نام علمي
Vachellia farnesiana
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Vachellia farnesiana (واچلیا فارنزیانا) از تیرهٔ Fabaceae (باژُنسانان/نخودیان) و زیرتیرهٔ Mimosoideae است. این گونه در جنس Vachellia قرار میگیرد که در گذشته همراه با بسیاری از گونههای همگروه در جنس Acacia طبقهبندی میشد. نام علمی رایج پیشین آن Acacia farnesiana بوده و بازنگریهای ریختشناسی و مولکولی به تفکیک جنسها و بهکارگیری نام Vachellia انجامید.
منطقهٔ بومی و پراکنش
خاستگاه دقیق این گونه در منابع مختلف اختلافنظر دارد، اما بهطور کلی بومی نواحی گرمسیری قارهٔ آمریکا (بهویژه آمریکای مرکزی/کارائیب و بخشهایی از آمریکای جنوبی) دانسته میشود. با توجه به کاشت گسترده و طبیعیشدن در مناطق جدید، امروز در بسیاری از نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان حضور دارد و گاهی بهعنوان گونهٔ مهاجم گزارش میشود.
زیستگاه و بومشناسی
واچلیا فارنزیانا معمولاً در زیستگاههای باز و آفتابیِ خشک تا نیمهخشک رشد میکند؛ مانند بوتهزارها، حاشیهٔ مراتع، کنار جادهها و زمینهای دستخورده. این گیاه بهسبب همزیستی ریشهای با باکتریهای تثبیتکنندهٔ نیتروژن، توانایی بهبود حاصلخیزی خاکهای فقیر را دارد و میتواند در خاکهای نسبتاً شور یا کمعمق نیز پایدار بماند.
تاریخچهٔ نامگذاری و کاربرد پژوهشی
صفت گونهای farnesiana به «Farnese» اشاره دارد و به کشت تاریخی این گیاه در باغهای وابسته به خاندان فارنزه در ایتالیا نسبت داده میشود. اهمیت علمی آن در مطالعات تطابق با خشکی، زیستشناسی تثبیت نیتروژن و بررسی مسیرهای تکاملیِ گروههای میموزوئید در نخودیان پررنگ است.
![واچلیا فارنزیانا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرم و نیمه گرم
خاک مورد نياز
گستره وسیعی از خاک ها
|
گیاه "واچلیا فارنزیانا" گیاهی درختچه ای یا درختی کوچک از خانواده فاباسه یا نیام داران می باشد. این گیاه بومی آمریکا، شامل ایالات متحده، مکزیک و ... است. ارتفاع این گیاه به 7 متر می رسد و بسیار خاردار است. پوست آن صاف یا فلس دار و به رنگ قهوه ای – خاکستری می باشد.
برگ ها دارای آرایش متناوب، با دمبرگی کوتاه، مرکب و دارای 8 تا 10 (گاهی تا 20) جفت برگچه می باشد. رنگ این برگ ها سبز مایل به آبی است.
گل ها به رنگ زرد مایل به نارنجی، کروی شکل، بسیار معطر، به قطر 1.5 تا 2 سانتیمتر بوده که در گروه های دو تا سه تایی تشکیل می شود.
میوه ها به صورت غلاف هایی به رنگ سبز و به طول 4 تا 8 سانتیمتر و قطر 0.8 تا 1.5 سانتیمتر هستند که پس از رسیدن به رنگ تیره تغییر رنگ پیدا می کنند. این غلاف ها دارای پوستی ضخیم و ناشکوفا هستند. هر غلاف حاوی 12 تا 14 بذر می باشد.
بذرها تخم مرغی شکل، به طول 6 تا 7 میلیمتر و عرض 4 تا 5 میلیمتر هستند.
![sweet acacia]()
شرایط محیط رشد
این گیاه یکی از گیاهان چوبی است که در خاک های سنگین نیز می تواند به خوبی رشد کند. همچنین یکی از معدود گونه هایی است که می تواند به شوری بیش از حد خاک یا آب متحمل باشد.
![Vachellia farnesiana]()
مقابله به آفات واچلیا فارنزیانا
آفات رایج
واچلیا فارنزیانا ممکن است توسط شتهها، شپشکهای آردآلود و سپردار، کنههای تارتن و تریپس آسیب ببیند. علائم کلیدی شامل پیچیدگی و زردی برگ، ترشح عسلک و دوده (کپک دودهای)، لکههای نقرهای روی برگ و ضعف عمومی گیاه است. همچنین لارو برخی پروانهها با تغذیه از برگ موجب اسکلتمانند شدن پهنک میشوند.
برای مدیریت، ابتدا هرس شاخههای آلوده و شستوشوی اندامها با آب پرفشار انجام شود. استفاده از صابونهای حشرهکش یا روغنهای معدنی/نیم (Neem) در چند نوبت، جمعیت شته و شپشک را کاهش میدهد. در آلودگی شدید، بهکارگیری حشرهکشهای سیستمیک طبق برچسب و با رعایت دوره کارنس توصیه میشود. کنترل مورچهها در کنار مدیریت شته و شپشک ضروری است چون از آنها محافظت میکنند.
امراض مهم
بیماریهای قارچی مانند لکهبرگی، سفیدک سطحی و پوسیدگی ریشه (وابسته به رطوبت بالا و زهکشی ضعیف) محتملاند. نشانهها شامل لکههای قهوهای/سیاه، پوشش سفید پودری روی برگ و پژمردگی همراه با سیاهی ریشه است.
کاهش آبیاری، بهبود زهکشی، فاصلهگذاری برای جریان هوا و جمعآوری برگهای آلوده پایه پیشگیری است. در صورت نیاز، قارچکشهای مسی برای لکهبرگی و گوگرد/بیکربنات پتاسیم برای سفیدک، و برای پوسیدگی ریشه استفاده از بستر سالم و قارچکشهای مناسب طبق توصیه کارشناس انجام شود. آبیاری قطرهای و اجتناب از خیسکردن شاخساره، احتمال بیماری را بهطور معنیدار کم میکند.
![واچلیا فارنزیانا]()
نحوه تکثیر واچلیا فارنزیانا
یکی از روش های تکثیر این گیاه کشت بذرهای آن است. این بذرها به تیمار خاصی جهت جوانه زنی نیاز ندارند.
پوست این گیاه دارای تانن است. اغلب آکاسیاها دارای تانن زیادی در پوست می باشند که می تواند مصارف دارویی یا صنعتی داشته باشد.
بذور و شاخ و برگ این گیاه نیز به مصرف تغذیه می رسند. شاخ و برگ آن حاوی 18 درصد پروتئین می باشند.
بذرهای این گیاه نیز حاوی حدود 23 درصد تانن هستند. این بذرها هیچ سمیتی برای انسان ندارند و به عنوان یک منبع غذایی مورد استفاده قرار می گیرند. از بذرهای رسیده آن برای تهیه روغن های خانگی نیز استفاده می شود.