نام علمي
Rapistrum rugosum
دانستنیهای علمی
رده‌بندی و خانواده
گیاه Rapistrum rugosum با نام فارسی «شلمبیک» از تیرهٔ Brassicaceae (شب‌بویان / خردل‌ها) است. این خانواده شامل بسیاری از علف‌های هرز و گیاهان زراعی مهم مانند کلم، خردل و شلغم است. شلمبیک در جنس Rapistrum قرار دارد که با میوه‌های خورجینی و دانه‌های روغنی شناخته می‌شود.
منطقه بومی و گسترش جغرافیایی
زادگاه اصلی شلمبیک حاشیه مدیترانه، اروپای جنوبی و آسیای غربی است. این گونه با گسترش کشاورزی و جابه‌جایی بذرها، به نواحی معتدل دیگر از جمله استرالیا، آمریکای شمالی و بخش‌هایی از ایران راه یافته و در بسیاری مناطق به‌عنوان علف‌هرز شناخته می‌شود.
زیستگاه و بوم‌شناسی
شلمبیک عمدتاً در مزارع غلات، حاشیه جاده‌ها، زمین‌های آیش و خاک‌های غنی از نیتروژن رشد می‌کند. این گونه یکساله تا دوساله است و با تولید بذر فراوان، جمعیت خود را به‌سرعت گسترش می‌دهد. تحمل بالای آن به خشکی و فقر غذایی باعث شده در سامانه‌های زراعی نیمه‌خشک نیز پایدار بماند.
تاریخچه و اهمیت علمی
شلمبیک در فلور کلاسیک مدیترانه به‌عنوان علف‌هرز مزارع گندم ثبت شده و توسط گیاه‌شناسان قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی توصیف شده است. امروزه در پژوهش‌های بوم‌شناسی علف‌های هرز و مدیریت تلفیقی به‌عنوان گونهٔ مدل برای بررسی رقابت با گیاهان زراعی و بانک بذر خاک به کار می‌رود.
![شلمبیک]()
خصوصیات - معرفی
گیاهی علفی، یکساله یا دوساله، پاییزه، ایستا، به ارتفاع 25 تا 100 سانتیمتر که توسط بذر تکثیر می یابد. ساقه آن از قاعده منشعب بوده و پوشیده از کرک هایی به طول یک میلی متر است. بخش های بالایی گیاه بدون کرک است. برگ های پایینی گیاه به طول 8 تا 25 سانتی متر، شانه ای شکافته، دارای سه لوب یه گوش یا مضرس و کنگره ای، که لوب های انتهایی بزرگتر هستند. این برگ ها دمبرگ دارند. برگ هایی که در بخش های بالایی ساقه قرار دارند کوچکتر، سرنیزه ای، دندانه دار یا کامل و بدون دمبرگ می باشند.
گل ها به رنگ زرد لیموئی با رگه های تیره، کاسبرگ ها به طول 3 تا 5 و گلبرگ ها به طول 5 تا 8 میلیمتر هستند. میوه این گیاه خورجینک، به طول 6 تا 7 میلیمتر که به طور مشخص دوشاخه است. حجره پایینی هر میوه، باریک، استوانه ای شکل و معمولا محتوی یک بذر است. چنانچه این بخش از میوه بدون بذر باشد، دمگل مانند خواهد بود.
![turnipweed]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
22-25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نیاز
در دشت ها و کوهپایه ها
دما و اقلیم
Rapistrum rugosum (شلمبیک) یک علف هرز یکساله از تیره شب‌بویان است که در اقلیم‌های مدیترانه‌ای و نیمه‌خشک عملکرد رشدی خوبی دارد. بهترین رشد آن معمولاً در دماهای ملایمِ فصل‌های خنک رخ می‌دهد و در گرمای شدید تابستان رشد آن کاهش می‌یابد. این گیاه به سرمای ملایم تا حدی耐پذیر است، اما یخبندان‌های طولانی می‌تواند به بافت‌های جوان آسیب بزند.
نور
نور کامل خورشید برای رشد متراکم، گلدهی و تشکیل بذر مناسب‌تر است، هرچند در نیم‌سایه نیز می‌تواند زنده بماند. در سایه عمیق معمولاً ساقه‌ها کشیده‌تر و تولید بذر کمتر می‌شود.
رطوبت و نیاز آبی
شلمبیک با رطوبت متوسط سازگار است و در بسیاری از مناطق دیم نیز دیده می‌شود. خاک‌های غرقابی و ماندابی برای آن نامناسب‌اند و افزایش رطوبت پایدار می‌تواند خطر پوسیدگی ریشه را بالا ببرد. بهترین وضعیت، آبیاری یا بارندگی منظم همراه با خشک‌شدن نسبی سطح خاک بین دو نوبت است.
خاک، بافت و زهکشی
این گیاه در خاک‌های لومی تا لومی-رسی و حتی خاک‌های نسبتاً فقیر هم رشد می‌کند، اما زهکشی خوب شرط کلیدی است. خاک‌های بسیار سنگین و متراکم که هواگیری ضعیفی دارند، استقرار گیاه را محدود می‌کنند. وجود ماده آلی متوسط به بهبود ساختار و رشد کمک می‌کند.
اسیدیته و شوری
دامنه تحمل pH نسبتاً وسیع است، اما pH نزدیک خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8) معمولاً مناسب‌تر است. شوری زیاد می‌تواند جوانه‌زنی و رشد اولیه را کاهش دهد، بنابراین خاک‌های بسیار شور برای استقرار مطلوب توصیه نمی‌شوند.
![Rapistrum rogosum]()
نحوه تکثیر شلمبیک
به وسیله بذر تکثیر می شود. بذرهای این گیاه به رنگ زرد متمایل به قهوه ای، صاف و به شکل نمیکره است.
عوارض جانبی - هشدار
معرفی و اهمیت مدیریت شلمبیک (Rapistrum rugosum)
شلمبیک (Rapistrum rugosum) یک علف هرز از خانواده شب‌بویان (Brassicaceae) است که در مزارع غلات، حبوبات و کلزا به‌سرعت گسترش می‌یابد. مهم‌ترین هشدار درباره این گیاه، توان رقابتی بالا و کاهش عملکرد محصول از طریق مصرف آب، نور و عناصر غذایی است.
خطر برای کشت‌های زراعی و پوشش گیاهی اطراف
این گونه می‌تواند بانک بذر پایداری در خاک ایجاد کند و در صورت رها شدن، کنترل آن در سال‌های بعد دشوارتر می‌شود. حضور آن در حاشیه مزارع و زمین‌های بایر، منبع دائمی بذر برای آلودگی مجدد است و می‌تواند تنوع گیاهان بومی را در رویشگاه‌های باز کاهش دهد.
هشدارهای بهداشتی و تماس پوستی
در افراد حساس، تماس مکرر با شاخ‌وبرگ و شیره گیاه ممکن است باعث تحریک خفیف پوستی شود. در هنگام وجین دستی یا کار در مزرعه، استفاده از دستکش و پوشش مناسب توصیه می‌شود.
مصرف خوراکی/دارویی
به دلیل شباهت ظاهری به برخی خردل‌های خوراکی، خطر اشتباه در جمع‌آوری وجود دارد. از مصرف خودسرانه به‌عنوان سبزی یا داروی گیاهی، به‌ویژه در دوران بارداری یا برای کودکان، خودداری کنید مگر با تأیید متخصص.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره شب بوها یا چلیپائیان و جنس های آن