این گیاه با نام علمی Alnus viridis و نام مرسوم (Green Alder) که به فارسي توسکای سبز ناميده ميشود، گياهي از خانواده Betulaceae بومي بومی مناطق سرد و کوهستانی نیمکره شمالی؛ شامل آلپ اروپا، اسکاندیناوی، سیبری، قفقاز، و بخشهایی از آمریکای شمالی؛ معمولاً در دامنههای کوهستانی، نواحی سردسیر و حاشیه رودخانهها رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا سنگلاخی مرطوب با زهکشی مناسب؛ تحملپذیر نسبت به خاکهای فقیر؛ ترجیحاً خاک اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5 تا 7
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارزایی
توسکای سبز با نام علمی Alnus viridis به خانوادهٔ Betulaceae (توسکایان/غوانیان) تعلق دارد؛ همین خانواده شامل جنسهای شناختهشدهای مانند Betula (افراقی/غوان) نیز هست. این گونه در جنس Alnus قرار میگیرد که به طور اختصاصی با توان تثبیت نیتروژن در خاک شناخته میشود. Alnus viridis یکی از گونههای مهم توسکاهای کوهستانی در نیمکرهٔ شمالی است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه توسکای سبز، مناطق معتدل تا سرد نیمکرهٔ شمالی است. زیرگونههای مختلف آن در کوههای آلپ، پیرنه، کارپات و اسکاندیناوی در اروپا، و نیز در بخشهایی از آسیای شمالی و آمریکای شمالی یافت میشوند. این گونه معمولاً در ارتفاعات متوسط تا بالا، همراه با جنگلهای مخروطیان و مراتع کوهستانی رشد میکند و میتواند کمربند درختچهزارهای بالادست را تشکیل دهد.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
توسکای سبز در شیبهای مرطوب، حاشیه نهرها، دامنههای سنگلاخی و بسترهای بهمنگیر حضور دارد. این گیاه با باکتریهای همزیست از جنس Frankia گرههای تثبیت نیتروژن در ریشه تشکیل میدهد و در نتیجه به غنیسازی خاکهای فقیر و بازسازی رویشگاههای تخریبشده کمک میکند. توان تحمل سرمای شدید، بارش سنگین برف و خاکهای ناپایدار، آن را به گونهای پیشگام در توالیهای گیاهی کوهستانی تبدیل کرده است.
تاریخچه شناخت علمی و اهمیت پژوهشی
توسکای سبز از سدههای ۱۸ و ۱۹ میلادی توسط گیاهشناسان اروپایی بهطور نظاممند توصیف شد و به تدریج زیرگونهها و نژادهای جغرافیایی آن شناسایی شدند. این گونه در تحقیقات بومشناسی کوهستان، تغییرات اقلیم و دینامیک نیتروژن خاک جایگاه ویژهای دارد، زیرا گسترش یا عقبنشینی آن میتواند نشانگری از تغییرات دما، بارش و وضعیت خاک در نواحی آلپی و زیرآلپی باشد.
خصوصیات - معرفی
ویژگیهای کلی اندامهای گیاه توسکای سبز (Alnus viridis)
توسکای سبز درختچهای تا درختی کوچک است که معمولاً ارتفاع آن بین ۱ تا ۴ متر، و در شرایط مطلوب تا حدود ۸ متر میرسد. فرم رویشی آن اغلب بوتهای و چندساقه از پایه است و تاجی گسترده و نسبتاً متراکم ایجاد میکند.
ساقه و پوست
ساقهها باریک، نسبتاً راست و انعطافپذیرند و اغلب به شکل خوشهای از ریشه منشعب میشوند. پوست ساقه در گیاهان جوان سبز مایل به زیتونی و صاف است و با افزایش سن به رنگ خاکستری تا قهوهای تیره با لکههای روشن لنیتگونه در میآید. پوست نازک و امکان لایهلایه جدا شدن در شاخههای مسنتر دیده میشود.
برگها
برگها ساده، متناوب و نسبتاً پهن هستند. شکل آنها اغلب بیضوی تا بیضوی-گرد با حاشیه دندانهدار ریز است. طول برگها معمولاً ۳ تا ۸ سانتیمتر و عرض آنها ۲ تا ۶ سانتیمتر است. سطح رویی برگ سبز تیره و براق، و سطح زیرین سبز روشن با رگبرگهای برجسته است. برگها با دمبرگی کوتاه به شاخه متصل شده و نسج آنها چرمیِ نازک و نسبتاً سفت است.
گلآذینها و گلها
توسکای سبز گیاهی تکپایه با گلهای نر و ماده جدا ولی روی یک فرد است. گلآذین نر به صورت شاتونهای آویزان استوانهای شکل، به طول تقریباً ۲ تا ۶ سانتیمتر، به رنگ سبز مایل به زرد تا قهوهای مایل به قرمز دیده میشود. گلآذین ماده کوتاهتر، تخممرغی تا بیضوی و ابتدا سبز است که پس از بلوغ به ساختار مخروطکی چوبی و قهوهای تبدیل میشود. وجود همین مخروطکهای کوچک چوبی از مشخصههای قابل تشخیص توسکاها است.
میوه و بذر
میوهها فندقههای کوچک بالدار هستند که درون مخروطکهای چوبی ماده قرار دارند. رنگ میوه در زمان بلوغ قهوهای تیره و اندازه آن چند میلیمتر است. بال نازک اطراف بذر، انتشار آن را توسط باد تسهیل میکند.
شرایط نگهداری توسکای سبز
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا سنگلاخی مرطوب با زهکشی مناسب؛ تحملپذیر نسبت به خاکهای فقیر؛ ترجیحاً خاک اسیدی تا خنثی؛ pH حدود 5 تا 7
|
آبوهوا و دما
توسکای سبز (Alnus viridis) بومی نواحی کوهستانی خنک و مرطوب است. این گونه دمای ملایم تا سرد را ترجیح داده و در برابر سرمای زمستان مقاوم است. بهترین رشد در نواحی با تابستانهای خنک و بدون گرمای شدید رخ میدهد. دمای بسیار بالا همراه با خشکی هوا میتواند موجب کاهش رشد و تنش آبی در گیاه شود.
رطوبت و بارندگی
توسکای سبز به رطوبت نسبتاً بالا و بارندگی منظم سالانه نیاز دارد. در مناطق با بارش فراوان یا خاکهای همواره مرطوب عملکرد بهتری دارد. این گیاه در کنار جویبارها، دامنههای مرطوب و شیبهای با مه فراوان بهخوبی رشد میکند. با این حال، ماندآبی طولانیمدت در خاکهای بدون زهکشی مناسب میتواند به ریشهها آسیب بزند.
نور و شدت تابش
توسکای سبز گیاهی نورپسند است و بهترین رشد خود را در شرایط آفتاب کامل تا نیمسایه نشان میدهد. در سایهٔ شدید، رشد شاخهها کشیده و ضعیف شده و تراکم برگ کاهش مییابد. در مناطق مرتفع که تابش شدید است، وجود رطوبت کافی در خاک و هوا به محافظت از برگها در برابر سوختگی کمک میکند.
خاک، بافت و pH
این گونه در خاکهای عمیق، مرطوب و با زهکشی مناسب بهترین عملکرد را دارد. بافت لومی تا لومیرسی با مقدار کافی مواد آلی برای رشد آن مناسب است. توسکای سبز نسبت به اسیدی بودن خاک سازگار بوده و در خاکهای کمی اسیدی تا خنثی (حدود pH 5.5 تا 7) بهخوبی رشد میکند. توان تثبیت نیتروژن در همزیستی با باکتریها، آن را در خاکهای نسبتاً فقیر ازت نیز موفق میسازد.
شیب، ارتفاع و سایر عوامل محیطی
توسکای سبز معمولاً در ارتفاعات متوسط تا بلند کوهستانی رشد میکند و به بادهای سرد مقاوم است. کاشت آن در شیبهای پایدار با خطر کم رانش زمین، به تثبیت خاک کمک میکند. این گیاه در برابر آلودگی کموبیش مقاوم است، اما بهترین رشد را در زیستبومهای طبیعی و کمتخریب نشان میدهد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :