گوش خرگوش

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و ویژگی‌های کلی

گوش خرگوش با نام علمی Bupleurum rotundifolium از خانواده چتریان (Apiaceae) و جنس Bupleurum است. این گونه یک علف هرز یک‌ساله است که به‌طور شاخص با برگ‌های تقریباً گرد و ساقه منشعب شناخته می‌شود. گل‌آذین آن چتری مرکب با گل‌های زرد مایل به سبز است و میوه‌های خشک فندقه‌ای تولید می‌کند. این گونه مانند دیگر چتریان دارای ریشه نسبتاً کم‌عمق و سازگار با خاک‌های سبک و متوسط است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه اصلی Bupleurum rotundifolium نواحی مدیترانه‌ای و اروپای مرکزی و جنوبی است. این گیاه به عنوان گونه‌ای نئوفیت به بسیاری از مناطق معتدل جهان از جمله بخش‌هایی از آسیا، آمریکای شمالی و استرالیا گسترش یافته است. پراکنش آن غالباً همراه با توسعه کشاورزی و جابه‌جایی بذرهای غلات رخ داده است. در ایران نیز به صورت پراکنده در مزارع دیم، حاشیه جاده‌ها و کشتزارهای غلات مشاهده می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه غالب گوش خرگوش مزارع غلات، زمین‌های آیش، حاشیه مزارع و علفزارهای نیمه‌خشک است. این گونه در خاک‌های نسبتاً فقیر اما خوب‌زهکش و در نور کامل بهترین رشد را دارد. توانایی بالای تولید بذر و جوانه‌زنی در شرایط متغیر، آن را به علف هرز موفق در سامانه‌های کشاورزی تبدیل کرده است. حضور آن می‌تواند نشانگر خاک‌های نسبتاً آهکی و اقلیم‌های نیمه‌خشک تا معتدل باشد.

تاریخچه و اهمیت علمی

گوش خرگوش از قرن‌های گذشته در فلور علف‌های هرز اروپا توصیف شده و در فلورهای کلاسیک به عنوان شاخص مزارع سنتی ذکر شده است. برخی گونه‌های جنس Bupleurum در طب سنتی اهمیت دارویی دارند، اما B. rotundifolium عمدتاً از نظر علف‌هرزی و بوم‌شناسی کشاورزی مطالعه می‌شود. بررسی این گونه برای درک پویایی علف‌های هرز در سامانه‌های زراعی و تغییرات فلور مزارع تحت فشار مدیریت مدرن اهمیت دارد.

خصوصیات - معرفی

این گیاه علفی بوده، بوته ای و ساقه آنها شیاردار و برگ ها متناوب هستند. گل آذین آنها چتر مرکب می باشند. گل ها دو جنسی و شامل 5 کاسبرگ پیوسته و 5 گلبرگ می باشند. میوه آنها دو فندقه شیزوکارپ می باشند. 

شرایط نگهداری گوش خرگوش

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 20-22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و کوهپایه ها

دما

بذر و رشد رویشی در هوای خنک تا معتدل بهترین عملکرد را دارد. محدوده مناسب برای رشد روزانه حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. گرمای طولانی‌مدت بالای ۳۰ درجه می‌تواند باعث کوتاهی ساقه و کاهش کیفیت برگ و براکته‌ها شود. این گیاه در سرماهای ملایم مقاوم‌تر است، اما یخبندان‌های شدید به بافت‌های جوان آسیب می‌زنند.

نور

نور کامل خورشید (حداقل ۶ ساعت نور مستقیم) برای ساقه‌های قوی و گل‌دهی مناسب ضروری است. در مناطق بسیار گرم، سایه‌روشنِ بعدازظهر به کاهش تنش گرمایی کمک می‌کند و از پژمردگی جلوگیری می‌شود.

رطوبت و آبیاری

رطوبت نسبی متوسط کافی است و در اغلب اقلیم‌ها نیاز به رطوبت‌ساز ندارد. آبیاری باید منظم اما با زهکشی عالی انجام شود؛ خاک همیشه باتلاقی نشود. کم‌آبی در مرحله ساقه‌دهی و گلدهی موجب کاهش رشد و زودرس شدن پیری می‌گردد، در حالی‌که آبیاری سنگین خطر پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهد.

خاک و زهکشی

بهترین بستر، خاک سبک تا متوسط (لوم شنی یا لوم) با زهکشی بالا است. خاک‌های رسی سنگین فقط در صورت افزودن مواد آلی و اصلاح با شن/پرلیت مناسب می‌شوند. pH نزدیک خنثی (حدود ۶٫۵ تا ۷٫۵) معمولاً ایده‌آل است.

تغذیه و تهویه

خاک با مواد آلی کاملاً پوسیده غنی شود، اما از نیتروژن بیش‌ازحد پرهیز کنید چون رشد نرم و خوابیدگی ساقه را افزایش می‌دهد. گردش هوای مناسب میان بوته‌ها به کاهش بیماری‌های قارچی کمک می‌کند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گیاه دارای طبع سرد حاوی مواد چرب مرکب از اسید اولئیک، اسید پالمیتیک، اسید لینولئیک، سرشار از ویتامین های A و B، اسانس، سلولز و املاح معدنی است. این ضد نفخ، هاضم، ادرار آور، برطرف کننده تشنگی، برطرف کننده بوی دهان و مفید برای برطرف کردن مسمومیت هاست. جهت درمان دندان درد، بواسیر، خواب آور و دفع کننده انگل های بدن است. 

نحوه تکثیر گوش خرگوش

تکثیر گیاه گوش خرگوش از طریق بذر انجام می شود. 

چویل قدح مریم جاوه ای خوشاريزه چوب پنبه ای