات رایج و نشانه‌ها
در Amaranthus spinosus (تاج خروس خاردار) شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک (جذب مورچه و رشد دوده) می‌شوند. تریپس‌ها لکه‌های نقره‌ای و بدشکلی ایجاد می‌کنند و کنه تارتن با زردی نقطه‌ای و تارهای ظریف شناخته می‌شود. لاروهای برگ‌خوار و شب‌پره‌ها نیز با سوراخ‌کردن برگ و کاهش سطح فتوسنتز خسارت می‌زنند.
امراض مهم
سفیدک پودری به‌صورت پوشش سفید روی برگ‌ها ظاهر شده و در هوای گرم و خشک تشدید می‌شود. لکه‌برگی‌های قارچی (مانند آلترناریا/سرکوسپورا) باعث لکه‌های قهوه‌ای با حاشیه تیره و ریزش برگ می‌گردند. پوسیدگی طوقه و ریشه (مانند فوزاریوم یا پیتیوم) با پژمردگی ناگهانی و قهوه‌ای‌شدن بافت طوقه همراه است؛ آبیاری سنگین و زهکش ضعیف عامل اصلی گسترش است.
روش‌های مدیریت و کنترل
بهداشت زراعی (حذف بقایا، وجین علف‌های هرز میزبان، تناوب ۲–۳ ساله) پایه کنترل است. برای آفات مکنده، پایش هفتگی، شست‌وشوی گیاه با آب، استفاده از صابون حشره‌کش/روغن‌های باغبانی و تقویت دشمنان طبیعی (کفشدوزک و بالتوری) توصیه می‌شود. در بیماری‌های برگی، کاهش تراکم، آبیاری قطره‌ای و حذف برگ‌های آلوده مؤثر است؛ در صورت لزوم از قارچ‌کش‌های ثبت‌شده مانند گوگرد (برای سفیدک) یا ترکیبات مسی/مانکوزب (برای لکه‌برگی‌ها) طبق برچسب استفاده شود. برای پوسیدگی ریشه، اصلاح زهکش، اجتناب از غرقابی و ضدعفونی بذر/خاک با عوامل بیولوژیک مانند Trichoderma کمک‌کننده است.
![تاج خروس خاردار]()
نحوه تکثیر تاج خروس خاردار
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرهای آنها در بهار صورت می گیرد. بذرها معمولاً به سرعت و به خوبی در خاک های گرم، جوانه می زنند.
Amaranthus spinosus (تاج خروس خاردار) دارای خارهای سخت در زاویه برگ‌ها و ساقه است که می‌تواند باعث خراش، سوراخ‌شدگی پوست و آسیب چشمی شود. هنگام وجین یا جابه‌جایی، از دستکش ضخیم و عینک ایمنی استفاده کنید و از تماس کودکان و حیوانات خانگی با بوته جلوگیری کنید. در افراد حساس، تماس مکرر با شیره و اندام‌های گیاه ممکن است تحریک پوستی یا خارش ایجاد کند.