بنفشه باغي

دانستنیهای علمی

رده‌بندی علمی و خویشاوندی

بنفشه باغی با نام علمی Viola × wittrockiana از خانواده Violaceae و از جنس Viola است. این گیاه یک دورگهٔ باغبانی است و در طبیعت به‌صورت گونهٔ وحشی مستقل وجود ندارد. بسیاری از ارقام تجاری آن حاصل تلاقی چندین گونهٔ وحشی بنفشه هستند.

منطقه بومی و خاستگاه ژنتیکی

نیاکان وحشی بنفشه باغی بومی اروپای معتدل و بخش‌هایی از آسیای غربی هستند. گونه‌هایی مانند Viola tricolor (بنفشه سه‌رنگ) و برخی بنفشه‌های کوهستانی در پیدایش این دورگه نقش داشته‌اند. این خاستگاه باعث شده گیاه تحمل خوبی به هوای خنک و نور ملایم داشته باشد.

تاریخچه اهلی‌سازی و اصلاح نژادی

اصلاح بنفشه باغی در قرن نوزدهم در اروپا، به‌ویژه در انگلستان و اسکاندیناوی، شدت گرفت. اولین واریته‌های درشت‌گل و پررنگ در حدود سال ۱۸۳۰ معرفی شدند. از آن زمان، کار طولانی اصلاح نژادی منجر به تنوع چشمگیر رنگ، نقش گلبرگ‌ها و تحمل سرمای امروزی این گیاه زینتی شده است.

خصوصیات - معرفی

معرفی کلی اندام گیاه

Viola wittrockiana بنفشه‌ای علفی، یک‌ساله تا دوساله با قامت کوتاه است. ارتفاع بوته معمولاً ۱۵–۲۵ سانتی‌متر بوده و فرم آن متراکم و کپه‌ای است. ریشه‌ها سطحی، فیبری و مناسب گلدان و حاشیه‌کاری هستند.

ساقه و طرز رشد

ساقه‌ها نازک، سبز تا کمی مایل به بنفش، گوشتی و شکننده‌اند. انشعاب‌های متعدد ایجاد کرده و گیاه را به صورت توده‌ای پهن می‌سازند. ساقه‌ها غالباً نیمه‌خوابیده تا افراشته کوتاه هستند و از گره‌ها برگ و گل می‌رویند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، نرم و نسبتاً نازک‌اند. شکل برگ‌ها بیضوی تا قلبی با حاشیه دندانه‌دار است. طول برگ معمولاً ۳–۶ سانتی‌متر بوده و رنگ آن سبز روشن تا سبز متوسط است. در قاعده برگ‌ها گوشوارک‌های باریک و بریده‌دار دیده می‌شود که از ویژگی‌های مهم بنفشه باغی است.

گل‌ها

گل‌ها درشت، منفرد و انتهایی با قطر حدود ۵–۱۰ سانتی‌متر هستند. پنج گلبرگ نابرابر با دو گلبرگ فوقانی، دو جانبی و یک گلبرگ پایینی دیده می‌شود. تنوع رنگ فوق‌العاده است؛ از سفید، زرد، آبی، بنفش تا ارقام دو‌رنگ و سه‌رنگ با لکه‌های تیره مرکزی موسوم به «چهره». کاسبرگ‌ها باریک و سبز بوده و گل‌آذین بدون خوشه است.

شرایط نگهداری بنفشه باغي

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 5 تا 22 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک تا لومي با زهکشي‌خوب

دما و رطوبت مناسب بنفشه باغی

بنفشه باغی (Viola wittrockiana) گیاهی خنک‌دوست است و در دمای ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. گرمای بالای ۲۵ درجه باعث کاهش گل‌دهی و زودرس شدن پیری گیاه می‌شود. این گیاه به رطوبت نسبی متوسط (۵۰ تا ۷۰٪) نیاز دارد و در عین حال باید از خیس ماندن طولانی‌مدت برگ‌ها که موجب بیماری‌های قارچی می‌شود، پرهیز کرد.

نور و مکان کاشت

برای بنفشه باغی نور زیاد ولی ملایم ایده‌آل است. آفتاب صبحگاهی و نیم‌سایه در بعدازظهر بهترین شرایط نوری را فراهم می‌کند. در مناطق خنک می‌توان آن را در آفتاب کامل و در مناطق گرم بهتر است در مکانی با سایه‌روشن کشت شود تا از سوختگی گل‌ها جلوگیری شود.

خاک، آبیاری و تهویه

خاک مناسب این گیاه باید سبک، غنی از مواد آلی و با زهکش خوب باشد؛ ترکیبی از خاک باغچه، کود دامی پوسیده و کمی ماسه گزینه مناسبی است. pH کمی اسیدی تا خنثی (۶ تا ۷) برای جذب مطلوب عناصر غذایی توصیه می‌شود. آبیاری منظم با حفظ رطوبت یکنواخت خاک، بدون غرقابی شدن، ضروری است و تهویه مناسب اطراف بوته‌ها خطر بیماری‌های قارچی را کاهش می‌دهد.

مقابله به آفات بنفشه باغي

آفات مهم بنفشه باغی (Viola wittrockiana)

شته‌ها از رایج‌ترین آفات بنفشه باغی هستند که با مکیدن شیره گیاهی، موجب پیچیدگی و زردی برگ‌ها می‌شوند. کنه‌های ریز و تریپس نیز با ایجاد لکه‌های نقره‌ای و زرد، کاهش رشد و بدشکلی گل‌ها را سبب می‌شوند. حلزون‌ها و راب‌ها به برگ و گل‌ها خسارت جویدگی وارد کرده و در شرایط مرطوب بسیار فعال‌اند.

برای کنترل آفات مکنده، ابتدا از شست‌وشوی ملایم برگ‌ها با آب و محلول صابون حشره‌کش استفاده می‌شود و در صورت طغیان، به‌کارگیری حشره‌کش‌های کم‌خطر و انتخابی طبق دستور متخصص توصیه می‌گردد. جمع‌آوری دستی حلزون‌ها، استفاده از تله‌های آلی و خشک نگه‌داشتن سطح خاک در شب، از روش‌های مؤثر کنترل آنهاست.

بیماری‌ها و روش‌های پیشگیری

بیماری‌های قارچی مانند لکه برگی، کپک خاکستری (Botrytis) و پوسیدگی ریشه ناشی از رطوبت بالا و تهویه نامناسب بروز می‌کنند. ظهور لکه‌های قهوه‌ای روی برگ، سفیدک سطحی یا پوسیدگی طوقه و ریشه، از نشانه‌های اصلی این بیماری‌هاست.

آبیاری در اوایل روز، پرهیز از خیس کردن برگ‌ها، استفاده از بستر کاشت زهکش‌دار و فاصله‌کاشت مناسب، احتمال بیماری را کاهش می‌دهد. حذف برگ‌ها و گل‌های آلوده و ضدعفونی ابزار هرس بسیار مهم است. در صورت گسترش بیماری، کاربرد قارچ‌کش‌های توصیه‌شده به‌صورت هدفمند و محدود با نظر کارشناس ضروری است.

نحوه تکثیر بنفشه باغي

تولیدمثل Viola wittrockiana در طبیعت

بنفشه باغی در طبیعت عمدتاً از طریق تولید بذر پس از گرده‌افشانی تکثیر می‌شود. گل‌ها با جذب حشرات گرده‌افشان مانند زنبورها و مگس‌های گل‌دوست، انتقال دانه گرده را تسهیل می‌کنند و سپس کپسول‌های بذر تشکیل می‌شود.

پس از رسیدن، کپسول‌ها خشک شده و با شکاف خوردن، بذرها را در اطراف گیاه پخش می‌کنند؛ در شرایط مناسبِ دما و رطوبت، بذرها جوانه می‌زنند. در برخی جمعیت‌ها، خودگرده‌افشانی نیز می‌تواند به تشکیل بذر کمک کند، هرچند گرده‌افشانی حشرات معمولاً موفقیت را افزایش می‌دهد.

روش‌های تکثیر در خانه

رایج‌ترین روش، کاشت بذر است: بذرها را روی بستر سبک و ضدعفونی (مثلاً پیت‌ماس و پرلیت) پخش کرده و با لایه بسیار نازکی از خاک بپوشانید؛ رطوبت یکنواخت و نور ملایم، جوانه‌زنی را بهتر می‌کند.

روش دیگر، قلمه‌گیری از ساقه‌های جوان در اواخر بهار یا تابستان است؛ قلمه‌ها در بستر مرطوب و سبک ریشه‌دار می‌شوند، به‌ویژه اگر رطوبت محیط بالا باشد. همچنین تقسیم بوته در گیاهان پرپشت می‌تواند انجام شود، اما برای حفظ سلامت و یکنواختی، معمولاً تکثیر بذری در بنفشه باغی ترجیح داده می‌شود.

بنفشه بنفشه پنسی دورگه بنفشه سه رنگ گل بنفشه

بنفشه سه رنگ گل بنفشه بنفشه معطر بنفشه