لاله کوهی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام علمی

لاله کوهی با نام علمی Tulipa montana گونه‌ای از تیرهٔ Liliaceae است. این گونه در جنس Tulipa قرار دارد که شامل ده‌ها گونه لاله وحشی و زینتی است. نام گونه‌ای «montana» به معنی «کوهستانی» بوده و به زیستگاه مرتفع آن اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه اصلی Tulipa montana نواحی جنوب‌غربی آسیا است. این گونه در ایران، عراق، ترکیه، قفقاز و بخش‌هایی از آسیای میانه گزارش شده است. در ایران بیشتر در نواحی کوهستانی زاگرس و مناطق نیمه‌خشک سرد دیده می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

لاله کوهی در دامنه‌های سنگلاخی، خاک‌های سبک و خوب‌زهکش، و شیب‌های آفتاب‌گیر رشد می‌کند. این گیاه پیازی زمستان‌گزران است و چرخه رویشی آن با بارش‌های بهاری هماهنگ شده است. مقاومت نسبی به سرما و خشکی، آن را با اقلیم‌های کوهستانی سازگار کرده است.

تاریخچه و اهمیت علمی

گونه‌های وحشی لاله، از جمله Tulipa montana، در شکل‌گیری پایه ژنتیکی لاله‌های زینتی امروزی نقش داشته‌اند. مطالعه این گونه‌ها برای درک فرگشت، تنوع ژنتیکی و سازگاری گیاهان پیازی کوهستانی اهمیت زیادی دارد.

خصوصیات - معرفی

لاله کوهی در حدود 15 سانتی متر ارتفاع دارد. لاله کوچکی است که دارای دو شکل با دو رنگ مختلف می باشد. گل های آن با یه رنگ زرد خالص یه به رنگ قرمز با لکه سیاه متمابل به سبز در قاعده داخلی خود می باشد. قطعات گلپوش این گونه در حدود 4 سانتی متر طول دارند. در محل هایی که دو رنگ مختلف این گونه با یکدیگر می رویند شانس یافتن حد فاصل آنها به رنگ مخلوز کم و بیش نارنجی نیز وجود دارد. پوشینه های قهوه ای پررنگ پیازهای کوچک آن در سمت داخلی نمدی است. پراکندگی آن زیاد بوده ولی به خصوص در کوه های البرز و تا حدود 3000 هزار متر ارتفاع فراروان یافت می شود. در ماه اردیبهشت و خرداد این گل در طبیعت پدیدار می شود. 

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 20-22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در دشت ها و کوهپایه ها

مقابله به آفات لاله کوهی

آفات رایج لاله کوهی (Tulipa montana)

مهم‌ترین آفات شامل شته‌ها (تضعیف گیاه و انتقال ویروس)، تریپس (نقره‌ای شدن برگ و بدشکلی گل)، و کنه‌های تارعنکبوتی (زردی و لکه‌های ریز) هستند. در خاک نیز لاروها و کرم‌های طوقه‌بُر می‌توانند ریشه و پیاز را آسیب بزنند.

روش‌های کنترل آفات

پایش هفتگی و حذف برگ‌های به‌شدت آلوده، نخستین اقدام است. برای شته و تریپس از شست‌وشوی ملایم با آب، نصب کارت‌های زرد چسبنده و محلول‌پاشی صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی در ساعات خنک استفاده کنید. در طغیان آفات، حشره‌کش‌های کم‌خطرِ اختصاصی با رعایت برچسب توصیه می‌شود. برای آفات خاکزی، بهداشت بستر، تناوب کاشت، و استفاده از تله‌های طعمه‌ای کمک‌کننده است.

امراض و بیماری‌های مهم

پوسیدگی پیاز (قارچی/باکتریایی) با نرم‌شدن و بوی نامطبوع پیاز، و بوتریتیس با لکه‌های قهوه‌ای و کپک خاکستری روی برگ و گل دیده می‌شود. ویروس موزاییک نیز موجب رگه‌دارشدن رنگ گل و کوتولگی می‌گردد و درمان قطعی ندارد.

پیشگیری و مقابله با بیماری‌ها

زهکشی عالی و آبیاری کنترل‌شده کلیدی است؛ از ماندابی شدن خاک پرهیز کنید. پیازهای سالم و ضدعفونی‌شده بکارید و نمونه‌های آلوده را سریع خارج و معدوم کنید. برای بیماری‌های قارچی، تهویه مناسب، فاصله کاشت، و در صورت ضرورت استفاده از قارچ‌کش‌های مجاز (طبق برچسب) توصیه می‌شود. برای ویروس‌ها، کنترل شته‌ها و حذف گیاهان آلوده بهترین راه است.

سایر اطلاعات

گونه های لاله پلی مورف هستند. وندلبو 4 گونه از جنس Tulipa را اندمیک ایران می داند. متین و همکاران سال 1376، تعداد 18 گونه و یک واریته را از ایران نام برده است. امکان هیبریداسیون بین گونه ای، شناسایی و تفکیک گونه های این جنس عمدتا مشکل است. از جمله مطالعاتی کهتوانسته در مورد تعیین جایگاه گونه ها کمک نماید، مطالعه پیاز و کرک های گونه های آن است. 

گیاه شویدی سوسن میشیگان لیلیوم کاندیدوم گل نرگس آفریقایی